Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Андас Омарақын ізімен

Есболдың қағытпалары

admin
2026/08/30
Андас Омарақын ізімен
0
Есболдың қағытпалары

Қаракерей Есбол деген ақынның руы Байғана болып, ол 1890 жылдары Қызай елі Күнеске Бұраталадан ауып келгенде, бас Қопа деген жерде отырған Бұқаш болыстың әкесі Қосеттің үйіне келіп қонады. Бұқаш пен Есбол тамақ үстінде отырып, қағысып қалады. Сонда Есбол тұрып:

Қосеттің бес баласы бәрі де бай,
Қосет салық қылыпты-ау япырым-ай.
Үйіне «Бес Қопада» қонып едім,
Табылмады қайтейін шырақтық май.

Қалыпты Құсет салық «Қопа» сазда,
Қалыпты бес баласын хахол ұстап.
Қан тамған қылышынан қайран Құсет,
Ат тұрмақ шапқыламас байталға ұқсап, – дегенде Бұқаш Қызай мен Қаракерей бір туысып еді. Байталым өсім болады, өзіме керек. Мә, мына тайды бағып, ат қылып мін, – деп бір ат берген екен.

Бегімбет – Дербіс бөлініп, сасан болыс болғанда Есбол келіп:

Ассалаумағалейкум Сасан болыс,
Болыстық құтты болсын жаңа қоныс.
Қан тамған қылышынан қайран Бұқаш,
Ұзаққа қуалады-ау кәпір орыс, – деген екен.

Есбол ақындықпен қыпшақтан бір қызды алып, қашып келеді. Бұл кезде Қаракерейге Қыпшақтан Көрпебай деген би билік істейді екен.

Қыздың туыстары Көрпебайға арыз қылып, шабарман жібертіп, Көрпебайды шақыртады. Көрпебай келген шабарманды Есболға жібереді. Есбол ақын шабарманға бір атын жетелетіп:

– Көрпекеңе сәлем де, қызы толғатып жатыр еді. Бүгін босанатын күні. Мына атты қазірше апарып бере тұр, – деп қайтарады.

Ертесі Есбол келгенде Көрпебайдың үйі толған адам екен:

Ассалаумалейкум, – деп кіріп барғанда, Көрпебай:

Табалдырықта тұрып, үш ауыз өлең айтпасаң саламыңды алмаймын, – дейді.

Есбол табалдырықта тұрып:

Қыпшақты біз жеуші едік баяғыда,
Жеді ғой бізді қыпшақ аяғында.
Малымды сізге бердім қоңыр жорға,
Көрпеке соны сізден аядым ба.

Көрпеке ұлықтықты жастанып ең,
Қызығып аулыңыздан жасты алып ем.
Кәрі қасқыр сияқты аңғал басым,
Ату жерге келген соң бас салып ем.

Көрпеке, жүрген жерім жиын-тойдай,
Шенім жоқ тең келетін саған ойбай.
Бұл жерде басқа төре, қарада жоқ,
Қорықтық бір қыпшақтан үріккен қойдай, – дегенде Көрпебай:
«Тіліңе шоқ түссін! Ит те болсаң сүйек тістедің, қалың малы салауат», – деп қайтарған екен.

Байғана аз ауыл екен де, одан Ақбас деген би шығыпты.

Бір күні Ақбас би:
Мен Бексұлтан төреден қасақана бір түйе сұрайын деп едім.
Менімен бірге жүр деп Есболды ертіп алыпты.

Олар Бексұлтан төренің ауылына жетіп барғанда, төре бір топ адаммен мал аралап жүреді екен. Аман сәлемнен кейін бір төбешікке отыра қалып, төре Ақбас бидің бұйымтайын сұрайды.

Ақбас би:
– Келініңіз әдейі жіберіп еді. Жайлауға көшуге шаңырақ артатын түйе жоқ, – дей бергенде, төре іліп әкетіп:
– Алсаң болатын еді. Жүк арта қоятындай үлкен түйе жоқ еді, – дегенде, Есбол қағып алып:

Етте жоқ, қымызда жоқ айдалада,
Төре түйе бермейді майдалама?
Төре түйе береді Сағымбайға,
Түйе қайдан біздердей байғанаға.

Биеке, жүріңіз, қайтайық, – деп түрегеле бергенде, Бексұлтан:
– Ей, мынаған ана нардың жақсырағынан біреуін ұстап алып келіңдер, – деп малшыларына бұйырған екен.

Есбол үш жолдасын ертіп бір құдасының үйіне барады. Құдасы қой сояды да, құйрығымен бауырын бақанға іліп қояды.

Оны көріп отырған Есбол:

Е, құдеке, екуміз құда болдық тәуір шақта,
Құйрығын сақтап қойдың бауырсаққа.
Әдейі сойған қозы етін бірақ салсаң,
Төртеуміз тауысар едік ауырсақ та, – дегенде құдасы қарғып тұрып, құйрық пен бауырды қазанға бір-ақ салыпты.

Қазыналы қарттардан жазып алып, сақтаған
Андас ОМАРАҚЫНҰЛЫ

Дереккөз:
Дода: (Айтыстар мен тарихи-этнографиялық жырлары) / А. Омарақын ; [құрастырған: Ә. Мажай [ж. б.]]. – Талдықорған : [б. ж.].
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687

“Q-Andas” ақпараттық агенттігі

0 0 votes
Рейтинг статьи
Қаралым 114
Қышқыш қалай жасалған?
Андас Омарақын ізімен

Қышқыш қалай жасалған?

August 31, 2026
Адамның пайда болуы
Андас Омарақын ізімен

Адамның пайда болуы

August 31, 2026
Күн және жұлдыздар
Андас Омарақын ізімен

Күн және жұлдыздар

August 31, 2026
كۇن مەن جەر
Андас Омарақын ізімен

Күн мен жер

August 31, 2026
Аспанның биіктеуі
Андас Омарақын ізімен

Аспанның биіктеуі

August 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
Андас Омарақын ізімен

Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz