Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت انداس وماراقىن ىزىمەن

قىزاي ەلىندە وتكەن ايتۋلى استار

admin
2026/02/16
انداس وماراقىن ىزىمەن
0
Қызай елінде өткен айтулы астар

باسى:

تويەكەنىڭ اسى

تويەكە تىلەۋبەردى قوجانازاردىڭ ەكىنشى بالاسى. جامانكوز دەگەن اۋىلدان شىققان، قوجانازاردىڭ زاڭگىسى بولعان. ءوز باسىنا 3 مىڭ جىلقى، ءىنىسى دامبالعا (اعاسى تويىنبايدىڭ ۇلى) 2 مىڭ جىلقى بىتكەن.

مولشەرىمەن 1917 جىلدارى تەكەستە تىلەۋبەردى قوجانازار بولىسى تويەكە قوزىبايۇلىنىڭ  اسى بولعان. اس تەكەستىڭ قاراجون، قاپسالاڭ جايلاۋىندا (سىمتاستا) ءوتتى. اسقا جەتىسۋدى جايلاعان رۋلار مەن قىزاي رۋى جانە ىلەدەگى باسقا رۋلار دا تۇگەل شاقىرلادى. قىزايلار 400 ءۇي تىكسە، جۇلدىز موڭعولدارى 80 ءۇي جاردەم ەتتى. موڭعولدار وسى وزدەرى تىككەن ۇيگە ورنالاسادى. اس شىلدەنىڭ 14 كۇنى باستالىپ، بىرنەشە كۇنگە جالعاسادى. وعان قاجەتتى ۇن، ماي، كۇرىش، قانت، شاي، باسقا دا جەمەكتىكتەردى قۇلجادان تاسىپ دايىنداعان. قىرۋار ءۇي تىگىپ، قوناق كۇتكەن. كۇندىك قوناقاسى ءۇشىن ەكى ۇيگە ءبىر بيە، ءۇي باسىنا بىردەن قوي سويىس، ءتورت بۇت كۇرىش، ءتورت بۇت ءۇن تاراتىلىپ وتىرعان. ءار ۇيگە ەكىدەن كۇتۋشى قويىلىپ، ءبىر ۇيگە ەكىدەن ساۋىنشى، 15-تەن ساۋىن بيە بەرىلگەن. ءبىر ۇيگە 8، 10، 15-كە دەيىن ادام ورنالاستىرىلعان. بۇل اسقا رەسەيدەن 40-تان استام اسكەر شاقىرىلعان. ولار تۇركىمەننىڭ جيرەن قاسقا اتتارىن ءمىنىپ كەلىپتى. بۇل اتتار اسكەري جاتتىعۋدان وتكەن بولىپ، 300 شىقىرىمعا ءبىر قالىپتى جۇگىرەدى ەكەن. رەسەيدەن كەلگەن قوناقتار اسقا ارناپ بيىكتىگى بالاداي «اتباس قانت» دەگەن قانىتتى ارنايى جاساتىپ، اسقا اكەلىپ، جيىلعان قاۋىمعا تاراتادى. سونىمەن قوسا، ىلە گەنەرالى دا 40-تان اسا اسكەري ادامدى جىبەرىپ، استىق قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەدى.

استىڭ 9-كۇنى بالۋان كۇرەسى باستالادى. بالۋان كۇرەسىن ءسىلامجان بولىس باسقارادى. سىلامجان ەسكەنكەلدى باتىردىڭ ەكىنشى ۇلى كەنەنباي باتىردىڭ بالاسى. ءتارتىپ بويىنشا بالۋاندار اس ءوتىپ جاتقان اۋماقتان ءبىر شاقىرىم جەرگە اپارىلىپ، سودان توپقا شاقىرىلىپ وتىرادى. ءبىرىنشى بولىپ ەل الدىنا تورعاۋىتتاردىڭ شىنجىرلانعان قارا بالۋانى شىعادى. ونى ەكى ادام جەتەكتەپ، ارەڭ زورعا الدىعا اكەلەدى. وعان قارسى قىزايلار جاعىنان جايادان بالۋان شىعادى. جايادان ەسەنكەلدى باتىردىڭ كەنجەسى، قوناقبايدىڭ نەمەرەسى، جاۋىرىنى جەرگە تيمەگەن بالۋان. جايادان سودان از بۇرىن ءبىر رەتكى سايىستا وڭ قولىنىڭ باس بارماعىن شىعارىپ العان ەكەن. سوندا دا «كۇش اتاسىن تانىمايدى» دەگەندەي، ۇزاق الپارىستان كەيىن، تورعاۋىت بالۋانىن ابدەن دىڭكەلەتكەن جايادان قارا ءداۋدى باسىپ اسىرا لاقتىرىپ، جەڭىپ كەتەدى. ەكىنشى بولىپ ورتاعا قارقارانىڭ قىرعىز بالۋانى شىعادى. دەنەسى سۇم بولاتتاي سۇلۋ، قىرعىز بالۋىنىنا باسىندا قازاقتار جاعىنان شىعۋعا كوپتىڭ باتىلى جەتپەي، اقىرى قوجاحمەت قوڭىرباي بالۋان سۇرانىپ شىعادى. قوڭىرباي بالۋان كۇرەسىنە تۇسەم دەگەن دايىندىقپەن كەلمەگەندىكتەن ۇستىندەگى شەكپەنىن شەشىپ، جالاڭاش، قوڭىر الا دامبالىمەن ورتاعا شىعادى. قىرعىزدىڭ اككى بالۋانى الدىمەن قوڭىربايدىڭ دامبالىن ايىرىپ جىبەرىپ، ساعىن سىندىرىپ، ايلامەن جەڭۋگە تىرىسادى. وسى تۇستا سىلامجان بولىس: «تۋعاندا جالاڭاش تۋعانسىڭ، ولگەندە دە جالاڭاش كەتەسىڭ. ول نامىس ەمەس، ەلدىڭ جىگەرى جانشىلسا سول نامىس» دەپ ايعاي سالعان ەكەن. بولىستىڭ ءسوزى مە، ەلدىڭ ۇياتى ما؟ كىم ءبىلسىن، بار قايراتىن بويىنا جيعان قوڭىرباي قىرعىز بالۋانىن تولىقتان قاعىپ جىبەرىپ، اساۋ جامباسقا الىپ، جەرگە گۇرس ەتكىزەدى. جەر سىلكىنگەندەي دىبىس شىعىپ، قىرعىز بالۋانى ورىننان تۇرا الماي قالادى. ءۇشىنشى بولىپ جەتىسۋدان كەلگەن البان رۋىنىڭ بالۋانى مەن قوجانازار نۇرتازا بالۋان كۇرەسكە تۇسەدى. نۇرتازا اسقان قامشىگەر ەكەن، قاپىسىن تاۋىپ ول دا قارسىلاسىن جىعىپ، باسىنان اتتاپ كەتەدى. ءتورتىنشى بولىپ تاعى دا البان رۋىنىڭ بالۋانىمەن مامان وسپانباي بالۋان سايىسقا تۇسەدى. البان جاقتىڭ بالۋانى كۇرەس زاڭىن بۇزىپ، ۇرىپ، تەۋىپ، ءسۇزىپ، وسپانبايدىڭ ابدەن مازاسىن الادى.  سونداي ءساتتىڭ بىرىندە وسپانباي دا قاپىسىن تاۋىپ، قارسىلاسىن ءسۇزىپ قالىپ، ماڭدايىنان قان اتقاقتاي جونەلەدى.

قاۋىم ول:

– قانسىراپ ولەدى، – دەپ كۇرەستى توقتاتپاق بولادى.

سوندا ءسىلامجان بولىس:

– كىم جىعىپ، كىم جىعىلماي، كۇرەس توقتامايدى. ولگەن ادام بولسا، ءولسىن، – دەپ كۇرەستى جالعاستىرا بەرەدى.

اقىرى وسپانباي قارسىلاسىن ابدەن قالجىراتىپ بارىپ، جەرگە سۇلاتادى.

بەسىنشى بولىپ قاشقاردان كەلگەن قاباساقال، ءداۋ قارا ۇيعىر بالۋانى شاقىرىلادى. وعان 19 جاستاعى جاياداننىڭ ءىنىسى بايادان شىعىپ، شالىپ جىققانىمەن، ۇيعىر بالۋانى داۋ ايتىپ، جەڭىلىسىنە مويىنداماي قويادى. بىراق ۇيىمداستىرۋشىلار مەن ەل اعالارى اقىلداسا كەلىپ، ۇيعىر بالۋانىن جەڭىلدى دەپ شەشىم شىعارادى. وسىدان كەيىن قىزايدىڭ بالۋاندارىن توقتاتىپ، بالۋان كۇرەس باسقا جاقتان كەلگەن قوناقتاردىڭ بالۋاندارى اراسىندا وتەدى. دەسە دە، وسى استا قىزايدىڭ بەس بالۋانى بىردەي جەڭىسكە جەتىپ. «قىزايلار بالۋاندىقتا ورتا ازيانى تيعان» دەگەن اڭىز قالادى.

ەرتەسىندە بايگە بولعان. وعان 180 ات قوسىلادى. ءبىرىنشى اتتىڭ بايگەسىنە 100 جىلقى، ەكىنشى اتتىڭ بايگەسىنە 1000 تەڭگە، 3 اتتىڭ بايگەسىنە 500 تەڭگە بەرىلگەن. جارىستا ءبىرىنشى بولىپ سولتانكەلدى رۋى كوبەستىڭ زاڭگىسى بولساڭنىڭ كەرى اتى كەلىپ بايگەگە بەرىلەتىن قاشادا قاماۋدا تۇرعان 100 جىلقىنى الىپ شىعىپ، 20 جىلقىنى نايزا تۇپكە (اس بەرگەن ۇيگە تاستاپ)، 9 جىلقىنى بايگە اتتىڭ كوزىن سۇرتەدى دەپ قالدىرىپ، 20 جىلقىنى بولساننىڭ ءوزى الىپ، قالعانىن سولتانگەلدى رۋىنان بارعان ادامدار ءبولىپ الادى. بولسان ءاسىلى مىقتى ات باپكەرى ەكەن. استان كەيىن تويەكەنىڭ ءىنىسى تويبول ءبىر تۇيە، ءبىر جامبى الىپ بارىپ، بولساننان ءوتىنىپ، بايسالباي جىلقىسىنان قۇلىندى قارا بيەنى الىپ قايتادى. ول قۇلىن بەستى شىققان جىلى بولساننىڭ كەرى اتىنان وزىپ، كەرى ات سودان كەيىنگى بايگەدەن ەكىنشى بولىپ وتىرعان. استىڭ ارتى دۋماندى تويعا جالعاسىپ تارقاعان.

 

دەرەككوز: تاريح تالعارىندا [ءماتىن] : (تاريحي زەرتتەۋلەر، ەسسە، ماقالالار) / ا. وماراقىن- تالدىقورعان : [ب. ج.] ، 2022.– 500 دانا . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-ت.)، ISBN 978-601-7865-36-8 1-توم .– 287 ب.، سۋرەتتى .

https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755

“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى

جالعاسى بار…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 30
Қышқыш қалай жасалған?
انداس وماراقىن ىزىمەن

قىشقىش قالاي جاسالعان

August 12, 2026
Адамның пайда болуы
انداس وماراقىن ىزىمەن

ادامنىڭ پايدا بولۋى

August 10, 2026
Күн және жұлдыздар
انداس وماراقىن ىزىمەن

كۇن جانە جۇلدىزدار

August 5, 2026
كۇن مەن جەر
انداس وماراقىن ىزىمەن

كۇن مەن جەر

August 4, 2026
Аспанның биіктеуі
انداس وماراقىن ىزىمەن

اسپاننىڭ بيىكتەۋى

July 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
انداس وماراقىن ىزىمەن

جەر-كوكتىڭ ايىرىلۋى جونىندە (كۇنەس اۋدانىنىڭ اڭىز-ەرتەگىلەرى)

July 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz