سۇلەيمەن نۇرىشۇلى 1903 جىلى سارىەسىم-اتىراۋدا اقشاعىل ەلدى-مەكەنىندە دۇنيەگە كەلگەن. نۇرىشتىڭ قارىنداسى جاڭعاق اتاقتى مامان-تۇرىسبەككە ۇزاتىلىپ، نۇرىشتان تاراعان ۇرپاقتاردىڭ ءارىپ تانىپ، ءبىلىم الۋلارىنا ىقپالىن تيگىزگەن. سۇلەيمەن نۇرىشۇلىنىڭ ون جاسىندا مامان-تۇرىسبەك اۋىلىنداعى قاراعاش مەكتەبىندە 7-كلاستىق ءبىلىم الىپ، پەتەربۋرگتە جوعارى وقۋ ورنىن وقىعاندىعى تۋرالى كوبەس اقىلباەۆتىڭ كىتابىندا جازىلعان.
سۇلەيمەن جوعارى وقۋ ورنىن بىتىرگەننەن كەيىن مامان-تۇرىسبەكتىڭ بالالارىمەن بىرلەسىپ، قاپال ۋەزىندە جۇمىستار اتقارعان. قاپالدان بالقاش وڭىرىنە 1921-1922 جىلدارى قايتقان. سۇلەيمەننىڭ باۋىرى سارەكەنىڭ قىزى گۇلسىمنىڭ ايتۋى بويىنشا قىزى زەكەننىڭ جازىپ العان دەرەگىنە سۇيەنسەك، تاتتىباەۆ شوقپاي اتانىڭ قارىنداسى شىنار جانە كوپبىرلىك اۋىلىنىڭ تۇرعىنى اينەكوۆ ماناتتىڭ اكەسىنىڭ ايتقانىنا دەن قوياتىن بولساق، پىشان اقىن ۇستالعاننان سوڭ، ءتورت جىلدان كەيىن، ياعني 1924-1925 جىلدارى نۇرىشۇلى سۇلەيمەن بالقاش وڭىرىندە بولىس (اۋىلدىق سوۆەتتىڭ باسشىسى) بولىپ سايلانعان.
سۇلەيمەن اتامنىڭ تۋعان جەزدەسى ابدىقادىر اتا كۇلياعا 1977 جىلى قاڭباقتى سەلولىق سوۆەتىنە حاتشى بولىپ سايلانعان كەزىندە: «اكەڭنىڭ جولىن باسقان ءىزباسارى بولدىڭ. سۇلەيمەن اتاڭا ۇقساپ، ەلىڭە ادال قىزمەت جاسا»، – دەپ باتا بەرىپ ەدى.
سۇلەيمەننىڭ ورىس ءتىلىن ەركىن مەڭگەرگەندىگىن، جوعارىدان كەلگەن ادامدارمەن ءتىل تابىسا الاتىنىن جانە مادەنيەتتىلىگىن ەسكەرىپ دەرىپسال اتا نۇرىشقا: «بالاڭ سۇلەيمەنگەن ايت، جوعارىدان كەلگەن ادامدار ءبىزدى كولحوزداستىرۋعا قوسپاسىن، ءبىز جەكە مالدارىمىزبەن جەكە قالايىق»، – دەگەن ەكەن. سۇلەيمەن جوعارىدان كەلگەن ادامدارعا دەرىپسال قاريانىڭ ايتقانىن ءتۇسىندىرىپ، كولحوزداستىرۋعا قوسپاي، جەكە مالدارىمەن قالدىرىپ، حالىقتى اشتىقتان الىپ شىققان ەكەن.
بالاتەكەنوۆ جازىقباي اتا (جازىقباەۆ مەدەعاليدىڭ اكەسى) مەن بايكەنجىنوۆ وردالى (بايكەنجىنوۆا بالكەننىڭ اكەسى) اتانىڭ ايتۋلارىنشا، سۇلەيمەن اتام بولىس بولعان كەزدەرىندە حالىقتىڭ جاعدايىن كوتەرۋ ءۇشىن ۇكىمەتكە وتكىزەتىن مال جيناعاندا جوعارىدان كەلگەن وكىلدەرمەن كەلىسىپ، ەركەك مالداردى وتكىزىپ، ۇرعاشى مالدى قالدىرىپ وتىرعان. اتاممەن بىرگە كولحوزداستىرۋعا جازىقباي اتا دا قاتىسقان ەكەن.
سۇلەيمەن اتامىز 1929 جىلى تالدىقورعان ۋەزدىك كوميتەتىنە نۇسقاۋشى بولىپ اۋىسادى. سول كەزدە ول ءالىشپانوۆ مولداحمەتپەن بىرگە جۇمىس جاساعان ەكەن. اشارشىلىق كەلگەن جىلى اۋىلدىڭ جاعدايىن ەستىپ كەلگەن سۇلەيمەن قامباداعى كوكتەمگى ەگىسكە ساقتاعان بيدايدى تاباقتاپ ءۇي-ۇيگە تاراتقان. «ەگەر حالىق اشتان قىرىلسا، بۇل بيدايدى كىم ەگىپ، كىم جينايدى؟»، – دەپ تۇسىندىرگەن. سونداي-اق، ەرتەلدىڭ ءبىر وگىزىن سويىپ، ءار ۇيگە تاراتىپ بەرگەن.
توقساننىڭ تورىنە وزعان قوسجانوۆ سەيداحمەت اتانىڭ ايتۋىنشا، سول كەزدەگى بالقاش ءوڭىرىنىڭ اتقا مىنەر بەس ازاماتى 1938 جىلى (ءالىشپانوۆ مولداحمەت، نۇرىشۇلى سۇلەيمەن، حالىقبەرگەن، دامەباي دەگەن ازاماتتار) «حالىق جاۋى» دەگەن اتپەن ۇستالىپ كەتكەن. ءبىزدىڭ پايىمداۋىمىزشا، ەلگە جاساعان جاقسىلىعى جوعارىعا جامان ويمەن جەتكىزىلىپ، «حالىقتىڭ دۇنيەسىن وڭدى-سولدى تاراتتى»، – دەپ كىنالاعان، «حالىق جاۋى» رەتىندە ۇستالعان.
اكەم بيبولدىڭ ايتۋى بويىنشا، سۇلەيمەن اتامىز قامالعان كەزدە جاس بالا ەكەن. قازىرگى ءدوڭشي اۋىلىنان ون شاقىرىم جەردە ورنالاسقان ماقاشتا تۇرعان. سول جەرگە اكەسى سۇلەيمەن ۇستالعاننان كەيىن التى-جەتى سولدات كەلىپ، ۇيگە ءتىنتۋ جۇرگىزگەن. التى اي بويى سىرتتاي قاراۋىلداپ جۇرگەن. جازىقسىز جالادان ۇستالعاننان كەيىن اتامىز ۇشتوبە اباقتىسىنا قاماۋعا الىندى. ەڭ ءبىر سوراقىسى سۇلەيمەن اتامىزدى ارتىنان ىزدەپ بارعان نەمەرە باۋىرى دوڭسەبايۇلى ەڭسەبايدى اباقتىنىڭ قاراۋىلدارى «باۋىرىمدى كورمەسەم كەتپەيمىن»، – دەپ اباقتىنىڭ الدىندا تۇرىپ العانى ءۇشىن اتىپ تاستاعان.
سۇلەيمەن اتامىزدىڭ تاتار دوسى سارەكەنىڭ قىزى گۇلسىمدى (قارىنداسى) الماتى قالاسىندا ورنالاسقان اباقتىعا اعاسى سۇلەيمەندى كورۋ ءۇشىن سول جەردەگى كەزدەسۋگە الىپ بارعان. ءبىرىنشى كۇنى گۇلسىم اعاسىمەن كەزدەسكەندە: «ەندى مەنى ىزدەپ كەلمە، قىرسىعىم تيەدى»، – دەپ كەلمەۋىن وتىنگەن. الايدا، ولار ءۇشىنشى كۇنى بارعاندا كەزدەسۋگە شىقپاعان. سويتسە سۇلەيمەن اتامىز اتۋ جازاسىمەن اتىلىپ كەتسە كەرەك.
جەتپىسىنشى جىلداردىڭ باسىندا مامان-تۇرىسبەكتىڭ ۇلى ىبىرايىمنىڭ كومەگىمەن اكەم رەسپۋبليكالىق ارحيۆكە كىرۋگە رۇقسات العان. سول جەردەگى كەزىندە قارالىپ، قوزعالعان ىستەرمەن تولىعىمەن تانىسقان. ونداعى قۇجاتتاردىڭ اراسىندا اتامىزدىڭ اقتالعانىن وقىعانىن ايتىپ كەلگەن.
اكەم ءوز اكەسى تۋرالى كوپ اڭگىمە ايتپاۋشى ەدى. ويتكەنى، ول ءوزىنىڭ بالا كەزىندەگى كورگەن قيىنشىلىعىن، تارتقان ازابىن ەسىنە العىسى كەلمەگەن شىعار دەپ ويلايمىن. سودان كەيىن سول كەزدەگى پارتيانىڭ قاتال تالابى بويىنشا بالالارىنىڭ بولاشاعىنا كەسىرى تيمەسىن دەگەنى شىعار.
سۇلەيمەن نۇرىشتىڭ بيبول، فاريدا، عاليا اتتى بالالارى بولعان. بيبولدان تامارا، كۇليا، پانيا، ەسەن، عانيا، الما، ەسەت، الماگۇل دۇنيەگە كەلگەن. بۇگىنگى كۇندە سۇلەيمەن نۇرىشۇلىنىڭ 8 نەمەرەسىنەن 16 شوبەرە، 13 شوپشەك، 1 نەمەنە تاراپ وتىر.
ارداقتى اكەم بيبول سۇلەيمەنۇلى 1941-1945جىلدارى ۇوس-نا قاتىسىپ، 1947 جىلى ەلگە ورالعان. ءوزى تۋعان توپىراعىندا، ءوز اعايىن جۇرتىنىڭ ورتاسىندا دۇنيەدەن وزدى. ۇلكەندەر جاقسىنىڭ كوزى ەدى دەپ ريزاشىلىعىن بىلدىرەتىن. جازىقسىز جاپا شەككەن سۇلەيمەن اتام «قىزىل تەرروردىڭ» قۇربانى بولعان مىڭداعان قانداستارىمىزدىڭ ءبىرى دەسەك تە، ونىڭ ەسىمى بىزدەر ءۇشىن وتە ىستىق.
جاريالاندى. قارامان ق. قاراتال اقتاڭداعى: تاريحي-تانىمدىق كىتاپ-الماتى: «توعاناي ت». 2015. -240 ب. -142–144 ب.
