قازان توڭكەرىسىنەن كەيىن اقسۋ، قاپال جانە تالدىقورعان اۋداندارىنىڭ جەرىندە گولوشەكيننىڭ سۇرقيا ساياساتى 1930-1932 جىلدارى جازىقسىز جانداردىڭ قانىن سۋداي اعىزۋى. وسى ەلگە 1921 جىلدان باستاپ قاندى قۇرىعىن سالىپ، ەلدى شىلدەي توزدىرىپ، تارىداي شاشۋ ساياساتى ءارتۇرلى ادىستەرمەن جۇرگىزىلىپ وتىردى.
ونىڭ باستىسى – ەلدى وتىرىقشىلاندىرۋ بولدى. ول ەلدى جىل ماۋسىمىنا قاراماي مەكەن-جايىنان قونىس اۋدارۋعا زورلاۋ. ءوزىنىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان ءومىر ءسۇرۋ ورتاسىنان، سالت-داستۇرىنەن ايرىلعان ەلدىڭ بىردەن وتىرىقشىلىققا كوندىگۋى قيىن بولدى.
ەندىگى سولاقاي ساياسات – حالىققا سالىق سالۋ. ول ءۇشىن ءتۇتىن باسىنا استىقتاي، ەتتەي، سۇتتەي، جۇندەي جانە تەرىدەي، مۇنىمەن قوسا اقشالاي سالىق سالىنعان. ونىڭ بارلىعى 24 ساعاتتا ورىندالىپ وتىرۋ كەرەك. مۇنان قالسا، اۋىر قىلمىسقا تارتىلادى.
ەندىگىسى – تاركىلەۋ. تارىككە ەگەر جىلدىق تابىسى مەجەلى سانىنان ارتىق بولسا، گولوشەكينشىلەر كوزىنە كيىمى تۇزىك ازامات تۇسسە، ول باي، تاركىلەۋگە جاتقىزىلادى.
مۇنان كەيىنگىسى – كوللەكتيۆتەندىرۋ. ول جەر، سۋ ىڭعايىنا، كاسىبىنە سايكەس بولۋى ءتيىس ەدى. بىراق، ونى بۇرمالاتىپ، قازاقتى قىرعىنعا ۇشىراتۋ ءۇشىن قۇنارسىز قۋ دالاعا، قۇمداۋىت جەرگە ورنالاستىرۋ قاجەت بولعان. مىنە، وسىنىڭ ءبارى، سىيلاپ كەلگەندە، ەل ىشىندە ۇلكەندى-كىشىلى قوبالجۋلار مەن سول سولاقاي ساياساتقا قارسا نارازىلىق قوزعالىستارىنا اكەلىپ سوققانى شىندىق. «مال-ەكەش مال دا سوياردا اياعىن سەرپەدى»، – دەمەكشى، حالىق گولوشەكين بيلىگىنە قارسى كوتەرىلىس ۇيىمداستىردى. بۇل حالىق قوزعالىسى – «ءبورىباي» كوتەرىلىسى دەپ، باتىر بابامىز قاپتاعاي، ءبورىباي اتىمەن اتالعانى،كەشەگى كەر زامانداعى جەرى مەن ەلىن جاۋدان قورعاپ، حالىقتى قىزىل قىرعىننان ساقتاۋ جولىن جالعاستىرۋدىڭ بىردەن-ءبىر بەلگىسى بولدى.
ەسكى كوز اتالارىمىز بەن اعالارىمىزدىڭ ايتۋىنا قاراعاندا، كوتەرىلىس 1930 جىلى ناۋرىز، كوكەك ايىندا تاراز جاقتاعى مەركە، سەمەيدىڭ شۇبارتاۋ قوزعالىسىنا ۇلاسىپ، جەتىسۋدا «ءبورىباي كوتەرىلىسى» دەپ اتالىپ بۇيەن – اقسۋ، قاپال جانە اقەشكى بولىسىنىڭ، قونىر اۋىلىنىڭ ازاماتتارى باس كوتەرگەن. كوتەرىلىستىڭ ماقساتى – وزبىرلىق پەن زورلىققا وكىمەت جاعىنان تيىم سالدىرۋ، قازاقتىڭ زالىقتىعىن ساقتاۋ.
سول 1930-1932 جىلدارى اقەشكى، قوڭىر بولىسىندا 132 ادام جازىقسىز اتىلىپ، قانى سۋداي اعىلدى. باستى سەبەبى – «ءبورىباي» كوتەرىلىسىنە قاتىسقاندىعى. سولاردىڭ بالاسىنا ءبىر عايبات ءسوز ايتپاعان، ءوز باسىم ءتۇسىن دە، ءتۇرىن دە انىق بىلمەيتىن اكەم قۇلاحمەتۇلى قوجاحمەت تە كەتكەنىن ەگەمەندىك العان سوڭ زاڭ ورىندارى ارقىلى ىزدەپ تاۋىپ، جەكە ءىس قاعازىن وقىپ، جەتپىستەن جاسىم اسقاندا كوزىمە جاس الىپ، قۇران باعىشتادىم.
سول كىسىمەن بىرگە 1931 جىلى 14 ماۋسىمدا تالدىقورعاندا جامانبالاۇلى قاپىش، قۇتپايۇلى نۇرعالي اتىلعانى ءمالىم بولىپ وتىر.
اقەشكى، قوڭىردانقىزىل قىرعىندا زارداپ شەككەندەر وتە كوپ. سولاردىڭ قاتارىندا جالباق بالالارى يمانقۇل، دارمەنقۇل، ءمادىبالا، احمەت، شاياحمەت، ەربەك بالاسى ءابىحان، اقاشبايۇلى قاتبەك، ءمىرامۇلى سۇلەيمەن، اباقايۇلى ءنۇرادىل، راحىمبەكۇلى سارايت، ورمانۇلى سارەكە، ايدارۇلى بەيسەن، ءشارىپۇلى قالىم، ابىقانۇلى ابيلفەيز، سادىقۇلى دالاق، بەيسەنۇلى دۇيسەنباي، بەيسەنۇلى امىرە، قۇتپايۇلى ءنۇسىپ جانە باسقالار. كەيىندە «حالىق جاۋى» دەپ قۋعانعا ءتۇسپ، سوتتالعاندار قۇلاحمەتۇلى قوجاعۇل، بەكۇلى ايعالي ون جىل ستاليندىك قاتىگەز لاگەر قورلىعىن كوردى.
ەلباسىنىڭ قولداۋىمەن بيىلعى جىل – تاتۋلىق پەن ەسكە الۋ جىلى دەپ اتالۋى كوڭىل كوگىن بۇلتتان سەيىلتىپ، وسىعان وراي وعان العىسىمىزدى جاۋدىرامىز. ەكىنشىدەن، ەلباسى ايتقان لەبىزگە قوسىلا كەلىپ ءوز پىكىرىمىزدى بىلدىرگىمىز كەلەدى. ول 1930-1931 جىلداردا امالسىزدان قىتاي قاشقان قازاق ازاماتتارىن قاپال، اراسان جەرىندە قىرعىنعا ۇشىراتقان ءسابيتوۆ باري(كەيبىرەۋلەرىنىڭ اتتارىن ۇمىتتىم) دەگەن قانىشەر ەكەن.
قاپال اۋدانىنىڭ قوڭىرات اۋىلىنىڭ ازاماتتارى جازىقسىز اتىلعانداردىڭ تۇقىم-تۇرپاعى نەمەسە تۋعان-تۋىسقاندارى جيناپ ءۇن كوتەرىپ، مادەنيەت ءۇيىنىڭ الدىنا ەسكەرتكىش تاقتا ورناتسا ارۋاقتار ءۇشىن ۇمىتىلماس بەلگى، ەلدىگىمىزدىڭ اسىل ءبىر سيپاتى بولاتىنى ءسوزسىز.
كاكىمباي قوجاحمەتۇلى،
ۇلى وتان سوعىسى مەن ەڭبەك ارداگەرى.
تالدىقورعان قالاسى.
جاريالاندى. -الماتى: «جەتىسۋ» گازەتى. №57. -2 ب.
