قازاقستان تاۋەلسىزدىك العاننان بەرى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ باعىتىندا قىرۋار جۇمىس اتقارىلدى. ارنايى باعدارلامالار قابىلدانىپ، قارجى ءبولىندى، ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىندە قازاق ءتىلىنىڭ ۇلەسى ارتتى. دەگەنمەن، ءتىلدىڭ قوعامداعى قولدانىسى ءالى دە كۇتكەن دەڭگەيگە جەتتى دەۋ قيىن. قازاق ءتىلى ءتاي-ءتاي باسقان ءسابي سەكىلدى، العا جىلجىپ كەلە جاتقانىمەن، كەي تۇستا ءسۇرىنىپ قالىپ جاتادى.
رۋحاني السىرەۋ ءبىر كۇندە پايدا بولاتىن قۇبىلىس ەمەس. ول بىرتىندەپ، بايقالماي باستالىپ، قوعامنىڭ ىشكى وزەگىن بوساتادى. سول رۋحاني مۇگەدەكتىكتىڭ ەڭ العاشقى بەلگىسى – انا تىلىنەن الىستاۋ. تىلگە نەمقۇرايدى قاراۋ – ۇلتقا نەمقۇرايدى قاراۋمەن تەڭ.
تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ ماقساتىندا اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى. زاڭدار قابىلدانىپ، باعدارلامالار جۇزەگە استى، قارجى ءبولىندى. قازاق ءتىلى رەسمي تۇردە مەملەكەتتىك ءتىل دارەجەسىنە كوتەرىلدى. الايدا قاعاز جۇزىندەگى مارتەبە مەن كۇندەلىكتى ومىردەگى قولدانىس ءاردايىم قابىسا بەرمەيتىنى جاسىرىن ەمەس.
قازاق ءتىلىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى بولىپ وتىرعان باستى سەبەپ – ءتىلدىڭ السىزدىگى ەمەس، وعان دەگەن كوزقاراس. انا ءتىلىن مەڭگەرمەۋدى سىرتقى فاكتورلارمەن، وتكەن جۇيەمەن نەمەسە ورتا جاعدايىمەن اقتاۋ ءجيى كەزدەسەدى. بىراق تۇپتەپ كەلگەندە، تىلگە دەگەن تالاپ ءار ادامنىڭ وزىنەن باستالادى.
وزگە مەملەكەتتەردە ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن سول ەلدىڭ ءتىلىن ءبىلۋ – قالىپتى تالاپ. بۇل – ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن قوعامدىق ءتارتىپتىڭ ءبىر بولىگى. ال ءوز ەلىندە تۇرىپ، مەملەكەتتىك ءتىلدى قاجەتسىز كورۋ – رۋحاني داعدارىستىڭ ايقىن كورىنىسى.
انا تىلىنە دەگەن سۇيىسپەنشىلىك بالاباقشا مەن مەكتەپتەن قالىپتاسادى. سوڭعى جىلدارى قازاق تىلىندە ءبىلىم الاتىن وقۋشىلار سانى ارتقانىمەن، ارالاس تىلدىك ورتا ءوز اسەرىن تيگىزبەي قويمايدى. ساباقتا قازاقشا سويلەپ، ۇزىلىستە باسقا تىلگە كوشەتىن مۇعالىم مەن ورتا بالانىڭ ساناسىندا قايشىلىق تۋدىرادى.
ءتىل – تەك ءپان ەمەس، كۇندەلىكتى قارىم-قاتىناس قۇرالى. ەگەر ول ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا قولدانىلماسا، وقۋلىقتاعى ءبىلىم دەڭگەيىندە عانا قالىپ قويادى.
قازاق ءتىلىن ءبىلۋ دەڭگەيىن تەك تەست ارقىلى انىقتاۋ – ماسەلەنى ءۇستىرت باعالاۋ. قىسقا سۇراقتار مەن جاتتاندى جاۋاپتار شىنايى تىلدىك قۇزىرەتتى كورسەتە المايدى. ءتىلدى مەڭگەرۋ – ويدى اۋىزشا دا، جازباشا دا ەركىن جەتكىزە الۋ قابىلەتىمەن ولشەنۋى ءتيىس.
مەملەكەتتىك تىلدە سويلەي الماي تۇرىپ، ونى ءبىلدىم دەۋ – تىلگە دە، قوعامعا دا جاسالعان قۇرمەتسىزدىك.
بۇگىنگى اقپاراتتىق قوعامدا ءتىل ماسەلەسى تەك مادەني ەمەس، قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنە دە اينالىپ وتىر. اقپاراتتى كوبىنە وزگە تىلدەگى رەسۋرستاردان الۋ – ۇلتتىق دۇنيەتانىمعا اسەر ەتەدى. انا تىلىندەگى ساپالى كونتەنتتىڭ ازدىعى جاستاردى سىرتقى يدەولوگياعا تاۋەلدى ەتەدى.
ءتىلدىڭ السىرەۋىمەن بىرگە ۇلتتىق تاربيە، قۇندىلىق، رۋحاني تۇتاستىق تا السىرەيدى. بۇل ۇزاق مەرزىمدى الەۋمەتتىك ماسەلەلەرگە الىپ كەلۋى مۇمكىن.
ءتىل – ۇلتتىڭ جانى. ول ۇرپاقتان-ۇرپاققا تەك ءسوز ارقىلى ەمەس، تاربيە، ادەت-عۇرىپ، دۇنيەتانىم ارقىلى بەرىلەدى. انا تىلىندە بەسىك جىرىن ەستىمەگەن، ەرتەگى تىڭداماعان، ۇلتتىق ورتادا وسپەگەن بالانىڭ رۋحاني ىرگەسى ءالسىز بولادى.
وتباسى، مەكتەپ، قوعام – ءبارى بىرىگىپ تىلدىك ورتانى قالىپتاستىرعاندا عانا ناتيجە بولادى. ءتىلدى ساقتاۋ – وتكەنگە بايلانىپ قالۋ ەمەس، بولاشاقتى ساقتاپ قالۋ.
ءتىلدى ساقتاۋ – مىندەت ەمەس، جاۋاپكەرشىلىك. ال ول جاۋاپكەرشىلىك ءار ازاماتتىڭ وزىنەن، ءوز وتباسىنان، ءوز ورتاسىنان باستالادى. انا تىلىنە قۇرمەت – ءوز بولاشاعىنا قۇرمەت.
قازىرگى اقپاراتتىق كەڭىستىكتە وزگە تىلدەگى كونتەنتتىڭ باسىمدىعى جاسىرىن ەمەس. بۇل جاعداي اسىرەسە جاستاردىڭ ساناسىنا اسەر ەتۋدە. ەگەر قازاق تىلىندە قىزىقتى، زاماناۋي، ومىرشەڭ اقپارات جەتكىلىكتى بولسا، مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن سۇرانىس تا ارتا تۇسەر ەدى.
قازاق ءتىلىن ناسيحاتتاۋ – قۇرى ۇران ەمەس، رۋحاني تاۋەلسىزدىكتى نىعايتۋدىڭ ناقتى جولى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى ءتىلدىڭ ومىرشەڭدىگىن، ونىڭ قوعامدىق ساناداعى ورنىن كۇشەيتۋ – بۇگىنگى كۇننىڭ ماڭىزدى مىندەتى. مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇرمەت تەك زاڭمەن ەمەس، جۇرەكپەن ورنىققاندا عانا ناتيجە بەرەدى.
مەملەكەتتىك ءتىلدى ناسيحاتتاۋ تەك ءتىل ۇيرەتۋمەن شەكتەلمەۋى ءتيىس. قازاق ءتىلى – رۋحاني تاۋەلسىزدىكتىڭ تىرەگى. ول ارقىلى حالىقتىڭ دۇنيەتانىمى، مادەنيەتى، سالت-ءداستۇرى، ۇلتتىق قۇندىلىقتارى ۇرپاقتان ۇرپاققا جەتەدى. انا تىلىنەن قول ۇزگەن قوعام رۋحاني السىرەيدى، ال رۋحى السىرەگەن ەل سىرتقى ىقپالعا تەز بوي الدىرادى. سوندىقتان ءتىل ماسەلەسى – تەك مادەني ەمەس، ستراتەگيالىق ماسەلە.
قازاق ءتىلى – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ءتىلى. بۇل – اتا زاڭمەن بەكىتىلگەن مارتەبە. الايدا ءتىلدىڭ زاڭ جۇزىندە مويىندالۋى مەن ونىڭ قوعامداعى ناقتى قولدانىسى ءاردايىم سايكەس كەلە بەرمەيدى. مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ شىنايى ومىرشەڭدىگى كۇندەلىكتى تۇرمىستا، قوعامدىق ورتادا، اقپارات كەڭىستىگىندە قانشالىقتى قاجەت ەكەنىمەن ولشەنەدى. وسى ورايدا بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنىڭ اتقارار ءرولى ايرىقشا.
گازەت، تەلەارنا، راديو، ينتەرنەت باسىلىمدارى – قوعام ساناسىن قالىپتاستىراتىن باستى تەتىكتەردىڭ ءبىرى. اقپارات قاي تىلدە ۇسىنىلسا، سول ءتىل قوعامدىق سۇرانىسقا يە بولادى. سوندىقتان قازاق تىلىندەگى ساپالى، مازمۇندى، ويلى ماتەريالداردىڭ كوبەيۋى مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ بەدەلىن ارتتىرىپ قانا قويماي، وعان دەگەن قاجەتتىلىكتى دە كۇشەيتەدى. قازاق تىلىندە جازىلعان ءاربىر ماقالا، ءاربىر تالداۋ – ۇلتتىق سانانى وياتۋعا قوسىلعان ۇلەس.
اجار انداس،
SDU ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 3-كۋرس ستۋدەنتى











