Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Андас Омарақын ізімен

Шылбы Әлімақыннан

admin
2026/08/30
Андас Омарақын ізімен
0
Шылбы Әлімақыннан

1911 жылы Шылбы Құлжа өңіріндегі Шолақайдың Нарынсала деген жерінде Сыламжан ақалақшының бастауымен үш бөлмелі мектеп, бір мешіт салдырыпты. Бұл Цин хандығына қарасты бір бұтхананың орны екен. Мұны естіген Цин үкіметінің жергілікті мансаптылары 200-дей әскер шығарып, мектеп пен мешітті бұздырып тастайды.

Еңбегіне ашынған Шылбы:

Көркейтем деп қаланы,
Оқытам деп баланы.
Мешіт салдым, мектеппен,
Болып елдің талабы.
Селге ағызып еңбекті,
Қасқырлар келіп талады.
Амалым нешік қайтейін,
Манжүрға күнім қарады, – деп ашыныпты.

Цин империясының билігі құлаған кезде Шылбы:

Залым патша өз басын түзей алмас,
Үкімі ешбір жерге ұзай алмас.
Екі жақтан алатын пәрені ойлап,
Әділдігін айтуға шыдай алмас.
Парақордың болса да құрығы ұзын,
Бұқараны сонда да құдай алмас, – деп көңіл күйін білдіріпті.

1921 жылы Шылбы Сыламжан болыстан қаққы көріп, Күнеске көшіп келеді. Кетерінде:

Қаққы көрген елінен айырылады,
Есептескен досына қайырылады.
Тербезер болса болыс пен биің,
Жақынын да жау қылады.
Жақсы адамның еліне бір іс келсе,
Өзіне оқ тигендей қайғырады, – деп қоштасқан екен.

Шылбы билеушілердің кейбір жеменқор қылықтарын өлеңмен шенеп отырады екен. Ол бір рет:

Қасқыр келіп жемекке қойға шабар,
Қотандағы ит қасқырмен бірге талар.
Қасқырменен бірігіп қойды жесіп,
«Сақ құлақ ит» ертесі өліп қалар.
Еш жануар мұнымды сезбеді деп,
Қасқырға артып пәлесін тойып алар, – деп толғайды екен.

Шылбы жағымпаздық, жарамсақтықты жек көріп, діни жолды қадір тұтып, ақиқаттық-ақтықты, адалдық-пәктікті насихаттап:

Надан адам низамға жөн келмейді,
Өзіне ешбір жанды тең көрмейді.
Өсиетке айтылған құлақ салмай,
Білемін деп өзім-ақ өңмеңдейді.
Ол ақымақ керісі жұртқа тиер,
Патша әділ болмаса түзелмейді.
Құдай өзі таупиық бермеген соң,
Ондайлармен сөйлесіп түк өнбейді.
Адамға дәулет қонбай бай болмайды,
Көңілім зиярат етпей жай болмайды.
Он сегіз мың әлемді жұтқанменен,
Ауызы қара Жердің май болмайды.

Шылбы өзінің діни ұстанымын түсінбеген Үсейінбай сияқты қажыларды шенеп:

Байдың үйіне қонсақ еті жоқ,
Еті жоқ байдың беті жоқ.
Шақырып келіп қондырды,
Қонақты өстіп қор қылды.
Сыйлап міне, «Оңдырды»,
Бай адамның дерті жоқ,
Жиғаны өңкей дүние боқ, – деген екен.

Бір жолы Шылбы құдасы Ыбырайымның үйінде қонақ болып отырғанда біреулер атын ұрлап кетеді де, құдасы жөнсалдау ат мінгізіп жібереді.
Сонда Шылбы:

Құдай қосып құда болдым Ыбырайға,
Қандай күні кез болдым сұмырайға.
Атымды бір қонақта ұрлап алды,
Тапсырдым екі аруақ, бір құдайға.
Құдамның осы болса адамдығы,
Қай уақытта таусылады арамдығы.
Күнәсіз адамдарды жылатқанмен,
Басына бір күн жетер арамдығы.

Ақымақтар қас қылар жолдасына,
Ақыры қалар бір күн көз жасына.
Ыбырайдың рахмет ауылына,
Ұрылар келер әлі мақұлына.

Белгілі озбыр, залал, ұрлық-қарлық,
Ұры, залым көреді бір күн тарлық.
Бұл сөздер аятта бар, хадисте бар,
Құдайым бұл туралы қылған жарлық.

Дәрубай ақалақшы Шылбыдан:

– Дүниеде тоймас бар ма? – деп сұрағанда,
Шылбы:
– Бар, – депті.
Дәрубай:
– Нешеу? – дегенде,
Шылбы:
– Үшеу, олар:
Болыс тоймас пәрені бере берсе,
Нәпсі тоймас соңынан ере берсе,
Молда тоймас сақауат ала берсе, – депті.

Қазыналы қарттардан жазып алып, сақтаған – Андас Омарақынұлы

Дереккөз:
Дода: Айтыстар мен тарихи-этнографиялық жырлары / А. Омарақын ; құрастырған: Ә. Мажай [ж. б.]. – Талдықорған : [б. ж.].
kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687

“Q-Andas” ақпараттық агенттігі

0 0 votes
Рейтинг статьи
Қаралым 37
Қышқыш қалай жасалған?
Андас Омарақын ізімен

Қышқыш қалай жасалған?

August 31, 2026
Адамның пайда болуы
Андас Омарақын ізімен

Адамның пайда болуы

August 31, 2026
Күн және жұлдыздар
Андас Омарақын ізімен

Күн және жұлдыздар

August 31, 2026
كۇن مەن جەر
Андас Омарақын ізімен

Күн мен жер

August 31, 2026
Аспанның биіктеуі
Андас Омарақын ізімен

Аспанның биіктеуі

August 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
Андас Омарақын ізімен

Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz