Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Андас Омарақын ізімен

Қызай елінде өткен айтулы астар

admin
2026/08/30
Андас Омарақын ізімен
0
Қызай елінде өткен айтулы астар

Басы:

ЖАНМЫРЗАНЫҢ АСЫ

 

Жанмырза Тілеуқабыл тұқымы Оразайдың баласы. Қызайдың 90-нан, енді бірде 100-ден асқан ақсақалы деп 1790 жылы ат шаптырып ас береді. Бұл асқа би салауатымен Сармық би және Шөңке қатысады. Асты Қарағай батыр жүргізеді. Астың қалай өткені немесе онда қандай жол-жосынның орындалғаны туралы нақтылы ақпарат жоқ. Бірақ «Жанмырзаның асында Төреге қол тигізген Сармықтың бес қасқасы» деген аңыз бүгінге дейін үлкендер арқылы бізге жетіп отыр. Қазірде ел Сармық бидің ауылын Бес қасқа ауылы деп атайды.

Істің жайы былай болған:

Жанмырзаның асында қызайдың атақты адамдарына арнап тігілген үйге асқа келген Абылай, Әбілмәмбет ханның балалалры түседі де, қызай төресі Нұрасыл мен Тәңірбердінің игі-жақсылары жай үйлерге орналастырылады. Күтім жағынан бірдей болғанымен, орын жағынан қораш көрініп қалады. Асқа сойылған малға Құран оқылып, бата жасалғаннан кейін Жанмырзаның немересі бір ақсарбас қойды жетелеп келіп Сармық биден:

– Сармық ата, «Жаңбырмен жер көгереді, батамен ел көгереді» деуші еді. Өзіңіздей дуалы ауызды шешен, шешімді азамат болуды армандап жүруші едім. Сіз шын ықыласпен батаңызды беріңіз, – деп бата сұрайды.

Сонда Сармық би қасында отырғандарға қарамай қолын жайып:

Ауылыңның ардағы бол,

Халқыңның арланы бол.

Мәртебең биіктегі,

Заманның тарланы бол.

 

Еліңнің еркесі бол,

Жорықтың серкесі бол.

Жетім мен жесірдің,

Басындағы күркесі бол.

 

Абыройың аса берсін,

Бақ-дәулетің таса берсін.

Егескенің құм құшып,

Жауыңның құты қаша берсін.

 

Ұрыспайтын ұлың болсын,

Керіспейтін келінің болсын.

Қызыр дарып шаңырағыңа,

Малың өрісті болсын, Аллаһуәкпар!, – дейді.

Қызай төресі Нұрасылды бастап келген Тәңірберді жағы арнайы үйге түсе алмағанынан наразы болып тұрғанда, Сармық бидің ақ сарбасқа бата жасауы одан ары құсаландырады. Тәңірберді жағы Сармықты кекете: «Төре тұрғанда қараға жол қайда, неге төреден жол сұрамай бата жасайды», – деп шу көтереді.

Сол кезде Сармық би:

Барлығын қылып күшінің,

Орынсыз істі, бұзған ит.

Өзі болған кісінің,

Ататегін қуған ит, – деп салады.

Сонда Нұрасыл төренің жанында отырған Тәңірбердінің бір әңгүдіктеу ікісісі: «Не деп оттап отырсың, итің кім?», – деп Сармықты қамшымен салып қалады. Сол-ақ екен есік жақта отырған Сармықтың Қойлыбай, Қойшыбай, Арызбай, Ажыбай, Майтбай сынды бес ұлы атылып шығып, жанжал басталады. Осы кезде араға түскен Қарағай батыр дауды тоқтатып, екі жақты татуластырады. Ас дабыралы өтеді. Астың соңында төреге қол көтерген Сармықтың бес баласына айып тартып, ас тарайды.

Әсілінде, Қызайдың Сама төресі дүние салар алдында билікті үшінші ұлы Нұрасылға береді. Бірақ ол билікті дұрыс жүргізе алмағандықтан 1800 жылдары Қызай билері кеңес ашып, Нұрасылдағы төрелік билікті Саманың үлкен ұлы Әбілпейізге алып береді. Әбілпейіз қызайларды 1800 – 1840 жылға дейін 40 жыл билейді.

Сармық бидің тәрбиесінде ержеткен Шөңке Тілеуберді, Тілеуқабыл руларын билеп, Тәңірбердігі Ермек, Бегімбет, Дербісті сармық билеп, үш би Әбілпейіз төреге тікелей бағынған.

 

 

Дереккөз: Тарих талғарында [Мәтін] : (Тарихи зерттеулер, эссе, мақалалар) / А. Омарақын- Талдықорған : [б. ж.] , 2022.– 500 дана . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-т.), ISBN 978-601-7865-36-8 1-том .– 287 б., суретті .

https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755

“Q-Andas” ақпараттық агенттігі

Жалғасы бар…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Қаралым 78
Қышқыш қалай жасалған?
Андас Омарақын ізімен

Қышқыш қалай жасалған?

August 31, 2026
Адамның пайда болуы
Андас Омарақын ізімен

Адамның пайда болуы

August 31, 2026
Күн және жұлдыздар
Андас Омарақын ізімен

Күн және жұлдыздар

August 31, 2026
كۇن مەن جەر
Андас Омарақын ізімен

Күн мен жер

August 31, 2026
Аспанның биіктеуі
Андас Омарақын ізімен

Аспанның биіктеуі

August 31, 2026
Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)
Андас Омарақын ізімен

Жер-көктің айырылуы жөнінде (Күнес ауданының аңыз-ертегілері)

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz