قحر ىلە قازاق وبلىسى شاپشال اۋدانىنىڭ بوتي اقىنى قىزاي ەلىنە كۇيەۋ كەلەدى. ول بۇرىمقاننىڭ اقىندىعىن ەستىپ، 1936 جىلى قارابۇراعا كەلگەن ءبىر ساپارىندا ادەيىلەپ ىزدەپ بارىپ، ايتىسادى.
بوتي:
كىم جۇرەر ءبىر قالىپپەن بۇل جالعاندا،
سوزىمە مەنىڭ ايتقان بولما ارماندا.
بەرىپتى بايلىق، مانساپ، بەرەكەلى اس،
قىزايدا وتەگەندەي بولعان بار ما؟
بۇرىمقان:
كەدەيلىك ەر جىگىتتىڭ دىمىن قۇرتقان،
ات ولەر اۋرۋ بوپ بۋىن قۇرتتان.
جىلقىسى تىلەۋلى باي شامىرقاسا،
ەدىل مەنەن جايىقتىڭ سۋىن قۇرتقان.
بوتي:
ءتورت تۇلىگى لىقسىعان شاپشالىم بار،
تاسى كۇمىس، تاسى التىن اسقارىم بار.
قىزىر شالىپ، باق قونعان قىزايداعى،
تىلەۋلىدەن ايتىپ كور باسقا كىم بار؟
بۇرىمقان:
جالعاننىڭ كىم تويادى قىزىعىنا،
ءناپسىنىڭ الدانارمىز بۇزىعىنا.
باق قونىپ، قىدىر شالعان الدەكەڭنىڭ،
تاي مالتاپ، ۇيرەك جۇزگەن قىمىزىنا.
بوتي:
بۇرىمقان ءسوز ايتايىن بالدىز قاراق،
وتىرمىز وسىنشادان ءسىزدى قالاپ.
جاقپاعان كوڭىلىمدە ءبىر ءىسىم بار،
ءار ادام جۇرەدى ەكەن سەنى جاناپ.
بۇرىمقان:
ايتايىن ايت دەگەندە، بوتي جەزدە،
جەزدەكەم ءسوز تابادى مۇنداي كەزدە.
بوتي-اۋ، قۇداي اتقان جىندى ەكەنسىڭ،
تۇزەتىپ قويار ما ەدى ءبىزدىڭ تەزگە.
بوتي:
بۇرىمقان، ءسوز ايتامىن سوزىڭىزگە،
كەلتىردى قۇداي ايداپ كەزىمىزگە.
جاراستا اۋسار دا بار، جىندى دا بار،
قانشاسىن سالىپ ەدىڭ تەزىڭىزگە.
بۇرىمقان:
ەلىمدە اۋسار دا جوق، جىندى دا جوق،
بوتيداي قۇداي اتقان ءمىندى دە جوق.
بەلگىسى جىندىلىقتىڭ كورىنەتىن،
قازىرشە ارت جاعىمدا ءدۇربى دە جوق.
بوتي:
بۇرىمقان، قىزىعامىن ويىنىڭا،
جاراسار كۇمىس القا مويىنىڭا.
ءبىر ءسوزدى جىندى دەگەن ايتىپ قالدىڭ،
بار ما ەدى بارعان جەرىم قويىنىڭا.
بۇرىمقان:
قوينىما كەلە المايسىڭ جىندىلىقپەن،
كەلگەنىڭمەن المايمىن ءبىر قىلىقپەن.
تۇسەرسىڭ ەتپەتىڭنەن اياعىما،
جۇرە الماساڭ جول تاۋىپ قۇربىلىقپەن.
بوتي:
قونعانى اۋىلىمنىڭ بەل دەيتۇعىن،
جالعان ءسوز ايتقانمەنەن كەلمەيتۇعىن.
كەتىپتى وسى كۇندە جاراس توزىپ،
اۋىلىڭدا كىسى بار ما جوندەيتۇعىن.
بۇرىمقان:
قوڭىرات كوشىپ-قونعان المالىعا،
كىرە قىلار پۋلى بار اربالىعا.
توزباعانىڭ ەي، بوتي، قاي جەرىڭدە،
تەنتىرەپ ءجۇر تەمىرىڭ ءار ءمالى دە.
بوتي:
ەسىمبەك ارام پەيىل ەل جەيدى ەكەن،
باي، جارلى، ءبارىن بىردەي تەڭ جەيدى ەكەن.
جارلىنىڭ باققان مالى تاۋسىلعان سوڭ،
بەدەسىن بۋىپ الىپ تەڭدەيدى ەكەن.
بۇرىمقان:
ايتادى ايت دەگەندە قامار ءزالىم،
قاماردىڭ زالىمدىعى ماعان ءمالىم.
شوشقانىڭ ەتىن جەگەن كاپىرلەردەي،
تاۋىستى ءبىر ءسۇمبىنىڭ تاتام مالىن.
بوتي:
مەنىمەن ايتىسارعا جايىڭ بار ما،
ۇيىڭدە پوسەلكەلى شايىڭ بار ما.
توعىز ءجۇز توقسان التى ءىرى قويى،
جاراستا سايبولاتتاي بايىڭ بار ما؟
بۇرىمقان:
اۋىلىم اقبۇلاقتىڭ شوقىسىندا،
باق-داۋلەت بەرگەن قۇداي باقىتىنا.
بار قويى سايبولاتتىڭ سول-اق بولسا،
جەتپەيدى شوڭقابايدىڭ توقتىسىنا.
بوتي:
قۇدايدىڭ بىزگە بەرگەن باعى دا بار،
سويلەيتىن شەشەندەردىڭ جاعى دا بار.
جاتادى قويى سىيماي قوراسىنا،
ماناپ كۇندە دەگەن باي تاعى دا بار.
بۇرىمقان:
شىرەنىپ ماناپ كۇندەڭ مىنەدى اتقا،
تارتادى اپيىنىن كۇندە بوسقا.
جايى جوق تەمىرىڭنىڭ مەن بىلمەيتىن،
جەتپەيدى قاسىمبەك پەن راباتقا.
بوتي:
قانبايتىن بىرەۋلەردىڭ كۇلكىسى بار،
بۇرانىڭ كۇندە قاقاسا تۇلكىسى بار.
ەلىڭدە مۇنان ارتىق بايلىق بار ما؟
دەمەۋدىڭ ءبىر جارىم مىڭ جىلقىسى بار.
بۇرىمقان:
ارالاپ تىرلىگىڭدە كەزدىڭ قيىر،
مەن داعى دەمەۋىڭدى كوردىم بيىل.
جىلقىسىن، قويىن قوسىپ نە قىلايىن،
بار ەدى نۇپتەبەكتە بەس مىڭ سيىر.
بوتي:
وي قانداي، جوتا قانداي، تەگىس قانداي،
جىگىتكە ءبىر كيەتىن كەبىس قانداي.
توتەيمىز ءبىز دە كوپپىز جابىلساڭ دا،
بەگىمبەت-دەربىس، يتەمگەن، مەڭىس قالماي.
بۇرىمقان:
بولعاندا نەشە دۋان نايماندار بار،
جانىندا باتىرلاردىڭ سايماندار بار.
بۇل جەردە كوپتىكتى ايتىپ نەگە كەرەك،
ەگىز بەن سەگىز تاپقان ايۋاندا بار.
بوتيدىڭ بايلاندى ەندى ءتىل مەن جاعى،
جەڭىلىپ توپ ىشىندە سىندى ساعى.
ماقتاسىپ جيىلعان جۇرت بۇرىمقاندى،
وسىمەن توي اياعى تامامدالدى.
ەكەۋى ايتىسقاندا جورعالىقپەن،
كىم وتەر ەرەگەسپەي ءبىر قالىپپەن.
وسىلاي ەكى اقىننىڭ قاعىسقانىن،
سىماعۇل جازىپ كەلدى مولدالىقپەن.
تۇرسىن نۇرساپاۇلىنان جازىپ العان انداس وماراقىنۇلى
دەرەككوز: دودا: (ايتىستار مەن تاريحي-ەتنوگرافيالىق جىرلارى) / ا. وماراقىن ؛ [قۇراستىرعان: ءا. ماجاي [ج. ب.] .- تالدىقورعان : [ب. ج.]. https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى











