Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ تۇلعا تانۋ

ەل قورعانى – ەسبەرلى

admin
2025/12/01
تۇلعا تانۋ
0
Ел қорғаны – Есберлі

استانادان كوتەرىلگەن اۋە لاينەرى ەتپىسىرىم ۋاقىتتان كەيىن تالدىقورعانعا جەتە تومەندەپ، قالانىڭ سولتۇستىك-شىعىسىندا قوزىكوش جەردە ورنالاسقان اۋەجايعا قونۋ ءۇشىن كەيدە ونى وڭ قاپتالداپ، كەيدە سول قاپتالداپ اينالىپ بارىپ جەر-انانى قۇشادى. وڭ قاپتالداسا – جارتاستىنىڭ توبە-شوقىلارىنان ءوتىپ، داۋىلبايعا جەتە بۇرىلادى، سول قاپتالداسا – كوكتالدان ءوتىپ ەشكىولمەستىڭ ەتەگىمەن ەكىاشانى باۋىرلاي بۇرىلادى. ادەتتە ۇشاقتىڭ اۋە جولى سول كۇنگى جەلدىڭ وتىنە بايلانىستى، ال مەن ءۇشىن ەكەۋى دە تاڭسىق. ساعىنىپ جەتكەن تۋعان جەردىڭ ءار تال-تاسىنا، بۇلاق-سۋىنا يلليۋميناتوردان تەسىلە قارايمىن.

اۋە لاينەرى قالاعا جەتكەندە گۇرىلدەپ، دوڭعالاقتارىن شىعارىپ، كىلت تومەندەيدى. كۇن ساناپ قۇلپىرىپ كەلە جاتقان جاس قالا كوشەلەرى اپ-انىق كورىنىپ، جاڭا قۇرىلىستار مەنمۇندالايدى. جارتاستىنى جاپسارلاسا ەل ىرزىعى ەگىنجايدىڭ ماڭايى كوكتەمدە كوكپەڭبەك بولىپ جايقالىپ تۇرعانىن، كۇزگە قاراي سارعايىپ تولىپ پىسكەنىن تاماشالايسىڭ. ال تاۋ باسىنان باستالاتىن كوكتال وزەنىنىڭ ساي-سالاسى، اتشابار، ەكىاشا مەن ەشكىولمەستىڭ ەتەگى ەرتەگىدەي عاجاپ سۋرەت.

بالا كوڭىلدە جاتتالىپ قالعان جەر اتاۋى مەن الدە سوعان دالمە-ءدال كەلگەن سايكەستىكتەن بە، ۇشاق قوس قاناتىن بىردە تومەن، بىردە جوعارى قاعىپ-قاعىپ كەلىپ ەسبەرلى قونىسىنا قونادى. كىشكەنە عانا جىلعالاپ اعاتىن سارىبۇلاقتىڭ جاعاسىنا ورنالاسقان تاقتايداي جاپ-جازىق اتشاپتىرىم بۇل ۇلكەن الاڭقايدى كونەكوز قاريالار «ەل قورعاعان ەسبەرلى باتىر قونىسى» دەپ اتايتىن.

اڭىراقاي ەكى سايدى قوسىپ جاتقان بۇل مەكەندى ەرتەرەكتە ەسبەرلى بابامىز قونىس ەتسە كەرەك. شىعىسقا قاراي اشىلاتىن الاڭ – اقسۋ، اياگوز، سەمەيگە كەتەدى. ال ودان تومەنىرەك باتىسقا قاراي بۇرىلعان الاڭ – داۋىلباي مەن جارتاستىنىڭ اراسىن الىپ ارقاعا قاراي باستايدى. وڭتۇستىك-شىعىسى الاتاۋدىڭ ەتەگى بولىپ كەلەتىن وسىناۋ جەردەن باسقا وڭىرلەرگە شىعاتىن جول-ساي جوق. سوندىقتان دا جاۋگەرشىلىك زاماندا ناعىز جاۋ ءوتى وسى ورىن بولسا كەرەك-ءتى.

بۇل ءوڭىر جايىندا اڭىزدار كوپ. ءتىپتى بەرتىنگى تاريحتان دا اتى بەلگىلى. جەتىسۋ جەرىن جاۋدان تازارتپاق بولعان اتاقتى ابىلاي قولى وسى جەردەن وتسە، قانجىعالى قابانباي باتىر وسى جەردەن باستاپ جاۋدى تىسقىرتا قۋىپ، تارباعاتاي اسىرعان. تاريحتا جازىلعان بەلگىلى «قاراتال قىرعىنى» وسى جەردە بولعان. ول جايىندا بەلگىلى قوعام قايراتكەرى، بىلگىر ولكەتانۋشى قىلىشباەۆ ناۋرىز اعامىز ءوزىنىڭ «قاراتال قىرعىنى» دەگەن ەڭبەگىندە بىلاي جازادى: «ابىلاي قولى قاراتال بويىنداعى داۋىلباي سازىندا ويسىراي جەڭىلگەنىمەن قازاق باتىرلارى تىنىشتالمادى… اراعا ءبىر جىل سالىپ قايتا تۇتانعان «قازاق-قالماق» سوعىسى ءور قاراتالدا جالعاستى.

…شوپاباي، توكە بىرىگىپ جاۋدى قۋىپ قىزقۇلاعاننان تابانعا تۇسەر شوقىعا شىققاندا قالجىراعان قالماقتار كوكسۋ وزەنىنەن ءوتىپ، سارىتوردەن ارەڭ اسىپ، قىتاي جەرىنە ءىلىندى. داۋىلباي سازىندا وتكەن سوعىستىڭ ءبىر جىلدان كەيىن قاراتال، كوكسۋ ارالىعىنداعى جازىقتا جالعاسىپ، قىزىلاۋىز اسۋى، قويتاس، جامباس، قاراعايلى جايلاۋىندا وتكەن سوعىس دەرەكتەرىن ەل ەسىنەن ءوشىرۋ مۇمكىن دە ەمەس. بۇگىندە ويساز جايلاۋى شوپاباي سازى، قاراعايلىنىڭ شىمىلدىق قاراعاي اتالۋى سونىڭ ايعاعى. زامان العا جىلجىپ، ەل، رۋ، تايپا اتتارى وزگەرگەنىمەن جەر-سۋ اتتارىنىڭ وزگەرمەۋى، اردا ۇلدارىنىڭ اتىمەن اتالۋىنىڭ ءمانى – ۇلت قۇندىلىعىن ساقتاپ، ەلدىڭ ەلدىگىن اسقاقتاتۋ…».

بۇل ەڭبەكتە اتى اتالعان داۋىلباي ءوڭىرى، مىنە، وسى جەر. قازاقتىڭ ءبىر جەڭىلىپ، ءبىر جەڭگەن ناعىز قاندى قىرعىن بولعان ورنى.

ەسبەرلى بابامىز قاپتاعاي دەنەلى، ءىرى ادام بولىپتى. «ۋا، جاراتقان يەم، ۇرپاعىما، ەلىمە، ەس بەرە كور» – دەپ بابالارى دا اتىن تەگىن قويماسا كەرەك. وسە كەلە سان ءتۇرلى جاۋىنگەرلىك ايلا-تاسىلدەردى مەڭگەرگەن ناعىز جاۋجۇرەك باتىر اتانىپتى. قولاستىنا ارنايى دايىندىقتان وتكەن سايىپقىران ساربازدارىن جيناپ، وسى ءوڭىردى مەكەن ەتىپ، وسى جەرگە قونىس تەپكەن. ەلىن، جەرىن قورعاپ، 40 جىل بويى اتتان تۇسپەگەن.

– ەسبەرلىنىڭ اق شاعالاداي اۋىلى مەنمۇندالاپ جاۋدىڭ الىستان زارەسىن الادى ەكەن. ال سايىپقىران سەرىكتەرى اتويلاپ اتقا قونعاندا قانداي جاۋ بولماسىن جەر جاستانىپ، قالعاندارى تىراقايلاپ قاشىپتى، – دەپ اڭگىمەلەيتىن كونەكوز اۋىل قاريالارى يمانعازى مەن قابجان اقساقالدار. – بابامىز ەل باسقارۋدىڭ دا كەمەڭگەر تۇلعاسى بولسا كەرەك. ءوزى وسى جاۋ وتىندە وتىرسا، 4 ۇلى باينازار، بابانازار، ەرنازار، ەسنازاردى كوكتال وزەنىن بويلاي 4 جەرگە وتىرعىزىپ، سول ءوڭىردى يەلەنىپ، شارۋاشىلىققا دا بەيىم بولۋعا باۋلىپتى. مالشىلارى قىس قىستاۋى مولالى، بالقاشقا قاراي كوشىپ، كوكتەم شىعا جاز جايلاۋلارى دەگەرەس، اقتاستى، شۇڭقىرساي، مىڭبۇلاق، تولەكتىنىڭ تورىنە دەيىن جەتەدى ەكەن. ال نەگىزىنەن كوكتەم-كۇزدە ەسبەرلى ۇرپاعى اتشابار، شەڭگەل ساي، شۇمەك ساي، المالى، قىزىلجيدە، داۋىلباي، جارتاستى، سارىبۇلاق، كوك وزەن، باتپاقتىنى مەكەندەپتى.

ەسبەرلى بابامىز تۋرالى اڭىز-اڭگىمەلەر كوپ. ول كىسىنىڭ ەرجۇرەك باتىرلىعى، جەكپە-جەك شايقاستارى تۋرالى تاڭنان تاڭعا ايتىلاتىن قيسسالاردىڭ كوبى ەسىمدە قالماپتى. تەك مىنا ءبىر جولداردى ايتىپ بەرەيىن، – دەپ اڭگىمەسىن اياقتايتىن يمانعازى قاريا.

«اققان جۇلدىز ءىزى ماڭگى سونبەيتىن،

اتى قالدى ەرلىك ءىسى ولمەيتىن

اسىل ارمان جەتەلەگەن ەسبەرلى،

اتتان تۇسپەي قورعاعانى – ەل شەتى.

باتىر بابا – 40 جىل ات ۇستىندە،

باستاعان قول، ەرلىگى ەل ەسىندە!

باعاسى بار جىر-داستاندا ەسبەرلى،

باستى تۇلعا كوكتال تۋعان جەرىندە!..».

قاريالاردىڭ تاعى ءبىر اڭگىمەسىندە باۋىرلارى قوجانازار مەن ارتىق مالمەن، جەرمەن وزدەرى اينالىسىپ، ونىڭ قولىن بوساتىپ، تازا ەل مۇددەسىندە جۇرۋىنە مۇمكىندىك جاساپتى. جوڭعارلار العاش جەتىسۋ جەرىنە سولتۇستىكتەن كىرە باستاعان تۇستا قاسقايا قارسى تۇرعان جاۋجۇرەك تۇلعا بولسا كەرەك. قالماقتار اراسىندا: «جەتىسۋعا كىرە بەرگەندەرىڭدە جولبارىس قازاق باتىرىنان ساقتانىڭدار، بولماسا تاۋ اسىپ اينالىپ وتىڭدەر» دەگەن سوزدەرى قالىپتى. ال ول كەزدە جوڭعارلاردى قازاق جەرىنەن ءبىرجولا قۋىپ شىققان قاراكەرەي قابانباي، قانجىعالى بوگەنبايلاردىڭ بالا كەزى نەمەسە ءالى ومىرگە كەلمەگەن تۇسى.

…ەرتەرەكتە ءبىز سارىبۇلاقتا تۇردىق. ءالى ەسىمدە، اكەم كۇن اشىق بولعان جۇما كۇندەرى سارى بيەسىن ەرتتەپ، مەنى الدىنا الىپ، ارۋاقتاردى ەسكە الۋعا شىعاتىنبىز. الدىمەن اۋىل ماڭىنداعى توبەگە كوتەرىلەتىنبىز. اتتان ءتۇسىپ ەسكى قورىمنان توپىراق الىپ، قۇران باعىشتايتىن.

–          قاسيەتىڭنەن اينالايىن بۇل جەردە بولاشاقتى بولجاعىشتىعىمەن جانە كورىپكەلدىگىمەن اتى شىققان قوعىل اۋليە جاتىر، – دەپ اڭگىمەلەيتىن. – جارىقتىق قايتىس بولارىنىڭ الدىندا بالالارىنا: «مەن ولگەن سوڭ تۇيەگە ارتىپ، سوڭىنان ءجۇرىپ وتىرىڭدار، قاي جەرگە بارىپ شوكسە، سول جەرگە قويىندار» – دەپ وسيەت ايتقان ەكەن. سوندا تۇيە قاراتالدىڭ ارعى جاعاسىنان كەلىپ، وسى جەرگە شوگىپتى. بابامىزدىڭ اۋليەلىگىن قاراشى، مىنا جەردەن اينالاداعىنىڭ ءبارى كورىنەدى عوي.

اكەم قۇرانىن ءبىتىپ، دۇعا جاساعاننان كەيىن ورنىمىزدان تۇرىپ، اينالاعا كوز سالاتىنبىز. ول كەزدە قازىرگى اۋەجايدىڭ ورنى بوس.

–            انە، انا ءبىر تەگىس الاڭدى كورەمىسىڭ. ول ءبىزدىڭ باتىر ەسبەرلى بابامىزدىڭ ەسكى جۇرتى، بۇرىنعى قونىس ورنى. سوناۋ ەكى جاقتان كەلىپ جاتقان ەكى سايدىڭ اۋزىن الىپ، ەلىن، جۇرتىن جاۋدان قورعاپ وتىرادى ەكەن. مىنا اينالا قونىس ەلدى مەكەن سول كىسىنىڭ ءوسىپ-ونگەن ۇرپاقتارى. ءبىز دە ەسبەرلى باباڭنىڭ بابانازارىنان تارايمىز. بابانازاردان ايتقۇل، ايتقۇلدان كەنەنباي، كەنەنبايدان سۋانباي، ال سۋانبايدان كىم؟ – دەپ ماعان باجايلاپ قارايدى.

مەن، – دەيمىن بويىمدى تىكتەپ، باسىمدى كوتەرىپ داۋىستاپ. بۇل اڭگىمەنى ارا-تۇرا ەستىپ جۇرگەندىكتەن جاڭىلمايمىن. ءارى دۇرىس جاۋاپ بەرگەنىمە ماسساتتانىپ، اكە الدىندا مارقايىپ قالامىن.

–          ءيا، سەنسىڭ، بالام، – دەيدى اكەم ماڭدايىمنان سيپاپ. – جەتى اتاسىن بىلمەگەن جەتەسىز دەگەن. جەتى اتاڭدى ءبىلىپ جۇرگەنىڭ دۇرىس. ال ەسبەرلىنىڭ اكەسى امان، اماننان جاپاربەرلى، جاپاربەرلىدەن ارى مىرزا. ءبىز وسى ون ەكى اتا جالايىردىڭ ىشىندە مىرزا رۋىنان بولامىز.

مۇنان كەيىن كوكتالدان ءوتىپ، ۇلكەن ەسكى قورىمعا كەلەمىز.

–        بۇل بەيىتتەردى «ەسبەرلى قورىمى» دەيدى. ال باتىردىڭ ناقتى قاي جەردە جاتقانىن انىق بىلمەدىم. ۇلكەندەردەن ەستىگەنىم بار، ايتەۋىر اكەمنىڭ وسىندا ەكەنىن بىلەم، ويتكەنى جاس كەزىمدە ءوزى كورسەتكەن.

قورىمعا جەتپەي اتتان ءتۇسىپ، سول جەردەگى بارشا ارۋاقتارعا باعىشتاپ قۇران وقيدى، سودان كەيىن اكەسىنىڭ بەيىتىنىڭ قاسىنا بارىپ ۇزاق وتىرادى.

بۇگىندە بۇل قورىمدى مەن دە قاستەرلەپ كەلەم. ول جەردى قازىر اكەم، باۋىرىم، انام ماڭگىلىك مەكەن ەتكەن. بالالاردى دا ەرتىپ كەلىپ تۇرامىن. مال اياعى تيمەسىن دەپ اينالاسىن قورشاپ قويدىم.

سول كۇنى اكەي ەرەكشە كۇي كەشەدى. تەرەڭ وي قۇشاعىندا جۇرەدى. ال كەشكى استان كەيىن «ەرتەگى، جىر ايتىڭىزشى» دەپ قولقالاساق، كوڭىلىمىزدى قايتارمايدى. ويتكەنى اكەي ولەڭ، جىر، قيسسالاردى كوپ بىلەتىن، جاتقا ايتاتىن. ول كىسىنىڭ اۋزىنان باتىرلار جىرىن، «ەڭلىك-كەبەك»، «مۇڭلىق-زارلىقتى» تىڭداپ، تاڭدى اتىراتىنبىز.

بۇل جولى اكەم باتىرلار تۋرالى ۇزاعىنان تولعايدى. ادەتتەگىدەي قاراقاسقا اتتى قوبىلاندى، كەرقۇلا اتتى ەر تارعىن جايىندا ەمەس، بىزگە تۇسىنىكسىز جاۋدىڭ باسىپ كىرگەنى، ەلىن، جەرىن قورعاپ، وعان قارسى شىققان باتىرلار تۋرالى ايتادى.

«تەرىسكەي الاتاۋدى قالماق الدى،

نايمان مەن قوڭىراتتى قۋىپ سالدى.

قايران جەر جاۋ يەلىگىنە كوشكەننەن سوڭ،

جوڭعاردىڭ الاتاۋى دەپ اتالدى…

شىڭدارىن الاتاۋدىڭ بۇلت باستى،

كەز بولىپ، قىساڭشىلىق قازاق ساستى.

جاۋ قالماق شەگىرتكەشە قاپتاپ كەتتى،

قايران ەل ەسى شىعىپ، كوشە قاشتى»، – دەپ باستالاتىن ۇزاق جىر ماعىناسى شەرلى دە زارلى بولاتىن. ەسەيە كەلە، ەس بىلگەن سوڭ اكەمنىڭ سول ايتقاندارىن ادەبيەتتەردەن سالىستىرا قاراسام، اتاقتى باتىر جىراۋ قوجابەرگەننىڭ «ەلىم-اي» داستانىنان ەكەن.

اكەي جانىنان ءوزى دە قوساتىن بولۋ كەرەك، نە سونداي داستان-جىر بولدى ما، ايتەۋىر قالماققا قارسى سوعىستا ەسبەرلى باتىردىڭ دا ەسىمى جۇرەتىن.

ونىڭ ەرجۇرەك باتىر بەينەسى كوز الدىڭا كەلەتىن. قالماققا قارسى شايقاستا تايسالماي، العا ۇمتىلىپ، ەلى، جەرى ءۇشىن وتقا دا، سۋعا دا تۇسكەن ساتتەرى، جەكپە-جەكتە تالاي قالماقتىڭ باسىن العان تۇستارى قۋانىشتى دا قورقىنىشتى بولاتىن. ءبىز ءىنىمىز ەكەۋمىز ءبىر-بىرىمىزگە تىعىلىپ، سول ۇرەيمەن ۇيقىعا كەتەتىنبىز. سوندا مەن تۇنىمەن ءتۇس كورىپ شىعۋشى ەدىم. تۇسىمدە ەسبەرلى بابام قىنابىنان قىلىشىن سۋىرىپ، قارا قالماقتارعا قارسى قاسقايا شاۋىپ جۇرەتىن…

…اۋىلعا كەيىنگى ءبىر كەلگەنىمدە وسى وقيعانى زامانداس-دوس تورتايعا ايتىپ ەدىم، قۋانا-قۇپتاپ شىعا كەلمەسى بار ما؟…

– ول راس، ىرەكە! ەسبەرلى بابامىز تۋرالى جىر-داستانداردىڭ بار ەكەنىنە مەن دە كۋامىن. بالا كەزىمىزدە قابجان اقساقالدىڭ ۇيىنە كوپ جينالاتىنبىز. كادىمگى قابجان باتىروۆ دەگەن شەجىرە-قاريامىز بولدى عوي. كورگەن دە، بىلەتىن دە شىعارسىڭ. بۇل ءوڭىردىڭ تاريحىن ول كىسىدەن ارتىق ەشكىم جاقسى بىلمەيتىن. سول اتامىز ەسبەرلى باتىر تۋرالى اڭگىمە، داستانداردى كوپ ايتاتىن. اتتەڭ، جاس بولدىق، كەزىندە جازىپ الا المادىق، بۇگىندە سوعان قاتتى وكىنەمىن…

– وندا مەنى دە ويلاندىرىپ جۇرگەن مىناداي جايت بار. قازاق جەرىن جاۋدان قورعاپ، ەرەن ەرلىكتەر كورسەتكەن بىرەگەي باتىرلاردىڭ ءبىرى – وراقتى باتىر. وراقتىنىڭ اسقان ەرلىكتەرىن اسقاقتاتاتىن قيسا-جىرلار كوپ. ونىڭ قالماقتىڭ اقۇرىق، قاراۋىق باتىرلارمەن جەكپە-جەككە شىعىپ، اقۇرىقتىڭ باسىن كەسىپ، جانىبەكتىڭ الدىنا الىپ كەلگەندىگى جايىندا ەل ىشىندە كەڭ تاراپ كەتكەن ۇزاق تولعاۋ-اڭىز بار. وراق باتىر جايىندا حالىق اقىندارى دا كوپ جىرلاعان، بىرنەشە داستاندار جازعان. ءبىر قىزىعى، وسى جىر-داستانداردىڭ بارىندە وراقتى باتىردىڭ قاسىندا ەسكەلدى باتىر جۇرەدى. ەسكەلدى جىلكەلدىۇلى بەرتىندە ابىلايدىڭ تۇسىندا ءومىر ءسۇردى ەمەس پە! ال وراقتى باتىردى ابىلقايىر حان ءوزىنىڭ جاساعىنىڭ قولباسشىسى ەتىپ تاعايىنداعان، كەرەي حاننىڭ دا قولباسشىسى بولدى دەگەن دەرەك بار. مۇنىڭ ءبارىن ءتىزىپ ايتىپ وتىرعان سەبەبىم – سول وراقتىنىڭ قاسىندا جۇرگەن ەسبەرلى باتىر ەمەس پە ەكەن دەگەن وي كەلەدى.

– بولسا بولار، قيسىنى بار. ونى عالىمدار زەرتتەۋلەرى كەرەك قوي…

– ءبىز دە زەرتتەۋىمىز كەرەك. ابىلاي حاننىڭ تۋىنىڭ استىندا بابامىزدىڭ ۇرپاقتارى داۋلەت، وتار، شىلىم بولعان. ال ءوزىنىڭ ءومىر سۇرگەن كەزى ودان ارىرەكتە. وسى ەسبەرلى بابانىڭ ەلىن قورعاعان باتىرلىق تۇسى – جەتىسۋ جەرىنە تارباعاتاي جاقتان قالماقتاردىڭ ەنە باستاعان تاريحتا بەلگىلى 1627 جىلعا كەلمەسىن. جەرگىلىكتى ارحيۆتەردە ەسبەرلى باتىر جايىندا كوپ دۇنيەلەر بولۋى مۇمكىن، – دەپ تۇيىندەدىم مەن ءوز ويىمدى.

تورتاي ىزباسقانوۆ – اۋىلداعى اقساقالدار القاسىنىڭ توراعاسى. تۇنىپ تۇرعان شەجىرەشىل جان. ەل، جەر تاريحىن جاقسى بىلەتىن قۇيماقۇلاق ادام. ءوز قاتارلاستارىنىڭ باسىن قوسىپ، بوس جاتپاي، اۋىلدىڭ وركەندەپ، وسۋىنە ەلەۋلى ۇلەسىن قوسىپ جۇرگەن ازاماتتاردىڭ ءبىرى. ونىڭ قاتارلاستارى تەمىرحان، قوراباي، دۇيسەنبەك، امانتاي، ارىستان، شاياحمەت، شايمەردەن، ەرمەكتەر كەيىنگى ءوسىپ كەلە جاتقان جاس بۋىنعا اقىل-كەڭەستەرىن ايتىپ، دۇرىس باعىت-باعدار بەرىپ وتىرۋدى وزدەرىنىڭ ادامي بورىشى دەپ سانايدى.

– ودان بەرگى مىناداي ءبىر وقيعانى ايتايىن، – دەپ ەسكە الادى تورتاي باۋىرىم. – بىردە ءتۇس كەزى بولاتىن. ءبىزدىڭ ۇيگە يمانعازى، اباي، قاجىم قاريالار كەلە قالدى. شەشەم: «قايناعالار كەلدى شاي قويايىن»، – دەپ جۇگىرىپ جۇرگەنى ەسىمدە قالىپتى. يمانعازى قاريا قاتتىلاۋ سويلەيتىن كىسى بولاتىن. سودان شاي ءىشىپ وتىرعانىمىزدا: «ءاي، قامپيت» دەپ داۋىسىن كوتەرە سويلەدى. «تايتۇياق قايدا؟»، – دەدى. «ويبۋ، قايناعا، ونى قىتايعا كوشىپ-قاشىپ جۇرگەندە جوعالتىپ الدىم» – دەدى انام. وندا «ايداھاردىڭ باسى قايدا؟»، – دەدى. «ايداھاردىڭ باسىن دا جوعالتىپ الدىق، قايدا قالعانىن بىلمەيمىن»، – دەدى. «ەندەشە، ەسبەرلىنىڭ شۇناق قازانى قايدا؟»، – دەدى. «ۇيدە، ۇيدە» دەدى دە اناۋ كۇنى «تىعىپ قويشى» دەگەن قازاندى «الىپ كەل» دەپ مەنى جۇمسادى. بەتىندە قاقپاعى بار، ءىرى-ءىرى قولدان جاسالعان شەگەمەن شەگەلەنگەن قازاندى الىپ كەلدىم.

«ءيا، ءيا، ەسبەرلىنىڭ قازانى وسى. ۇلكەن ءۇي، ۇلكەن ءۇي» – دەدى كۇبىرلەپ يمانعازى قاريا. سوندا انام ماعان: «ۇلكەن ءۇي – سەندە. وسى جەردەگى مىرزالاردىڭ ۇلكەن ءۇيى. قازانعا يە بول»، – دەپ تاپسىرىپ ەدى. سول قازاننان مەن ايىرىلىپ قالدىم. قاقپاعى عانا قالدى، قازاننىڭ ءوزى جوق. ونى جەڭگەم شەشەمنەن سۇراپ العان بولاتىن. كەيىن جەڭگەمنەن سۇراسام، جوق دەپ نە جوعالتقانىن ايتپادى. جاس بولعاندىقتان اسا ءمان بەرمەپ ەدىم. سويتسەم قازاننىڭ ءوز تاريحى بار ەكەن عوي. قازاننىڭ ىشىندە «اس ىشكەن ەسبەرلىنىڭ قازانى» دەگەن جازۋى بولىپتى. يمانعازى سۇراپ جۇرگەن ەسبەرلىنىڭ قازانى سول ەكەن. بىراق قاتتى اعاشتان جاسالعان قاقپاعى ءالى بار. مۇنىڭ جورىق قازانى ەكەنى انىق كورىنىپ تۇر. ول كەزدە اتالارىمىز ەن دالادا ءجۇرىپ-اق ۇشقان قۇس، جۇگىرگەن اڭدى قورەك ەتىپ، تاماقتارىن وزدەرى جاساپ ىشكەن عوي. سوندا وزدەرىنىڭ قۇرال-سايماندارىمەن بىرگە الىپ جۇرەتىن ەڭ كەرەك زاتتارىنىڭ ءبىرى قازان بولعان شىعار.

سول كۇنى تورتاي ەكەۋمىز قوعىل اۋليەنىڭ باسىنا ءبىر توقتاپ، سارىبۇلاقتىڭ ساعاسىنا باردىق. باياعى ءبىز تۇرعان ۇيلەردىڭ ورنى دا جوق، ءبارى ەگىستىككە اينالىپ كەتكەن. ەرتەرەكتە بۇل مەكەن كادىمگىدەي اۋىل بولدى دەگەنگە كىم سەنەدى.

– بۇل ءوڭىردىڭ جەرى قۇنارلى عوي، – دەيدى تورتاي. – جارتاستىنىڭ ءبىر جاعىندا 80، ەكىنشى جاعىندا 70 گەكتارداي ەگىستىك جەر بار. قۋاڭشىلىق جىلدارىنىڭ وزىندە مۇندا ەگىن بىتىك شىعادى. «قۋاڭشىلىق» دەمەكشى، ەل اۋزىندا مىناداي اڭگىمە بار.

سوعىس جىلدارىندا، وسى «سارىبۇلاق» كولحوزىندا، ءوزىڭ بىلەتىن تولەگەننىڭ اكەسى ەسجان بەرلىعوجانوۆ اعامىز باستىق بولىپتى. جارىقتىق كۇن-ءتۇن دەگەنمەن ساناسپايتىن، كولحوز شارۋاشىلىعى ىسىنە ابدەن بەرىلگەن ادام، ءبىر جەتى جاڭبىر جاۋماي قالسا سارىبۇلاقتىڭ بويىنا بۇكىل اۋىل ادامدارىن شىعارىپ، تاساتتىق بەرگىزەدى ەكەن. سوندا ءوزى اقبوز اتىنا ءمىنىپ الىپ، شاۋىپ ءجۇرىپ، اسپانداعى بۇلتقا قالپاعىن بۇلعاپ «بەرى قايت، بەرى قايت» دەپ شاقىرسا، بالا مىنەزدى اقكوڭىل اعانىڭ پەيىلىنە مە، كىم ءبىلسىن، بۇلتتار قويۋلانىپ كەلىپ جاڭبىر جاۋاتىن كورىنەدى.

سول جىلدارى ۇجىمشار مول ءونىم الىپ، جەتىسۋ وڭىرىندەگى ماقتاۋلى شارۋاشىلىقتاردىڭ ءبىرى اتانىپتى. ەسجان اعامىز بولسا ءوز قاراجاتىنان سوعىسقا ۇشاق سىيلاعان، ءستاليننىڭ جولداعان العىس حاتىن الىپتى. بۇگىندە اۋىلداعى مەكتەپ پەن ءبىر كوشە سول كىسىنىڭ ەسىمىمەن اتالادى.

– سوعىس جىلدارىن ايتاسىڭ، سوعىستان كەيىنگى كەزەڭدەگى اۋىل ادامدارىنىڭ جانقيارلىق ەڭبەگىنىڭ ءوزى كوز الدىمدا، – دەيمىن مەن سوناۋ ەمىس-ەمىس ەستە قالعان ەستەلىكتەرىمدى ەكشەپ.

– اۋىلدا بريگادير بولعان كۇمىسبەك اعانى ايتساڭشى! شەشەلەرىمىز ول كىسىنى «شولاق كۇمىسبەك» دەپ اتايتىن. ءبىر يىعىنان قولى جوق بولسا دا ەكىنشى قولىمەن تاڭ اتپاي تەرەزەنى تىقىلداتىپ تۇرىپ الاتىن. شەشەلەرىمىزدى قامشىمەن قۋىپ، جۇمىسقا الىپ كەتەتىن. ال ايتباي وماروۆ  اعا ناعىز ەڭبەك مايدانىنىڭ قاھارمانى بولاتىن. ەكى اياعى جوق بولسا دا كولحوز جۇمىسىنان قالمايتىن. ارباعا سەكىرىپ ءمىنىپ، سەكىرىپ ءتۇسىپ جاتاتىنى، وزگەلەرمەن قاتار تۇرا قالىپ، شالعىمەن ءشوپ شاباتىنى، ايىرمەن ءشوپ شومەلەپ، ارباعا تيەپ، ەندى بىردە ونى جايمالاپ جاتاتىنى – مەنىڭ بالا تۇيسىگىمنىڭ شەڭبەرىنە سىيمايتىن. نەتكەن جانكەشتى جاندار ەدى دەپ تاڭعالاتىنمىن.

– ءيا، ءبىزدىڭ اۋىلدان سوعىسقا كەتكەن 191 ادامنىڭ 81-ءى عانا ەلگە ورالدى. وندا دا ءبىرى قولىنان، ءبىرى اياعىنان ايىرىلىپ كەلدى. مەنىڭ اكەم دە ءبىر اياقسىز كەلسە دە ءومىر بويىنا «راقىمبەك وحران» اتالىپ كەتتى. مىنا ءبىزدى الىپ كەلگەن شوپىر بالا اسلاننىڭ دا اتاسى «اقساق ءۋالي» اتاندى. ول كىسىلەردىڭ ءجونى بولەك، ءوز ىسىنە، ەلگە، جەرگە سونداي بەرىلگەن جاندار ەدى عوي…

– قازىرگى جاستاردى قامشىمەن قۋىپ، جۇمىسقا شىعارا المايسىڭ دەپ جاتامىز. بۇگىنگى ۇرپاق اراسىندا اۋىلدا ءوز ءىسىن دوڭگەلەتىپ وتىرعان جاستار بار ما؟!

– نەگە بولماسىن، بار. شويبەك اعاڭدى بىلەسىڭ عوي، سونىڭ اسقاربەك ەسىمدى بالاسى بار. كەزىندە ءبىر توسىن اپاتتان بەلدەن ايىرىلىپ، ەكى اياعى بىردەي ىستەمەي قالدى، اربادا وتىرادى. سوعان قاراماستان سەمەيدەن، وسكەمەننەن مال العىزىپ، وسى جەردەن جىلقى ءوسىرىپ ساتادى.

– ناعىز ازامات!

– شويبەك اعانىڭ بارلىق بالاسى كاسىپكەر بولدى. بىرەۋى دۇكەن اشتى، بىرەۋى مالمەن اينالىسادى.

– كاسىپكەرلىك ىڭعايعا قاراي ەمەس، ءتىپتى، قانعا بىتەتىن سياقتى. شويبەك اعانىڭ ءوزى مىقتى، ەپتى، قارۋلى كىسى ەدى عوي جارىقتىق. ماشينامەن كەلە جاتىپ، وتار قويعا جاقىنداعاندا ەسىكتى اشادى دا، قاسىنان ءوتىپ بارا جاتقان قويدى ءىلىپ الىپ، كابيناعا تىعىپ جىبەرەتىن، ەشكىم بىلمەي دە قالاتىن سوندا. ول كىسىدەن نەشە بالا قالدى ارتىندا؟

– سەگىز بالاسى بار. سەگىزى دە كاسىپپەن اينالىسادى. الگىندە ايتقانىمداي، كاسىپكەرلىك تە اكەدەن بالاعا داريتىن سياقتى. شويبەك اعا كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا دا مالتاپقىش كىسى بولاتىن. قيىن-قىستاۋ زاماندا 8 بالانى اسىراپ، ءوسىرىپ جەتكىزۋ وڭاي بولعان جوق. مالتاپقىش بولعاندا دا ءجونسىز ىسكە بارمايتىن، سىرتتان اكەلمەيتىن، الاتىن، ساتاتىن، ايىرباستايتىن، ايتەۋىر كاسىپكەرلىككە يكەمدى بولادى. ۇلكەنى اسقاربەك ارباعا تاڭىلسا دا ازامماتتىعى بيىك، ەڭبەكقورلىعى ون ەكى مۇشەسى ساۋ، دەنساۋلىعى مىقتى جانعا بەرگىسىز. ەكى بالاسى بار. ونىڭ تۇرعان ءۇيىن كورسەڭ، سىرتىن جايناتىپ قويعانى، ەككەن گۇلدەرى، كوزىڭ تويمايدى! ءىنىسى بولاتبەك تە كاسىپكەر. تاعى ءبىر ءىنىسى بولسا مالمەن اينالىسادى، ال رۇستەمبەكتىڭ دۇكەنى بار. باۋىرلار ءبىر-بىرىمەن جاقسى قارىم-قاتىناستا. ۇلكەنى، اسقاربەكتى قاتتى سىيلايدى، ونىڭ ايتقانىن ەكى ەتپەيدى.

– اۋىلداعى ءوزىڭ ريزا بولىپ، اتقارعان ىستەرىنە كوڭىلىڭ تولاتىن، ەل ىرزىعىن ەسەلەپ جۇرگەن تاعى قانداي ازاماتتاردى ايتا الار ەدىڭ؟

– ايتا بەرسەڭ كوپ قوي. سول كوپتىڭ ىشىندەگى اتاپ ايتارلارى دا بار. سونىڭ بىرەۋى – اقاجاننىڭ تەمىربولاتى. قالالىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى، قۇرىلىس سالاسىندا جەكە كاسىبى بار. اۋىل دەسە جانىن بەرۋگە دايار ازامات. ەركىن اۋىلى ءۇشىن كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ۇلكەن مەشىت سالىپ بەردى. مەشىتتىڭ تۇبىندە 4،5 گەكتار بوس جاتقان جەردى دەمالىس اۋماعىنا اينالدىرۋ ءۇشىن تەگىن بەرە سالدى. ول جەردى ساتاتىن بولسا قانشاما اقشا الاتىن ەدى، الايدا ونداي ىسكە بارعان جوق. اۋىلىمنىڭ كوركەيۋى ءۇشىن دەپ تەگىن بەردى. ءبىز قاريالار كەيىنگى جاستارعا ۇلگى بولاتىن ونداي ازاماتتار كوپ بولسا ەكەن دەيمىز.

كەيىنگى جىلدارى سالىنعان ۇلى وتان سوعىسى ارداگەرلەرىنە ارنالعان مەموريالدى ەسكەرتكىشتىڭ جەرىن دە بەرگەن وسى – تەمىربولات. ول دا اجەپتاۋىر جەر. اتا-بابامنان ەشتەڭەنى ايامايمىن دەيدى. مۇنىڭ بارلىعىن وسەرباەۆ مۇرات دەگەن ازامات ەكەۋى سالدىرتتى. سونداي-اق، كاسىپتىڭ كوزىن تاپقان نۇرمۇقان  بيعايلانوۆ دەگەن باۋىرىمىز بار، كەمەراشىدا مال سالاسىمەن اينالىسادى. اسكەريلەردى ەتپەن قامتاماسىز ەتەدى، بىزگە دە كومەكتەسىپ تۇرادى. وتباسى ناشار، جاعدايى تومەن ادامدارعا كومەگىن ايامايدى.

باعانا سارىبۇلاقتىڭ ورنى جوق دەپ وكىندىڭ، ونىڭدى ايتپاساڭ دا قاباعىڭنان بايقادىم. ال ەندى سول بوس قالعان جەرلەردىڭ ءبارىن ەگىستىككە اينالدىرىپ، جىل سايىن مول ءونىم الىپ وتىرعان اباي دەگەن جىگىت بار. اۋىلدىڭ قانشاما ازاماتى سونىڭ شارۋاشىلىعىندا ىستەپ، وتباسىن اسىراپ وتىر. سىرتتان ادام المايدى. بۇعان قالاي رازى بولماسسىڭ!..

– ءيا، مۇنىڭ ورىندى. كوڭىلىمدى قايتا كوتەرىپ تاستادىڭ عوي! ءتىپتى جەرلەستەرىم تۋرالى بويىما ماقتانىش سەزىم ۇيالاتتىڭ.

– نەگە ماقتانباسقا! ءبىز – ەسبەرلى باتىر بابانىڭ ۇرپاعىمىز عوي! بابالار اماناتىنا لايىق بولۋ – ارقايسىمىزدىڭ پارىزىمىز. مىنا بەيبىت ومىردە قانشاما قان توگىپ اتالارىمىز ساقتاپ قالعان تۋعان جەردى تۇلەتىپ، ونىڭ گۇلدەنۋىنە، ەل ىنتىماعى مەن بىرلىگى جولىندا ايانباي ەڭبەك ەتۋ، لايىقتى ۇلەس قوسۋ، ۇلكەن دەمەي، كىشى دەمەي ءبارىمىزدىڭ ازاماتتىق بورىشىمىز، پاراساتتى مىندەتىمىز.

تورتاي ايتسا ايتقانداي، ماقتانسا ماقتانعانداي، بۇگىندە ەركىن اۋىلدىق وكرۋگىندە شامامەن حالىقتىڭ سانى ون بەس مىڭداي بولسا، ونىڭ ەكى مىڭعا جۋىعى زەينەتكەر. مۇنداي ەلدى مەكەنگە جالعىز ءبىلىم وشاعى ازدىق ەتكەندىكتەن، مەملەكەت باعدارلاماسى بويىنشا 300 ورىندى جاڭا مەكتەپ جانە 100 ورىندى بالاباقشا سالىندى.

سول سەكىلدى كوكتال اۋىلىندا دا جاعىمدى جاڭالىق بار. مۇندا دەمالىس ساياباعى اشىلدى. جەتى گەكتار اۋماقتى الىپ جاتقان ساياباقتىڭ ىشىندە مەرەكەلىك ءىس-شاراعا ارنالىپ ۇلكەن ساحنانىڭ ىرگەسى قالانعان. سونىمەن قاتار ول جەردە ويىن الاڭدارى مەن دەمالىس ورىندارى بار. قىسقاسى، سەرۋەندەيتىن تۇرعىندار ءۇشىن بارلىعى دا قولايلى، ەلەكتر جارىعى دا تولىق تارتىلىپ، اۋىل كوركىنە شىراي قوسىپ تۇرعانداي. ەندى وسىنداي ادەمى دۇنيەنى قاز-قالپىندا ساقتاپ، وزدەرىنىڭ يگىلىگىنە پايدالانۋ – تىكەلەي تۇرعىندارعا بايلانىستى. ايتا كەتەيىك، بۇل ماسەلەنى دە اقساقالدار توراعاسى تورتاي ىزباسقانوۆ پەن ەركىن اۋىلدىق وكرۋگىنەن سايلانعان قالالىق ءماسليحات دەپۋتاتى تەمىربولات احاجاندار كوتەرىپ، اكىمدىككە ۇسىنىس جاساعان. اۋىل جاستارىنىڭ دا بەتالىسى جاقسى. اعا بۋىنداردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن مەرەكەلىك كۇندەرى سپورتتىق ويىنداردان ءتۇرلى تۋرنيرلەر وتكىزۋ داستۇرگە اينالعان. بوس ۋاقىتتارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا فۋتبول ويناپ، سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانادى. كوكتال مەشىتىنىڭ يمامى امانجول شايمۇراتوۆتان ءىلىم الىپ، يماندىلىق جولىندا تاربيە الۋدى دا قالىس قالدىرعان ەمەس. ناتيجەسىندە وزگەگە ۇلگى بولعان ەلدى مەكەننىڭ جاستارى ۇلكەندى سىيلاۋ، كىشىگە قالاي ىزەت كورسەتۋدى بىلەدى. وسىلايشا بۇل اۋىلدا ۇرپاق ساباقتاستىعىنىڭ ۋىعى بەرىك قالانىپ وتىر.

…قايتار جولدا قوعىل اسۋىنا كوتەرىلدىك. اينالا الاقانداعىداي. كوكتال وزەنى ساعاسىن جاعالاي قونىستانعان ەسبەرلى ۇرپاقتارىنىڭ ءىزى سايراپ جاتىر. بۇرىنعى «سارىبۇلاق»، «قازاقستان»، «كەمەراشى» كولحوزدارىنىڭ ورنىنا شارۋا قوجالىقتارى ورنالاسقان. قايدا كوزىڭ تۇسپەسىن، بۇگىنگى تىرلىكپەن شۇعىلدانىپ شاپقىلاپ جۇرگەن جاس ۇرپاق.

سارىبۇلاق ساعاسىندا جارقىراپ-جايناپ اۋەجاي قالاشىعى تۇر. قالاشىق دەيتىنىمىز، اۋەجاي ماڭىنا ۇشاقتاردىڭ اسكەري بازاسى ورنالاسقان. وندا سۋ جاڭا تىكۇشاقتار مەن اسكەري يسترەبيتەلدەر ساپ تۇزەيدى. جاتتىعۋ كەزىندە ۇيشىكتەرىنەن اتىلىپ شىعىپ، جولاق ءىز قالدىرىپ دەم ساتتە قايتا ورالادى. ەلىمىزگە كەڭىنەن تانىمال بۇل اسكەري بولىمشە قورعانىس سالاسىنداعى حالىقارالىق جاتتىعۋلارعا، استاناداعى مەرەكەلىك شەرۋلەرگە قاتىسىپ، اسكەري ساپتا جاقسى جەتىستىكتەرىن كورسەتىپ ءجۇر. قازاق ەلىنىڭ قاھارمانى، كوسموناۆت-ۇشقىش ايدىن ايىمبەتوۆ وسى اسكەري ءبولىمنىڭ تۇلەگى. وسى وڭىردە تۋىپ-وسكەن، ەسبەرلى باباسىنىڭ ءبىر ۇرپاعى.

وسى ءسات كەشەگى ەسبەرلى قونىسىن مەكەندەگەن اسكەري بولىمشەنىڭ جاۋىنگەرلەرىن باتىر بابانىڭ قازىرگى كۇنگى ساربازدارىنا ۇقساتقانداي كۇي كەشتىم.

ولار زامان تالابىنا ساي ەسكى جۇرتتى قايتا جاڭارتىپ، بابالار اماناتىن ورىنداپ، ەل قورعانى بولىپ تۇر. بەيبىت ەل قورعانى!

ىرىم كەنەنباي،

جازۋشى-باسپاگەر، «قۇرمەت» جانە

«پاراسات» وردەندەرىنىڭ يەگەرى.

دەرەككوز: «وتكەنى ەرەن، كەلەشەگى كەنەن ەركىن» كىتابىنان الىندى. تالدىقورعان. «وفسەت» باسپاحاناسى، 2023 جىل.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 12
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
تۇلعا تانۋ

«اققۋ اعاي» اتانعان ۇلاعاتتى ۇستاز

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
تۇلعا تانۋ

توككەن تەردىڭ قادىرى

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
تۇلعا تانۋ

ۇستاز انانىڭ حاتى

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
تۇلعا تانۋ

تاعىلىمدى تاعدىر

May 15, 2026
«Апа, сен болмасаң»
تۇلعا تانۋ

«اپا، سەن بولماساڭ»

May 12, 2026
Бегзат өмір
تۇلعا تانۋ

بەگزات ءومىر

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz