حالىق اراسىندا بەيسەن بي اتالىپ، اق پاتشانىڭ 20 ۆەرست جارلىعى شىققان كەزدە جەرسىز قالعان رۋلارعا جەر الىپ بەرۋ، جەرلەرىن شەشۋ جۇمىسىنا بەلسەنە ارالاسقان. سىپاتاي رۋىنىڭ اقساقالدارىنىڭ ايتۋىنشا، وسى رۋدىڭ جەر ماسەلەسىن شەشىپ بەرگەن ەكەن.
بۇرىنعى ۇلكەندەردىڭ جانە اسيا اجەمنىڭ ايتۋىنشا، بەيسەن بي كوزى وتكىر بولعاندىقتان ادامعا تىكە قاراماعان. ءبىر جولعى جەسىر داۋىندا نايماننىڭ سادىر رۋىنان كەلگەن جاستاۋ بي بەيسەنبيدىڭ توقتاۋ سوزىنە توقتاماي، قايتا-قايتا: «قالىڭ مال بەرىلمەگەنىن الدىعا تارتىپ، ارتىندا قالعان بالالارى ەندى شەشەسىنەن ايىرىلىپ تۇل جەتىم بولادى» دەگەنىنە كونبەيدى. سوندا بەيسەن بي باسىن كوتەرىپ تىكە قاراپ:
– ءاي، سەن، بولمايتىن بالا ەكەنسىڭ؟ –دەگەن ەكەن.
سونىمەن جەسىرلەرىن الىپ سارقانعا جەتە بەرە بالا بي اياق استىنان قاتتى اۋىرادى.
سوندا:
– مەن دۇرىس ىستەمەدىم، ماعان بەيسەن ءبيدىڭ كوزى ءتيدى، جەسىردى قايتارىڭدار، – دەگەن ەكەن.
بەيسەن بي وتە كەڭ ادام بولىپتى.
– مالعا بارىمتا ءتۇستى، – دەپ حابار كەلگەندە،
– مالدىڭ ءىزى قاي باعىتتا، – دەپ سۇرايدى ەكەن.
– ءىز سولتۇستىككە كاراي كەتكەن، – دەسە،
– ءاي قىزتالاقتار، ءوزىمىزدىڭ جيەندەر ەكەن عوي، قويا سالىڭدار، وزدەرىنەن حابار كەلەدى، – دەيدى ەكەن. بۇل مىرزا رۋىمەن سادىر-ماتاي رۋلارىنىڭ ەجەلدەن مىڭجىلدىق قۇدا ەكەنىن كورسەتەدى.
كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا داۋىلباي اۋىلى ۇلكەن جول بويىندا تۇرعاندىقتان كوميسارلار قايتا-قايتا كەلىپ، مازالاي بەرگەن سوڭ بەيسەن بي اعايىن سابدەندەردىڭ ەلتاي-سارىبۇلاعىنا كوشىپ كەتەدى. سول اۋىلدا قارتايعانشا دەيىن تۇرادى.
ءبىر استا وزىنەن كىشى اقساقال بەيسەن بيگە:
– ءاي، بەيسەن قاشان سەنىڭ اسىڭدا قويدىڭ باسىن مۇجيمىز؟ – دەگەن ەكەن.
سوندا بي:
– ءاي، سەن، بىلمەۋشى مە ەدىڭ؟ جاس قويدىڭ باسى كارى قويدىڭ باسىنان بۇرىن پىسەتىنىن، – دەپتى. كوپ ۇزاماي سول كىسى قايتىس بولىپ كەتىپتى.
1925 جىلى ەلتاي-سارىبۇلاعىندا قايتىس بولادى. قۇداسى سادىردىڭ تاڭبالا ءبيى 1928 جىلى باسىنا كۇمبەز ورناتىپ، 1928 جىلى كۇزدە الاجيدەدە ۇلكەن اس بەرەدى. كەزىندە ورناتىلعان كۇمبەزى قۇلاپ، كەيىن باسىندا قۇلىپتاس قويىلىپ، كورشاۋمەن قورشالعان. قازىرگى كەزدە اۋليە اتانىپ، ەل باسىنا بارىپ تاعزىم ەتىپ، قۇران وقيدى.
بەيىتى اباي اۋىلىنا كىرەبەرىستەگى مەشىتتىڭ ارتىندا. بەيسەن ءبيدىڭ اتاقونىسى داۋىلباي تاۋىنىڭ ەتەگىندە ءبىرىنشى سايدا ەدى. كەيىن ول ساي بەيسەن ءبيدىڭ سايى دەپ اتالىپ كەتتى.
ۇلى وسەرباي قاپال ۋەزىندە قىزمەت اتقاران. ارحيۆتەن سول كىسىنىڭ قولىمەن ۋەز باسشىسىنا ورىسشا جانە ارابشا جازىلعان جانە كولى كويىلعان جەرگىلىكتى ازاماتتىڭ ارىزى تابىلدى. سوعان قاراعاندا پيسارلىق قىزمەت اتقارعان بولۋ كەرەك. بەيسەن بي ۇلىنا تاڭبالا ءبيدىڭ (سادىر رۋىنىڭ بولىسى ) قىزى اسيانى ايتتىرىپ الىپ بەرگەن. قازىر كاپالدىڭ جانىندا تاڭبالا ءبيدىڭ اتىمەن اتالاتىن اۋىل بار.
ۇلى، نەمەرەسى بولىستىڭ تۇقىمى دەپ كۋعىن-سۇرگىنگە ءتۇسىپ، كوپ ازاپ تارتتى. ۇلى وسەربايعا 1932 جىلى اشارشىلىقتا ورتالىقتان بەرىلەتىن كومەك بەرىلمەي، «اعايىننىڭ جىرمالاپ بەرگەن اس اۋقاتقا ورتاق بولمايىن» دەپ ايەلى اسياعا «بالالاردى امان الىپ قال»، – دەپ تەرىس اينالىپ، قابىرعاعا قاراپ جاتىپ، قايتىس بولادى.
بەيسەن ءبيدىڭ نەمەرەسى جاقىپباي قۋعىن-سۇرگىندە بولىپ، تەك 1940 جىلى امنيستياعا ءتۇسىپ، ەركىندىك الدى. وسى دەرەكتى ۇسىنعان بەيسەن بيدەن تارايتىن مۇرات وسەرباەۆ تەكەلى قالاسىنداعى تەكەلى مرامور زاۋىتىن، كەيىن وبلىستىق ونەركاسىپتى باسقاردى. كوكسۋ اۋدانىننىڭ اكىمى بولىپ، سودان كەيىن جەتىسۋ ۇلتتىق كومپانياسىندا باسشسىلىق قىزمەت اتقاردى.
قاجەت انداس.
دەرەككوز: ق. انداس. وتكەنى ەرەن، كەلەشەگى كەنەن ەركىن. تالدىقورعان: «وفسەت» باسپاحاناسى، 2022. – 99–100 ب.
