مايەكە سولتانگەلدى ىشىندەگى قوجابەك جامانتون رۋىنان شىعاي دەگەن قۇربىسى قايتىس بولعاندا:
مەككەگە سىماعۇل مەن شىعاي كەتتى،
شالدارى جامانتوننىڭ ىڭعاي كەتتى.
بۇلاردان وزىمشىلدىك قالعان ەمەس،
قولدارىن كاكىبايعا بۇلعاي كەتتى، – وسى اۋىلدان قاتارلاس ولگەن كىسىلەردى ايتىپ، باۋىرىمداعان ەكەن.
كوممۋنالاسۋدىڭ العاشقى جىلدارىندا، كولدەنەڭبۇلاق دەگەن قىستاۋعا كوكتەم كەزىندە قي توپتاۋعا ءبىر شال بارىپ، زەرىپپاي دەگەن ادامنىڭ جەر توشالاسىندا جاتقاندا، جاڭبىر قاتتى جاۋىپ، تامشى ءوتىپ، جاعۋعا وتىن تاپپاي، كاكىبايدىڭ اعاش ۇيىنە بارىپ، قويدىڭ قيىن جاعىپ، جىلىنىپ وتىرعاندا مايەكە:
بۇرىنعىنىڭ جوراسى-اي،
كارى ۇلكەن ءۇيدىڭ قوراسى-اي.
ءبىر بوراندىق بولماعان،
زەرىپبايدىڭ مولاسى-اي، – دەپ كوپشىلىكتى ءبىر سەلپىلتىپ تاستاپتى.
كۇنەس اۋدانىنىڭ سارىكەزەڭ، كولدەنەڭبۇلاق دەگەن جەرلەرى مالتابار-شاكىل رۋىنىڭ قىستاۋى مەن كوكتەۋلىگى.
مايەكە ءبىر جىلى ءبىر قىسىراق ءۇيىرلى جىلقى ءبىتىپ، وعان ايعىر سالام دەپ وتىرعان ءبىر دونەنى اياعى اقباس بولىپ اقساپ قالادى. ارالتوبەدەگى مال دارىگەرىنە اپارا جاتىپ:
قايران دا مەنىڭ تورىم-اي،
ارعىماقتاي فورىمى-اي.
قۇناننان دونەن شىققاندا،
اياقتان قۇداي تورۋى-اي.
دارىگەرگە سەنى اپارىپ باقتىرايىن،
جازىلساڭ باسىڭا ۇكى تاقتىرايىن.
ەگەردە سورىڭ قايناپ جازىلماساڭ،
سەپەيگە جىلىگىڭدى شاقتىرايىن.
اياعىڭ امان-ەسەن ءتاۋىر بولسا،
ايعىر عىپ بەس بيەگە شاپتىرايىن، – دەپتى.
ەل كوممۋنالاسقان كەزدە سابىربەك، زەرىپپاي، مۇرىنبەك، داۋلەتحان قاتارلى كىسىلەردى ۇيىمداستىرىپ ەتىك تىكتىرىپ، ەڭبەكشىلەردىڭ اياقكيىمىن جاماتادى. ماكەڭ بۇلاردىڭ ىستەپ جاتقان ورىننا كەلىپ، تىككەن ەتىگىن كورىپ:
ە، سابىربەگىم اتاقتى،
مۇرىنبەگىم ماساقشى.
داۋلەتحانىم تاساشى،
زەرىپپەگىم شاتاشى.
شاتاقشىلىعىن ايتايىن،
دامەحاندى ساباتقان،
نۇپتەبەكتى قاماتقان، – دەپتى.
ابىكەن بايجۇما دەگەن ادام سولتانكەلدى سىماعۇل ولگەندە جانازاعا كىرىپ قاسقىر ىشىگىن العان ەكەن. ارادا ءبىر جىل وتكەن ابىكەننەن لاقان مامپاڭ ولگەندە مايەكەمەن مۇقامەتحان جانازاعا بارسا بۇلاردى ەلەۋسىز قالدىرىپتى. سۇيەك جۋىلىپ، جولدىق بەرىلىپ جاتقاندا:
بايجۇماڭ ابىكەن ەمەي، قالماق پا ەدى،
سىماعۇلىم ولگەندە بارماپ پا ەدى.
سارى سۇيەك قۇدامىن دەپ سولتەكەڭە،
بايجۇما قاسقىر ىشىك الماپ پا ەدى.
لاقاننان مايەكە قۇرى قالاتىن،
لاقاندى مايەكە جالماپ پا ەدى، – دەگەندە ءبىر ۇلكەن جولدىق بەرىپ، اتتاندىرىپتى.
1964-ءشى جىلدارى نۇرعالي دەگەن روتا باستىق جيىن اشىپ جاتقان جەرگە مايەكە كىرىپ بارىپ:
روتا باستىق ءبىر ات بەر،
ءبىر ات بەرسەڭ قۇرى ات بەر.
ات بەرمەسە نۇرعالي،
كەبىس، ءماسىم شىداپ كور، – دەپ ات سۇراپتى.
ات بەرمەيتىنىنە كوزى جەتكەندە:
تاڭعالدىم نۇرعاليدىڭ ارىنىنا،
قىزىپ ءجۇر ايەلدەردىڭ جالىنىنا.
نۇرعالي مۇنىڭىزدى قويماساڭىز،
ءبىر كۇنى پىشاق كىرەر قارىنىڭا، – دەپ شىعىپ كەتىپتى.
مايەكەنىڭ قاراسىزدىق دەگەن قۇرداسى جاسى ۇلعايىڭقىراپ ۇيلەنەدى. سوندا مايەكە قۇتتى بولسىن ايتا بارىپ:
اسسالاۋماعالەيكۋم قاراسىزدىق،
قاتپاعان قاۋىرسىنى بالا سىزدىق.
قىرىقتا ءبىر قاتىندى ارەڭ الدىڭ،
قانجارداي باۋىرىڭنان جارا سىزدىق، – دەپتى.
1959 – 1960 جىلدارداعى اشارشىلىق قارساڭىندا:
نامازىم قۇلقۋ اللا ءالھام بولدى،
سارەسىم ەكى قاسىق تالقان بولدى.
مەنداعى وسى اشتىقتان ولەرمە ەكەم،
جارعاقتاي ەت قۇلاعىم قالقان بولدى.
بوساعادا قاڭىراپ تابا قالدى،
نان تۇسپەدى ىشكە دەپ قاپالاندى.
كەرەگەنىڭ باسىندا تۇلىپ قالدى،
نورما جەتپەي بالالار ۇلىپ قالدى، – دەپ تۇرمىستىڭ كۇيزەلىستى ءحالىن جىرعا قوسىپتى.
الاقىن دەگەن ۆزۆود باستىعىنان ات سۇراپ بارسا، بەرگىسى كەلمەپتى:
بولاتقان ۆزۆود بولعاندا،
بەلدەۋگە ات بايلاتقان.
الاقىن ۆزۆود بولعاندا،
تاۋعا جاياۋ ايداتقان.
اينالايىن قۇدايدان،
مايەكەنى سايراتقان، – دەگەندە، الاقىن شىداي الماي ءوزىنىڭ اتىن بەرگەن ەكەن.
ءبىر جىلى زەرىپباي دەگەن كىسىنىڭ ابىلبەك دەگەن ۇلى اسكەردەن كەلىپ، ءبىر تورى اتتى ادەمىلەپ ەرتتەپ ءمىنىپ، قىز ىزدەپ ءجۇرىپتى. ءبىر كۇنى مايەكە اقساقال ەرتتەۋلى تۇرعان تور اتتى سۇراپ ءمىنىپتى. سارىمىس ۇزەڭگىسى تار ەكەن. اقساقالدىڭ اياعى سىيمايدى.
سوندا ماكەڭ:
اقجەلكە اتىڭ نار ەكەن،
كۇمىستەن پىستان سارى ەكەن.
كەلىسپەگەن ءبىر جەرى،
ەكى ۇزەڭگىسى تار ەكەن.
ۇشەۋىڭ بىردەي بويداق بوپ،
ارىلماعان قىرسىعىڭ ءالى بار ەكەن، – دەپتى.
ابىلبەك ءۇش اعايىندى بولسا دا ءالى ءبىرى ۇيلەنبەگەن ەكەن.
1960 جىلدارداعى اشارشىلىق كەزىندە مايەكە قارابايۇلى وتقا قىزىلشا كومىپ، ءپىسىرىپ جەپ وتىرعاندا قاسىنا قوناقباي مۇقامەتقان دەگەن كەلىپ قالادى:
ماەكە، مۇنىڭىز نە؟ – دەگەندە،
ە، جانعا قىسىم كورسەتىپ،
دەمەگەن ءسوزدى دەگىزدى.
جانعا قىسىم كورسەتىپ،
جەمەگەن بوقتى جەگىزدى.
كوممۋنا بولىپ كومىلدىك،
نەمەنە ءىشىپ، نە مىندىك،
بىرەۋگە قاراپ ەمىندىك، – دەپتى.
مۇقامەتقان دەگەن ادام مالىنشىك جىلقى باعادى ەكەن. سول تۇستا مايەكەنىڭ تۋىسى نۇرادان موللا بەلسەندى بولىپ، باسشىلىق قىزمەت ىستەيتىن بولسا كەرەك. بىراق مايەكە تۋىسىنىڭ قىلىعىن جاقتىرمايتىن كورىنەدى. سونىمەن ءبىر كۇنى مايەكە مۇقامەتقاننىڭ ۇيىندە:
مۇقامەتقان، جىگىت ەدىڭ ارىستانداي،
قوتىر جىلقى باعىپسىڭ نامىستانباي.
نۇرادان ەكى اۋىلدىڭ يمامى ەدى،
بولىپ ءجۇر جىن-شايتانمەن جارىسقانداي.
قۇدايدىڭ تاڭ قالامىن بەرگەنىنە،
ءبىر ءمانساپ نۇرادانعا كەلگەنىنە.
نۇرادان مۇنىڭىزدى قويماساڭىز،
سيەر-اۋ، تالداي قاتىن ولگەنىڭدە، – دەپ ەكەۋىنىڭ ءمىنىن بەتىنە باسىپتى.
ەل اۋزىنان جازىپ الىپ، ساقتاعان انداس وماراقىنۇلى
دەرەككوز: دودا: (ايتىستار مەن تاريحي-ەتنوگرافيالىق جىرلارى) / ا. وماراقىن ؛ [قۇراستىرعان: ءا. ماجاي [ج. ب.] .- تالدىقورعان : [ب. ج.]. https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى











