АНДАС:
– Қадам қойған Ілеміз тың асуға,
Жиырма жылы тең болған мың ғасырға.
Өлең өрбіп, бұл жерде жырлар шалқып,
Көкке биік қалықтап ұласуда.
Облыстың осынау зор тойында,
Қасейіндей кез болдым сырласыма.
Еліміздің байлығын айтарлық қой,
Ал Қасейін өлеңмен шырқа шыңға.
ҚАСЕЙІН:
- Елімнің біз жырлайық салтанатын,
Жүрек бір сізбен бірге тоғысатын.
Нылқы мен Күнес аудан іргелес боп,
Бірлікте ірге тепкен қос қанатым.
Сұңқардай ұлы шыңға қанат қаққан,
Ежелден Нылқы елімен бауырлассың.
Мал бағып тірлік үшін құз-қияда,
Үш бұдақ Теке таста қосыласың.
АНДАС:
- Көкте биік әнменен шарықтадың,
Сыйға тарттың таусылмас табыстарын.
Күнес, Нылқы шынында етенеміз,
Жайлауында Көксайдың табысқамыз.
Екі ауданның халқына қызғанбастан,
Шұғыласын тең құйған жарық таңым.
Шалқы, жырла, інішек, Нылқыңыздың,
Ауыз толып айтарлық табыстарын.
ҚАСЕЙІН:
- Ел-жұрттың арқалайық ауыр жүгін,
Нарт қызыл қорған етіп құрдық ұйым.
Әрқашан татулықты үлгі етіп,
Әнге салып шырқалық достық үнін.
Қақ қанат ұлы шыңға шарықтатып,
Жырлашы ұлы Отанның ән мен күйін.
Тыңдашы, шырқатайын Қастан әнді,
Ауылымда береке өмір тастан өнді.
Жұмысшы қой ұшпайтын құз қиядан,
Жол ашып тас табанның тасын қиды.
АНДАС:
- Келе жатыр Күнесім гүлдеп менің,
Опырады қайраты қыр бөктерін.
Алатұғын өмірден үлесім бар,
Атқарамыз ең ауыр міндеттерін.
Туған елім күн сайын шарықтаған,
Алға тастап келеді алып қадам.
Болаттарын ағызды дариядай,
Көрген емес мұндайды тарихта адам.
Сол Күнестің табысын мақтан етіп,
Жазғым келер мың дастан алып қалам.
ҚАСЕЙІН:
- Әндетем енді мен де Нылқы жерін,
Айтамын мол қайнарын, астық кенін.
Астықтан мол өнімді алып жатыр,
Бірлескен зор ынтымақ ауыл-елім.
Халқымның құдіретті күшін көрдім,
Тасқынды Қастың суын бөгегенін.
Зор табыс қолға келіп бүгін, міне,
Жайқалды атыздарда енді егін.
Өзің де түсіндірші Андас аға,
Жыр етіп үнге қосып Күнес шебін.
АНДАС:
- Күнес, сенің жырлаймын табысыңды,
Бижиңгердей шырқаған шабысыңды.
Халқымыздың жігері өктем сондай,
Көре алмаған дұшпанның сағы сынды.
Күнес, Шақпы өзенін тең байладық,
Теріс аққан Текесті өрге айдадық.
Ақ алтынды астықты сусындатып,
Егісіме үш өзен келді айналып.
Ток стансы әр жерден салынды да,
Бар орынға нұрлы өмір берген жарық.
Қызығына таңырқап қалар едің,
Тамашасын інішек көрсең барып.
ҚАСЕЙІН:
- Бастайын біраз сөзді Нылқы жақтан,
Табысы дариядай кілкіп аққан.
Бірлесіп әр ұлт халқы қол ұстасып,
Құз қия ұлы шыңда малын баққан.
Саңдарға астық толып таудай болып,
Байлығы ырыс болып шалқып жатқан.
Ауылдың байлығы мол осы шақта,
Тоғандар алынып тұр әр тараптан.
Атақты Қас өзенін білесіз ғой,
Тауды асып, тасты жарып толқып аққан.
Алдыда халқымыздың қайратымен,
Көресің ұштасқанын Күнес жақтан.
АНДАС:
- Әнге қосам, Күнесім, алабыңды,
Жігері үстем қаһарман адамыңды.
Аққан дәнге теріңнен өніп шыққан,
Жер-Ананың байлығын ала білді.
Бауырмалдық шешектеп бар жеріңде,
Кілем нұрмен құлпырып дала гүлді.
Малға толған жайлауым, қабаттарың,
Тауса алмаймын мен оның санап бәрін.
Тоған деген санақсыз қазып алған,
Сусындатқан шөл дала алаптарын.
ҚАСЕЙІН:
- Жүзеге асты, жүдеу ел, талаптарың,
Шұғыла шашты шуақ боп атқан таңым.
Жеріме қала орнап, қарыштатты,
Қас бойының кең-байтақ алаптарын.
Қас басы Көркіменен ғажап сұлу,
Ұштайтын көрген жанның талаптарын.
Малшымыз сахарада малды баққан,
Не қиын белестерден еркін асқан.
Қарасаң асыл сиыр, Іле жылқы,
Шиньжаң қойы Қас бойын алып жатқан.
Әр ұлт халқы бірлесіп ынтымақпен,
Жырлайды мол байлықты жалықпастан.
АНДАС:
- Ұлы тойда кездестім Қасеніммен,
Қызықтырдың көңлімді әсем үнмен.
Пайдаланам Нылқының кең байлығын,
Болаттарды, құрыштарды кесегінен.
Менің дағы Күнесім жаңа өмірде,
От құлашын биікке есе білген.
Бұл жаңа күн өткенде түс боп келген,
Оранды әзір шұғылалы қыс, көктеммен.
Отаныма үлесін қосып жатқан,
Темір тасын көтердік Үшкептерден.
Бүгін, міне, өмірдің күні күлген,
Ертең қызық табыс бар бүгінімен.
Беижиңгердей бәйгем бар шабысынан,
Жер солқылдап қозғалар дүбірімен.
ҚАСЕЙІН:
- Ағажан, әнің көкке шарықтаған,
Тауыса алмас табысыңды жазып қалам.
Тер төгіп тірлік үшін бірлікте боп,
Үйренеміз күнестен барлық адам.
Айтайын, інім, қосып мақтаныңды,
Шарықтап алға қанат қаққаныңды.
Құрылды болат зауыт ауданыңнан,
Үшкептер темір тас тапқаныңды.
Нылқының елі де бай, жері де бай,
Ойнайды асыр салып құлын мен тай.
Шекара саңлағына дайындаған,
Ілемнің жылқылары тұр, міне, сай.
Кез болдық, Андас аға, бүгін сізбен,
Тиеді сөзің жылы көңілге жай.
Еліңде жасылданды қалың орман,
Гүлденіп ауданымыз бақша болған.
Байлық пен мол ырысқа біз кенеліп,
Еліме алтын дәннен ырыс қонған.
АНДАС:
- Інішегім, отты әнің ақтарылсын,
Қуаныш қой маған да шат табысың.
Ат зауыт Нылқының асыл қанды,
Жырлай берем менің де мақтынышым.
Бұлбұлдайын қанатын жая қалған,
Күнесімде бар қалың саялы орман.
Кеңістіктің төрінде көрінеді,
Егістіктің белбеуі ол оралған.
Стансы алдық Кеңсудың өр жағынан,
Мал қорамда ілгекті шам жағылған.
Шөбі шүйгін, көк нәрлы, жайлы астық,
Пайдаланып Кеңсудың тастарынан.
Басшылық тың ойлансын мақсаттарын,
Әнуарбектен басталсын тастап қадам.
Тастан қалап құрлыс салдық тағы,
Өзгерттік біз даланың тастақтарын.
Төзімді ол сапалы артық туған,
Материал кетпейді артық бұған.
Сахарамда ашылып табыс гүлі,
Көкке қанат сермеді шалқып жыр-ән.
ҚАСЕЙІН:
- Озатың Әнуарбек өскен санаң,
Мендағы сол озаттан үлгі алам-ай.
Баршаға жақсы өнеге болып жүрген,
Ауданда бір қария бар Берікболдай.
Болса да жасы үлкен бәрімізден.
Жол ашты тау тастармен құз-қиядан.
Тас қашап аң жортпаған нуды ашып,
Жол ашып берген бізге Келсап сайдан.
Жырладық ең алдымен ел байлығын,
Бар менің мақтанатын мол байлығым.
Құттықтап облыстың мерейтойын,
Арнады ақын, міне, сөз байлығын.
АНДАС:
- Жырға қосу қуаныш Берікболды,
Тың үлесін еліне беріп келді.
Елі үшін тер төгіп аянбастан,
Күніне тың ұшырған серіктерді.
Айтарлықтай менің де Манаптарым,
Білем оның тың табыс жаратқанын.
Бастама боп Шиньжаңьда бірлестікке,
Туған жердің кіргізген санаттарын.
Жүз саулықтан жүз жетпіс төл алатын,
Еңбек ері ержүрек Қанатқазым.
Жаңа өмірдің өзі өсіріп, жетелдірген,
Бітіре алмаймын озаттың санап бәрін.
ҚАСЕЙІН:
- Түспегі қиын енді өлең ойдан,
Татулық нұры еліме қанат жайған.
Аудан жұрты үлгі етіп үйренеді,
Жетпіс бестегі Кәрім Уатбайдан.
Құлазып қағыр дала жатқан жерге,
Өсірді еңбектеніп нулы орман.
Жүз саулықтан жүз алпыс қозы алады,
Жүн береді он бес келе әрбір қойдан.
Бақыттың нұрын құшып мейірленген,
Озаттың іздерінен гүлдер өнген.
Қиындық қыспағында қалса дағы,
Уатбай еш нәрседен бөгелмеген.
Тастады ақ бидайды тау ғып үйіп,
Тың жерге трактордың тісі тиіп.
Қаз-қатар үйлер салды, әшекейлеп,
Әкеліп ұлы таудан тасты қиып.
Сондықтан мадақтайды Уатбайды,
Ардақтайды үлгі етіп халқы сүйіп.
АНДАС:
- Жырға қосам мендағы Уатбайды,
Елі үшін істегенді ел қуаттайды.
Табысымен шалқып ол әр сағатта,
Қиындықтың қандайын құлақтайды.
Еңбек ерім менің де Байболатым,
Өр еңбекпен еліне жайған атын.
Жалқаулықты бойынан сырып таста,
Қаһарман ол күресте қайралатын.
Әрбір басқан қадамы, жетістігі,
Нағыз батыр жұртына арналатын.
ҚАСЕЙІН:
- Атақты үйренеміз нақ озаттан,
Қарыштап елімде ол алға басқан.
Бірлікте үйренеміз екі жақта,
Табысымыз көрініп тұр әр тараптан.
Елімде астық кенді тау қып үйді,
Отанға тарту етем осы сыйды.
Елімде Масал жолдас үлгіміз бар,
Халқы үшін, Отан үшін жанын қиды.
Жүреді бір де тынбай орақ орып,
Үлгі боп халық ішінде ойнап-күліп.
Жан қияр бұл қаһарман ел есіне,
Ол бізге келе жатыр үлгі болып.
АНДАС:
- Үлгі аламын мендағы Масалыңнан,
Дән ағызған игеріп асау қырдан.
Қуат етіп өткеннің тәлімдерін,
Қайтпайды ол күресті апарудан.
Арнады ол еліне қыршын жанын,
Көтердік биік көкке жыр шумағын.
Сен бастың қаһармандар қан ізімен,
Өлмейсің қасымызда, жүрсің жаным.
Бір озаты тағы да Әлі деген,
Елі сүйіп еңбегін бәле деген.
Тастан салып құрылыс неше алуан,
Сыйға тартып жиынға ала келген.
ҚАСЕЙІН:
- Кез болдық, Андас аға, ұлы тойда,
Мақтанып айтқан сөзің біздің ойда.
Мыңғырған төрт түлікті жырға қосқан,
Өзіңдей асыл текті аға қайда.
Қар кешіп, мұз төсеніп биік тауда,
Алысқан табиғатпен құз-қияда.
Теңдікке енді жеткен халқымызды,
Сүйінем ер қаһарман даңқыңызға.
Бірлесті Отан үшін от жүректер,
Биіктеп өстің өрлеп асқар шыңға.
Айталық бір-бір бастан мақтан етіп,
Көшпелі мектептер бар ауылымызда.
АНДАС:
- Жыр-думан шалқып жатқан осы араны,
Көреалмастар өзегіне от алады.
Табиғаттың игерген мылқау күшін,
Батырларым тау-құзды қопарады.
Келді мұнда жиылып ақындарым,
Жыршысың ғой жырлай бер ақын бәрің.
Біздедағы көшпелі мектептер көп,
Алып тауға барады шатырларын.
Әнімді айтсам байлыққа жарасады,
Табысымыз биікке таласады.
Қойнауында мал толы Кеңсуымның,
Ақ бұлттай Аққойым жарасады.
ҚАСЕЙІН:
- Мен айттым бір озат деп Масалымды,
Көрмессіз еңбегімнен осалымды.
Бірлесіп ел шаттығын жырға қосып,
Биікке көтерейік Отанымды.
АНДАС:
- Айтқаның рас, інім, ақылың бар,
Жүрекке құйып жатыр ғасырым нәр.
Шаманың жеткенінше еңбек еттік,
Қалғанын сендер ары асырыңдар.
Жақсы, жақсы деген жөн болады,
Жаманды жерге көміп жасырыңдар.
Бойға жиып адалдық, арлылықты,
Арамдықты маңайдан қашырыңдар.
Егерде бойда ұлы мұрат жоқта,
Ойдағы асыл ойлар ақырындар.
Қашанда жүрегіңе жігер берген,
Қас – Күнес деген екі асылың бар.
Бүгінгі табыстарды жетілдіріп,
Биіктерге шығуға асығыңдар.
Ағалық кеңесім бұл елекке сап,
Жасығын қайтар маған, асылын ал.
Қашанда ел мен жұртты жек көргеннің,
Көргенбіз талайларды басы мұнар.
Жақсы адам жақсылықты айту керек,
Сендерде осы жолға жаттығыңдар.
Парықтап оң мен солы дұрыс жүріп,
Бұйығып жүре бермей ашылыңдар.
Сонда да жолдан тайып кеткендер көп,
Білемекен бердеңкенің басуын дәл.
ҚАСЕЙІН:
- Ағажан, айтқаның жөн түсіндіріп,
Жетелеп жүреді ылғи түсімде үміт.
Бір кезде жанымызды жүдетті ғой,
Жан-жақтан анталаған қысымдылық.
Сіздің де жүрегіңізді жаралады,
Жалғаннан жапсырылған қысыр қылық.
Ақыры азаматтық ойыңызды,
Бүгінде білді қауым, түсінді жұрт.
Байқамай жолдан тайып бара жатсақ,
Жүресіз қателікті түсіндіріп.
Ағалап артыңыздан еріп жүрміз,
Атандай арқалаған ісіңді ұғып.
Ұлы Отан бізге шабыт, бақыт берді,
Бұғаудан тас байланған ағытты елді.
Бір кезде қараңғыда жүрген халық,
Міне, енді, жарқыраған жарық көрді.
Халықтың сәуле құйып көңіліне,
Мұнардан аспан көгі айықты енді.
Жаңалық, жақсылықтар тең жамырап,
Болашаққа бастады халықты, елді.
АНДАС, ҚАСЕЙІН:
- Жасасын жаңа заман, жаңа дәуір,
Өсейік жұқтырмастан жағаға кір.
Болады әлі талай тың жаңалық,
Өмірдің өркеніне қарады тұр.
Күніміз күліп көкке көтерілді,
Адыра қап бір кезгі заман ақыр.
Шаттанып барлық қауым берекеге,
Той болып жатыр, міне, ұлан-асыр.
Бір кезгі жарлы ұлы билік алып,
Бай, манап, бақсы, балгер жырады жүр.
Нар жанып бала-шаға, ер-әйелдің,
Жалынын жалындатты мына ғасыр.
Барлық жұрт шад-шадыман күйге енген,
Айтасың жеңгеге әзіл, ағаға сыр.
Жарасып Қас – Күнестің ынтымағы,
Жайнады бүгін, міне, жыр шырағы.
Осындай нұрлы өмірді көргендердің,
Бойынан бұла күші бұлқынады.
Жақсылық болғандықтан ауызыңнан,
Ән шырқалып, жорғалап жыр шығады.
Осылай өсе берсін, өрлей берсін,
Халқымның әрең жеткен нұр шуағы.
Жүрейік аға-іні боп қолтықтасып,
Біздің жолды басқалар жол қылады.
Бауырластық, сыйластық болса ғана,
Көңілдің берекесі орнығады.
Дереккөз: Дода: (Айтыстар мен тарихи-этнографиялық жырлары) / А. Омарақын ; [құрастырған: Ә. Мажай [ж. б.] .- Талдықорған : [б. ж.]. https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657687
“Q-Andas” ақпараттық агенттігі











