Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Tulǵataný

El qorǵany – Esberli

admin
2025/12/01
Tulǵataný
0
Ел қорғаны – Есберлі

Astanadan kóterilgen áue laineri etpisirim uaqyttan keiin Taldyqorǵanǵa jete tómendep, qalanyń soltústik-shyǵysynda qozykósh jerde ornalasqan áuejaiǵa qonu úshin keide ony oń qaptaldap, keide sol qaptaldap ainalyp baryp Jer-anany qúshady. Oń qaptaldasa – Jartastynyń tóbe-shoqylarynan ótip, Dauylbaiǵa jete búrylady, sol qaptaldasa – Kóktaldan ótip Eshkiólmestiń etegimen Ekiashany bauyrlai búrylady. Ádette úshaqtyń áue joly sol kúngi jeldiń ótine bailanysty, al men úshin ekeui de tańsyq. Saǵynyp jetken tuǵan jerdiń ár tal-tasyna, búlaq-suyna illyuminatordan tesile qaraimyn.

Áue laineri qalaǵa jetkende gúrildep, dońǵalaqtaryn shyǵaryp, kilt tómendeidi. Kún sanap qúlpyryp kele jatqan jas qala kósheleri ap-anyq kórinip, jańa qúrylystar menmúndalaidy. Jartastyny japsarlasa el yrzyǵy eginjaidyń mańaiy kóktemde kókpeńbek bolyp jaiqalyp túrǵanyn, kúzge qarai sarǵaiyp tolyp piskenin tamashalaisyń. Al tau basynan bastalatyn Kóktal ózeniniń sai-salasy, Atshabar, Ekiasha men Eshkiólmestiń etegi ertegidei ǵajap suret.

Bala kóńilde jattalyp qalǵan jer atauy men álde soǵan dálme-dál kelgen sáikestikten be, úshaq qos qanatyn birde tómen, birde joǵary qaǵyp-qaǵyp kelip Esberli qonysyna qonady. Kishkene ǵana jylǵalap aǵatyn Sarybúlaqtyń jaǵasyna ornalasqan taqtaidai jap-jazyq atshaptyrym búl úlken alańqaidy kónekóz qariyalar «El qorǵaǵan Esberli batyr qonysy» dep ataityn.

Ańyraqai eki saidy qosyp jatqan búl mekendi erterekte Esberli babamyz qonys etse kerek. SHyǵysqa qarai ashylatyn alań – Aqsu, Ayagóz, Semeige ketedi. Al odan tómenirek batysqa qarai búrylǵan alań – Dauylbai men Jartastynyń arasyn alyp Arqaǵa qarai bastaidy. Ońtústik-shyǵysy Alataudyń etegi bolyp keletin osynau jerden basqa óńirlerge shyǵatyn jol-sai joq. Sondyqtan da jaugershilik zamanda naǵyz jau óti osy oryn bolsa kerek-ti.

Búl óńir jaiynda ańyzdar kóp. Tipti bertingi tarihtan da aty belgili. Jetisu jerin jaudan tazartpaq bolǵan ataqty Abylai qoly osy jerden ótse, Qanjyǵaly Qabanbai batyr osy jerden bastap jaudy tysqyrta quyp, Tarbaǵatai asyrǵan. Tarihta jazylǵan belgili «Qaratal qyrǵyny» osy jerde bolǵan. Ol jaiynda belgili qoǵam qairatkeri, bilgir ólketanushy Qylyshbaev Nauryz aǵamyz óziniń «Qaratal qyrǵyny» degen eńbeginde bylai jazady: «Abylai qoly Qaratal boiyndaǵy Dauylbai sazynda oisyrai jeńilgenimen qazaq batyrlary tynyshtalmady… Araǵa bir jyl salyp qaita tútanǵan «Qazaq-Qalmaq» soǵysy ór Qaratalda jalǵasty.

…SHopabai, Tóke birigip jaudy quyp Qyzqúlaǵannan Tabanǵa túser shoqyǵa shyqqanda qaljyraǵan qalmaqtar Kóksu ózeninen ótip, Sarytórden áreń asyp, Qytai jerine ilindi. Dauylbai sazynda ótken soǵystyń bir jyldan keiin Qaratal, Kóksu aralyǵyndaǵy jazyqta jalǵasyp, Qyzylauyz asuy, Qoitas, Jambas, Qaraǵaily jailauynda ótken soǵys derekterin el esinen óshiru múmkin de emes. Búginde Oisaz jailauy SHopabai sazy, Qaraǵailynyń SHymyldyq qaraǵai ataluy sonyń aiǵaǵy. Zaman alǵa jyljyp, el, ru, taipa attary ózgergenimen jer-su attarynyń ózgermeui, arda úldarynyń atymen ataluynyń máni – últ qúndylyǵyn saqtap, eldiń eldigin asqaqtatu…».

Búl eńbekte aty atalǵan Dauylbai óńiri, mine, osy jer. Qazaqtyń bir jeńilip, bir jeńgen naǵyz qandy qyrǵyn bolǵan orny.

Esberli babamyz qaptaǵai deneli, iri adam bolypty. «Ua, Jaratqan iem, úrpaǵyma, elime, es bere kór» – dep babalary da atyn tegin qoimasa kerek. Óse kele san túrli jauyngerlik aila-tásilderdi meńgergen naǵyz jaujúrek batyr atanypty. Qolastyna arnaiy daiyndyqtan ótken saiypqyran sarbazdaryn jinap, osy óńirdi meken etip, osy jerge qonys tepken. Elin, jerin qorǵap, 40 jyl boiy attan túspegen.

– Esberliniń aq shaǵaladai auyly menmúndalap jaudyń alystan záresin alady eken. Al saiypqyran serikteri atoilap atqa qonǵanda qandai jau bolmasyn jer jastanyp, qalǵandary tyraqailap qashypty, – dep áńgimeleitin kónekóz auyl qariyalary Imanǵazy men Qabjan aqsaqaldar. – Babamyz el basqarudyń da kemeńger túlǵasy bolsa kerek. Ózi osy jau ótinde otyrsa, 4 úly Bainazar, Babanazar, Ernazar, Esnazardy Kóktal ózenin boilai 4 jerge otyrǵyzyp, sol óńirdi ielenip, sharuashylyqqa da beiim boluǵa baulypty. Malshylary qys qystauy Molaly, Balqashqa qarai kóship, kóktem shyǵa jaz jailaulary Degeres, Aqtasty, SHúńqyrsai, Myńbúlaq, Tólektiniń tórine deiin jetedi eken. Al negizinen kóktem-kúzde Esberli úrpaǵy Atshabar, SHeńgel sai, SHúmek sai, Almaly, Qyzyljide, Dauylbai, Jartasty, Sarybúlaq, Kók ózen, Batpaqtyny mekendepti.

Esberli babamyz turaly ańyz-áńgimeler kóp. Ol kisiniń erjúrek batyrlyǵy, jekpe-jek shaiqastary turaly tańnan tańǵa aitylatyn qissalardyń kóbi esimde qalmapty. Tek myna bir joldardy aityp bereiin, – dep áńgimesin ayaqtaityn Imanǵazy qariya.

«Aqqan júldyz izi máńgi sónbeitin,

Aty qaldy erlik isi ólmeitin

Asyl arman jetelegen Esberli,

Attan túspei qorǵaǵany – el sheti.

 

Batyr baba – 40 jyl at ústinde,

Bastaǵan qol, erligi el esinde!

Baǵasy bar jyr-dastanda Esberli,

Basty túlǵa Kóktal tuǵan jerinde!..».

Qariyalardyń taǵy bir áńgimesinde bauyrlary Qojanazar men Artyq malmen, jermen ózderi ainalysyp, onyń qolyn bosatyp, taza el múddesinde júruine múmkindik jasapty. Jońǵarlar alǵash Jetisu jerine soltústikten kire bastaǵan tústa qasqaya qarsy túrǵan jaujúrek túlǵa bolsa kerek. Qalmaqtar arasynda: «Jetisuǵa kire bergenderińde jolbarys qazaq batyrynan saqtanyńdar, bolmasa tau asyp ainalyp ótińder» degen sózderi qalypty. Al ol kezde jońǵarlardy qazaq jerinen birjola quyp shyqqan Qarakerei Qabanbai, Qanjyǵaly Bógenbailardyń bala kezi nemese áli ómirge kelmegen túsy.

…Erterekte biz Sarybúlaqta túrdyq. Áli esimde, ákem kún ashyq bolǵan júma kúnderi sary biesin erttep, meni aldyna alyp, aruaqtardy eske aluǵa shyǵatynbyz. Aldymen auyl mańyndaǵy tóbege kóteriletinbiz. Attan túsip eski qorymnan topyraq alyp, Qúran baǵyshtaityn.

–          Qasietińnen ainalaiyn búl jerde bolashaqty boljaǵyshtyǵymen jáne kóripkeldigimen aty shyqqan Qoǵyl áulie jatyr, – dep áńgimeleitin. – Jaryqtyq qaitys bolarynyń aldynda balalaryna: «Men ólgen soń túiege artyp, sońynan júrip otyryńdar, qai jerge baryp shókse, sol jerge qoiyndar» – dep ósiet aitqan eken. Sonda túie Qarataldyń arǵy jaǵasynan kelip, osy jerge shógipti. Babamyzdyń áulieligin qarashy, myna jerden ainaladaǵynyń bári kórinedi ǵoi.

Ákem Qúranyn bitip, dúǵa jasaǵannan keiin ornymyzdan túryp, ainalaǵa kóz salatynbyz. Ol kezde qazirgi áuejaidyń orny bos.

–            Áne, ana bir tegis alańdy kóremisiń. Ol bizdiń batyr Esberli babamyzdyń eski júrty, búrynǵy qonys orny. Sonau eki jaqtan kelip jatqan eki saidyń auzyn alyp, elin, júrtyn jaudan qorǵap otyrady eken. Myna ainala qonys eldi meken sol kisiniń ósip-óngen úrpaqtary. Biz de Esberli babańnyń Babanazarynan taraimyz. Babanazardan Aitqúl, Aitqúldan Kenenbai, Kenenbaidan Suanbai, al Suanbaidan kim? – dep maǵan bajailap qaraidy.

  • Men, – deimin boiymdy tiktep, basymdy kóterip dauystap. Búl áńgimeni ara-túra estip júrgendikten jańylmaimyn. Ári dúrys jauap bergenime massattanyp, áke aldynda marqaiyp qalamyn.

–          Iá, sensiń, balam, – deidi ákem mańdaiymnan sipap. – Jeti atasyn bilmegen jetesiz degen. Jeti atańdy bilip júrgeniń dúrys. Al Esberliniń ákesi Aman, Amannan Japarberli, Japarberliden ary Myrza. Biz osy on eki ata Jalaiyrdyń ishinde Myrza ruynan bolamyz.

Múnan keiin Kóktaldan ótip, úlken eski qorymǵa kelemiz.

–        Búl beiitterdi «Esberli qorymy» deidi. Al batyrdyń naqty qai jerde jatqanyn anyq bilmedim. Úlkenderden estigenim bar, áiteuir ákemniń osynda ekenin bilem, óitkeni jas kezimde ózi kórsetken.

Qorymǵa jetpei attan túsip, sol jerdegi barsha aruaqtarǵa baǵyshtap Qúran oqidy, sodan keiin ákesiniń beiitiniń qasyna baryp úzaq otyrady.

Búginde búl qorymdy men de qasterlep kelem. Ol jerdi qazir ákem, bauyrym, anam máńgilik meken etken. Balalardy da ertip kelip túramyn. Mal ayaǵy timesin dep ainalasyn qorshap qoidym.

Sol kúni ákei erekshe kúi keshedi. Tereń oi qúshaǵynda júredi. Al keshki astan keiin «Ertegi, jyr aityńyzshy» dep qolqalasaq, kóńilimizdi qaitarmaidy. Óitkeni ákei óleń, jyr, qissalardy kóp biletin, jatqa aitatyn. Ol kisiniń auzynan batyrlar jyryn, «Eńlik-Kebek», «Múńlyq-Zarlyqty» tyńdap, tańdy atyratynbyz.

Búl joly ákem batyrlar turaly úzaǵynan tolǵaidy. Ádettegidei Qaraqasqa atty Qobylandy, Kerqúla atty Er Tarǵyn jaiynda emes, bizge túsiniksiz jaudyń basyp kirgeni, elin, jerin qorǵap, oǵan qarsy shyqqan batyrlar turaly aitady.

«Teriskei Alataudy qalmaq aldy,

Naiman men Qońyratty quyp saldy.

Qairan jer jau ieligine kóshkennen soń,

Jońǵardyń Alatauy dep ataldy…

 

SHyńdaryn Alataudyń búlt basty,

Kez bolyp, qysańshylyq qazaq sasty.

Jau qalmaq shegirtkeshe qaptap ketti,

Qairan el esi shyǵyp, kóshe qashty», – dep bastalatyn úzaq jyr maǵynasy sherli de zarly bolatyn. Eseie kele, es bilgen soń ákemniń sol aitqandaryn ádebietterden salystyra qarasam, ataqty batyr jyrau Qojabergenniń «Elim-ai» dastanynan eken.

Ákei janynan ózi de qosatyn bolu kerek, ne sondai dastan-jyr boldy ma, áiteuir qalmaqqa qarsy soǵysta Esberli batyrdyń da esimi júretin.

Onyń erjúrek batyr beinesi kóz aldyńa keletin. Qalmaqqa qarsy shaiqasta taisalmai, alǵa úmtylyp, eli, jeri úshin otqa da, suǵa da túsken sátteri, jekpe-jekte talai qalmaqtyń basyn alǵan tústary quanyshty da qorqynyshty bolatyn. Biz inimiz ekeumiz bir-birimizge tyǵylyp, sol úreimen úiqyǵa ketetinbiz. Sonda men túnimen tús kórip shyǵushy edim. Túsimde Esberli babam qynabynan qylyshyn suyryp, qara qalmaqtarǵa qarsy qasqaya shauyp júretin…

…Auylǵa keiingi bir kelgenimde osy oqiǵany zamandas-dos Tortaiǵa aityp edim, quana-qúptap shyǵa kelmesi bar ma?…

– Ol ras, Yreke! Esberli babamyz turaly jyr-dastandardyń bar ekenine men de kuámin. Bala kezimizde Qabjan aqsaqaldyń úiine kóp jinalatynbyz. Kádimgi Qabjan Batyrov degen shejire-qariyamyz boldy ǵoi. Kórgen de, biletin de shyǵarsyń. Búl óńirdiń tarihyn ol kisiden artyq eshkim jaqsy bilmeitin. Sol atamyz Esberli batyr turaly áńgime, dastandardy kóp aitatyn. Átteń, jas boldyq, kezinde jazyp ala almadyq, búginde soǵan qatty ókinemin…

– Onda meni de oilandyryp júrgen mynadai jait bar. Qazaq jerin jaudan qorǵap, eren erlikter kórsetken biregei batyrlardyń biri – Oraqty batyr. Oraqtynyń asqan erlikterin asqaqtatatyn qisa-jyrlar kóp. Onyń qalmaqtyń Aqúryq, Qarauyq batyrlarmen jekpe-jekke shyǵyp, Aqúryqtyń basyn kesip, Jánibektiń aldyna alyp kelgendigi jaiynda el ishinde keń tarap ketken úzaq tolǵau-ańyz bar. Oraq batyr jaiynda halyq aqyndary da kóp jyrlaǵan, birneshe dastandar jazǵan. Bir qyzyǵy, osy jyr-dastandardyń bárinde Oraqty batyrdyń qasynda Eskeldi batyr júredi. Eskeldi Jylkeldiúly bertinde Abylaidyń túsynda ómir súrdi emes pe! Al Oraqty batyrdy Ábilqaiyr han óziniń jasaǵynyń qolbasshysy etip taǵaiyndaǵan, Kerei hannyń da qolbasshysy boldy degen derek bar. Múnyń bárin tizip aityp otyrǵan sebebim – sol Oraqtynyń qasynda júrgen Esberli batyr emes pe eken degen oi keledi.

– Bolsa bolar, qisyny bar. Ony ǵalymdar zertteuleri kerek qoi…

– Biz de zertteuimiz kerek. Abylai hannyń tuynyń astynda babamyzdyń úrpaqtary Dáulet, Otar, SHylym bolǵan. Al óziniń ómir súrgen kezi odan árirekte. Osy Esberli babanyń elin qorǵaǵan batyrlyq túsy – Jetisu jerine Tarbaǵatai jaqtan qalmaqtardyń ene bastaǵan tarihta belgili 1627 jylǵa kelmesin. Jergilikti arhivterde Esberli batyr jaiynda kóp dúnieler boluy múmkin, – dep túiindedim men óz oiymdy.

Tortai Izbasqanov – auyldaǵy aqsaqaldar alqasynyń tóraǵasy. Túnyp túrǵan shejireshil jan. El, jer tarihyn jaqsy biletin qúimaqúlaq adam. Óz qatarlastarynyń basyn qosyp, bos jatpai, auyldyń órkendep, ósuine eleuli úlesin qosyp júrgen azamattardyń biri. Onyń qatarlastary Temirhan, Qorabai, Dúisenbek, Amantai, Arystan, SHayahmet, SHáimerden, Ermekter keiingi ósip kele jatqan jas buynǵa aqyl-keńesterin aityp, dúrys baǵyt-baǵdar berip otyrudy ózderiniń adami boryshy dep sanaidy.

– Odan bergi mynadai bir oqiǵany aitaiyn, – dep eske alady Tortai bauyrym. – Birde tús kezi bolatyn. Bizdiń úige Imanǵazy, Abai, Qajym qariyalar kele qaldy. SHeshem: «Qainaǵalar keldi shai qoyaiyn», – dep júgirip júrgeni esimde qalypty. Imanǵazy qariya qattylau sóileitin kisi bolatyn. Sodan shai iship otyrǵanymyzda: «Ái, Qampit» dep dauysyn kótere sóiledi. «Taitúyaq qaida?», – dedi. «Oibu, qainaǵa, ony Qytaiǵa kóship-qashyp júrgende joǵaltyp aldym» – dedi anam. Onda «Aidahardyń basy qaida?», – dedi. «Aidahardyń basyn da joǵaltyp aldyq, qaida qalǵanyn bilmeimin», – dedi. «Endeshe, Esberliniń shúnaq qazany qaida?», – dedi. «Úide, úide» dedi de anau kúni «tyǵyp qoishy» degen qazandy «alyp kel» dep meni júmsady. Betinde qaqpaǵy bar, iri-iri qoldan jasalǵan shegemen shegelengen qazandy alyp keldim.

«Iá, iá, Esberliniń qazany osy. Úlken úi, úlken úi» – dedi kúbirlep Imanǵazy qariya. Sonda anam maǵan: «Úlken úi – sende. Osy jerdegi myrzalardyń úlken úii. Qazanǵa ie bol», – dep tapsyryp edi. Sol qazannan men aiyrylyp qaldym. Qaqpaǵy ǵana qaldy, qazannyń ózi joq. Ony jeńgem sheshemnen súrap alǵan bolatyn. Keiin jeńgemnen súrasam, joq dep ne joǵaltqanyn aitpady. Jas bolǵandyqtan asa mán bermep edim. Sóitsem qazannyń óz tarihy bar eken ǵoi. Qazannyń ishinde «As ishken Esberliniń qazany» degen jazuy bolypty. Imanǵazy súrap júrgen Esberliniń qazany sol eken. Biraq qatty aǵashtan jasalǵan qaqpaǵy áli bar. Múnyń joryq qazany ekeni anyq kórinip túr. Ol kezde atalarymyz en dalada júrip-aq úshqan qús, júgirgen ańdy qorek etip, tamaqtaryn ózderi jasap ishken ǵoi. Sonda ózderiniń qúral-saimandarymen birge alyp júretin eń kerek zattarynyń biri qazan bolǵan shyǵar.

Sol kúni Tortai ekeumiz Qoǵyl áulieniń basyna bir toqtap, Sarybúlaqtyń saǵasyna bardyq. Bayaǵy biz túrǵan úilerdiń orny da joq, bári egistikke ainalyp ketken. Erterekte búl meken kádimgidei auyl boldy degenge kim senedi.

– Búl óńirdiń jeri qúnarly ǵoi, – deidi Tortai. – Jartastynyń bir jaǵynda 80, ekinshi jaǵynda 70 gektardai egistik jer bar. Quańshylyq jyldarynyń ózinde múnda egin bitik shyǵady. «Quańshylyq» demekshi, el auzynda mynadai áńgime bar.

Soǵys jyldarynda, osy «Sarybúlaq» kolhozynda, óziń biletin Tólegenniń ákesi Esjan Berliǵojanov aǵamyz bastyq bolypty. Jaryqtyq kún-tún degenmen sanaspaityn, kolhoz sharuashylyǵy isine ábden berilgen adam, bir jeti jańbyr jaumai qalsa Sarybúlaqtyń boiyna búkil auyl adamdaryn shyǵaryp, tasattyq bergizedi eken. Sonda ózi aqboz atyna minip alyp, shauyp júrip, aspandaǵy búltqa qalpaǵyn búlǵap «beri qait, beri qait» dep shaqyrsa, bala minezdi aqkóńil aǵanyń peiiline me, kim bilsin, búlttar qoyulanyp kelip jańbyr jauatyn kórinedi.

Sol jyldary újymshar mol ónim alyp, Jetisu óńirindegi maqtauly sharuashylyqtardyń biri atanypty. Esjan aǵamyz bolsa óz qarajatynan soǵysqa úshaq syilaǵan, Stalinniń joldaǵan Alǵys hatyn alypty. Búginde auyldaǵy mektep pen bir kóshe sol kisiniń esimimen atalady.

– Soǵys jyldaryn aitasyń, soǵystan keiingi kezeńdegi auyl adamdarynyń janqiyarlyq eńbeginiń ózi kóz aldymda, – deimin men sonau emis-emis este qalǵan estelikterimdi ekshep.

– Auylda brigadir bolǵan Kúmisbek aǵany aitsańshy! SHeshelerimiz ol kisini «SHolaq Kúmisbek» dep ataityn. Bir iyǵynan qoly joq bolsa da ekinshi qolymen tań atpai terezeni tyqyldatyp túryp alatyn. SHeshelerimizdi qamshymen quyp, júmysqa alyp ketetin. Al Aitbai Omarov  aǵa naǵyz eńbek maidanynyń qaharmany bolatyn. Eki ayaǵy joq bolsa da kolhoz júmysynan qalmaityn. Arbaǵa sekirip minip, sekirip túsip jatatyny, ózgelermen qatar túra qalyp, shalǵymen shóp shabatyny, aiyrmen shóp shómelep, arbaǵa tiep, endi birde ony jaimalap jatatyny – meniń bala túisigimniń sheńberine syimaityn. Netken jankeshti jandar edi dep tańǵalatynmyn.

– Iá, bizdiń auyldan soǵysqa ketken 191 adamnyń 81-i ǵana elge oraldy. Onda da biri qolynan, biri ayaǵynan aiyrylyp keldi. Meniń ákem de bir ayaqsyz kelse de ómir boiyna «Raqymbek ohran» atalyp ketti. Myna bizdi alyp kelgen shopyr bala Aslannyń da atasy «Aqsaq Uáli» atandy. Ol kisilerdiń jóni bólek, óz isine, elge, jerge sondai berilgen jandar edi ǵoi…

– Qazirgi jastardy qamshymen quyp, júmysqa shyǵara almaisyń dep jatamyz. Búgingi úrpaq arasynda auylda óz isin dóńgeletip otyrǵan jastar bar ma?!

– Nege bolmasyn, bar. SHoibek aǵańdy bilesiń ǵoi, sonyń Asqarbek esimdi balasy bar. Kezinde bir tosyn apattan belden aiyrylyp, eki ayaǵy birdei istemei qaldy, arbada otyrady. Soǵan qaramastan Semeiden, Óskemennen mal alǵyzyp, osy jerden jylqy ósirip satady.

– Naǵyz azamat!

– SHoibek aǵanyń barlyq balasy kásipker boldy. Bireui dúken ashty, bireui malmen ainalysady.

– Kásipkerlik yńǵaiǵa qarai emes, tipti, qanǵa bitetin siyaqty. SHoibek aǵanyń ózi myqty, epti, qaruly kisi edi ǵoi jaryqtyq. Mashinamen kele jatyp, otar qoiǵa jaqyndaǵanda esikti ashady da, qasynan ótip bara jatqan qoidy ilip alyp, kabinaǵa tyǵyp jiberetin, eshkim bilmei de qalatyn sonda. Ol kisiden neshe bala qaldy artynda?

– Segiz balasy bar. Segizi de kásippen ainalysady. Álginde aitqanymdai, kásipkerlik te ákeden balaǵa darityn siyaqty. SHoibek aǵa Keńes ókimeti túsynda da maltapqysh kisi bolatyn. Qiyn-qystau zamanda 8 balany asyrap, ósirip jetkizu ońai bolǵan joq. Maltapqysh bolǵanda da jónsiz iske barmaityn, syrttan ákelmeitin, alatyn, satatyn, aiyrbastaityn, áiteuir kásipkerlikke ikemdi bolady. Úlkeni Asqarbek arbaǵa tańylsa da azammattyǵy biik, eńbekqorlyǵy on eki múshesi sau, densaulyǵy myqty janǵa bergisiz. Eki balasy bar. Onyń túrǵan úiin kórseń, syrtyn jainatyp qoiǵany, ekken gúlderi, kóziń toimaidy! Inisi Bolatbek te kásipker. Taǵy bir inisi bolsa malmen ainalysady, al Rústembektiń dúkeni bar. Bauyrlar bir-birimen jaqsy qarym-qatynasta. Úlkeni, Asqarbekti qatty syilaidy, onyń aitqanyn eki etpeidi.

– Auyldaǵy óziń riza bolyp, atqarǵan isterine kóńiliń tolatyn, el yrzyǵyn eselep júrgen taǵy qandai azamattardy aita alar ediń?

– Aita berseń kóp qoi. Sol kóptiń ishindegi atap aitarlary da bar. Sonyń bireui – Aqajannyń Temirbolaty. Qalalyq máslihattyń deputaty, qúrylys salasynda jeke kásibi bar. Auyl dese janyn beruge dayar azamat. Erkin auyly úshin kóp eńbek sińirdi. Úlken meshit salyp berdi. Meshittiń túbinde 4,5 gektar bos jatqan jerdi demalys aumaǵyna ainaldyru úshin tegin bere saldy. Ol jerdi satatyn bolsa qanshama aqsha alatyn edi, alaida ondai iske barǵan joq. Auylymnyń kórkeyui úshin dep tegin berdi. Biz qariyalar keiingi jastarǵa úlgi bolatyn ondai azamattar kóp bolsa eken deimiz.

Keiingi jyldary salynǵan Úly Otan soǵysy ardagerlerine arnalǵan memorialdy eskertkishtiń jerin de bergen osy – Temirbolat. Ol da ájeptáuir jer. Ata-babamnan eshteńeni ayamaimyn deidi. Múnyń barlyǵyn Óserbaev Múrat degen azamat ekeui saldyrtty. Sondai-aq, kásiptiń kózin tapqan Núrmúqan  Biǵailanov degen bauyrymyz bar, Kemerashyda mal salasymen ainalysady. Áskerilerdi etpen qamtamasyz etedi, bizge de kómektesip túrady. Otbasy nashar, jaǵdaiy tómen adamdarǵa kómegin ayamaidy.

Baǵana Sarybúlaqtyń orny joq dep ókindiń, onyńdy aitpasań da qabaǵyńnan baiqadym. Al endi sol bos qalǵan jerlerdiń bárin egistikke ainaldyryp, jyl saiyn mol ónim alyp otyrǵan Abai degen jigit bar. Auyldyń qanshama azamaty sonyń sharuashylyǵynda istep, otbasyn asyrap otyr. Syrttan adam almaidy. Búǵan qalai razy bolmassyń!..

– Iá, múnyń oryndy. Kóńilimdi qaita kóterip tastadyń ǵoi! Tipti jerlesterim turaly boiyma maqtanysh sezim úyalattyń.

– Nege maqtanbasqa! Biz – Esberli batyr babanyń úrpaǵymyz ǵoi! Babalar amanatyna laiyq bolu – árqaisymyzdyń paryzymyz. Myna beibit ómirde qanshama qan tógip atalarymyz saqtap qalǵan tuǵan jerdi túletip, onyń gúldenuine, el yntymaǵy men birligi jolynda ayanbai eńbek etu, laiyqty úles qosu, úlken demei, kishi demei bárimizdiń azamattyq boryshymyz, parasatty mindetimiz.

Tortai aitsa aitqandai, maqtansa maqtanǵandai, búginde Erkin auyldyq okruginde shamamen halyqtyń sany on bes myńdai bolsa, onyń eki myńǵa juyǵy zeinetker. Múndai eldi mekenge jalǵyz bilim oshaǵy azdyq etkendikten, memleket baǵdarlamasy boiynsha 300 oryndy jańa mektep jáne 100 oryndy balabaqsha salyndy.

Sol sekildi Kóktal auylynda da jaǵymdy jańalyq bar. Múnda demalys sayabaǵy ashyldy. Jeti gektar aumaqty alyp jatqan sayabaqtyń ishinde merekelik is-sharaǵa arnalyp úlken sahnanyń irgesi qalanǵan. Sonymen qatar ol jerde oiyn alańdary men demalys oryndary bar. Qysqasy, seruendeitin túrǵyndar úshin barlyǵy da qolaily, elektr jaryǵy da tolyq tartylyp, auyl kórkine shyrai qosyp túrǵandai. Endi osyndai ádemi dúnieni qaz-qalpynda saqtap, ózderiniń igiligine paidalanu – tikelei túrǵyndarǵa bailanysty. Aita keteiik, búl máseleni de aqsaqaldar tóraǵasy Tortai Izbasqanov pen Erkin auyldyq okruginen sailanǵan qalalyq máslihat deputaty Temirbolat Ahajandar kóterip, ákimdikke úsynys jasaǵan. Auyl jastarynyń da betalysy jaqsy. Aǵa buyndardyń úiymdastyruymen merekelik kúnderi sporttyq oiyndardan túrli turnirler ótkizu dástúrge ainalǵan. Bos uaqyttaryn tiimdi paidalanu maqsatynda futbol oinap, salauatty ómir saltyn ústanady. Kóktal meshitiniń imamy Amanjol SHaimúratovtan ilim alyp, imandylyq jolynda tárbie aludy da qalys qaldyrǵan emes. Nátijesinde ózgege úlgi bolǵan eldi mekenniń jastary úlkendi syilau, kishige qalai izet kórsetudi biledi. Osylaisha búl auylda úrpaq sabaqtastyǵynyń uyǵy berik qalanyp otyr.

…Qaitar jolda Qoǵyl asuyna kóterildik. Ainala alaqandaǵydai. Kóktal ózeni saǵasyn jaǵalai qonystanǵan Esberli úrpaqtarynyń izi sairap jatyr. Búrynǵy «Sarybúlaq», «Qazaqstan», «Kemerashy» kolhozdarynyń ornyna sharua qojalyqtary ornalasqan. Qaida kóziń túspesin, búgingi tirlikpen shúǵyldanyp shapqylap júrgen jas úrpaq.

Sarybúlaq saǵasynda jarqyrap-jainap áuejai qalashyǵy túr. Qalashyq deitinimiz, áuejai mańyna úshaqtardyń áskeri bazasy ornalasqan. Onda su jańa tikúshaqtar men áskeri istrebitelьder sap túzeidi. Jattyǵu kezinde úishikterinen atylyp shyǵyp, jolaq iz qaldyryp dem sátte qaita oralady. Elimizge keńinen tanymal búl áskeri bólimshe qorǵanys salasyndaǵy halyqaralyq jattyǵularǵa, Astanadaǵy merekelik sherulerge qatysyp, áskeri sapta jaqsy jetistikterin kórsetip júr. Qazaq eliniń qaharmany, kosmonavt-úshqysh Aidyn Aiymbetov osy áskeri bólimniń túlegi. Osy óńirde tuyp-ósken, Esberli babasynyń bir úrpaǵy.

Osy sát keshegi Esberli qonysyn mekendegen áskeri bólimsheniń jauyngerlerin batyr babanyń qazirgi kúngi sarbazdaryna úqsatqandai kúi keshtim.

Olar zaman talabyna sai eski júrtty qaita jańartyp, babalar amanatyn oryndap, el qorǵany bolyp túr. Beibit el qorǵany!

 Yrym KENENBAI,

jazushy-baspager, «Qúrmet» jáne

«Parasat» ordenderiniń iegeri.

Derekkóz: «Ótkeni eren, keleshegi kenen ERKIN» kitabynan alyndy. Taldyqorǵan. «Ofset» baspahanasy, 2023 jyl.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 4
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
Tulǵataný

«Aqqu aǵai» atanǵan úlaǵatty ústaz

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
Tulǵataný

Tókken terdiń qadiri

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
Tulǵataný

Ústaz ananyń haty

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
Tulǵataný

Tauylymdy taqdyr

May 13, 2026
«Апа, сен болмасаң»
Tulǵataný

«Apa, sen bolmasań»

May 12, 2026
Бегзат өмір
Tulǵataný

Begzat ómir

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz