Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Өлкетану Халық жады

Біз үшін қастерлі есім

admin
2026/08/31
Халық жады
0
Біз үшін қастерлі есім

Сүлеймен Нұрышұлы 1903 жылы Сарыесім-Атырауда Ақшағыл елді-мекенінде дүниеге келген. Нұрыштың қарындасы Жаңғақ атақты Маман-Тұрысбекке ұзатылып, Нұрыштан тараған ұрпақтардың әріп танып, білім алуларына ықпалын тигізген. Сүлеймен Нұрышұлының он жасында Маман-Тұрысбек ауылындағы Қарағаш мектебінде 7-кластық білім алып, Петербургте жоғары оқу орнын оқығандығы туралы Көбес Ақылбаевтың кітабында жазылған.

Сүлеймен жоғары оқу орнын бітіргеннен кейін Маман-Тұрысбектің балаларымен бірлесіп, Қапал уезінде жұмыстар атқарған. Қапалдан Балқаш өңіріне 1921-1922 жылдары қайтқан. Сүлейменнің бауыры Сарекенің қызы Гүлсімнің айтуы бойынша қызы Зекеннің жазып алған дерегіне сүйенсек, Тәттібаев Шоқпай атаның қарындасы Шынар және Көпбірлік ауылының тұрғыны Әйнеков Манаттың әкесінің айтқанына ден қоятын болсақ, Пышан ақын ұсталғаннан соң, төрт жылдан кейін, яғни 1924-1925 жылдары Нұрышұлы Сүлеймен Балқаш өңірінде болыс (ауылдық Советтің басшысы) болып сайланған.

Сүлеймен атамның туған жездесі Әбдіқадыр ата Күлияға 1977 жылы Қаңбақты селолық Советіне хатшы болып сайланған кезінде: «Әкеңнің жолын басқан ізбасары болдың. Сүлеймен атаңа ұқсап, еліңе адал қызмет жаса», – деп бата беріп еді.

Сүлейменнің орыс тілін еркін меңгергендігін, жоғарыдан келген адамдармен тіл табыса алатынын және мәдениеттілігін ескеріп Деріпсал ата Нұрышқа: «Балаң Сүлейменген айт, жоғарыдан келген адамдар бізді колхоздастыруға қоспасын, біз жеке малдарымызбен жеке қалайық», – деген екен. Сүлеймен жоғарыдан келген адамдарға Деріпсал қарияның айтқанын түсіндіріп, колхоздастыруға қоспай, жеке малдарымен қалдырып, халықты аштықтан алып шыққан екен.

Балатекенов Жазықбай ата (Жазықбаев Медеғалидың әкесі) мен Байкенжінов Ордалы (Байкенжінова Балкеннің әкесі) атаның айтуларынша, Сүлеймен атам болыс болған кездерінде халықтың жағдайын көтеру үшін үкіметке өткізетін мал жинағанда жоғарыдан келген өкілдермен келісіп, еркек малдарды өткізіп, ұрғашы малды қалдырып отырған. Атаммен бірге колхоздастыруға Жазықбай ата да қатысқан екен.

Сүлеймен атамыз 1929 жылы Талдықорған уездік комитетіне нұсқаушы болып ауысады. Сол кезде ол Әлішпанов Молдахметпен бірге жұмыс жасаған екен. Ашаршылық келген жылы ауылдың жағдайын естіп келген Сүлеймен қамбадағы көктемгі егіске сақтаған бидайды табақтап үй-үйге таратқан. «Егер халық аштан қырылса, бұл бидайды кім егіп, кім жинайды?», – деп түсіндірген. Сондай-ақ, ертельдің бір өгізін сойып, әр үйге таратып берген.

Тоқсанның төріне озған Қосжанов Сейдахмет атаның айтуынша, сол кездегі Балқаш өңірінің атқа мінер бес азаматы 1938 жылы (Әлішпанов Молдахмет, Нұрышұлы Сүлеймен, Халықберген, Дәмебай деген азаматтар) «халық жауы» деген атпен ұсталып кеткен. Біздің пайымдауымызша, елге жасаған жақсылығы жоғарыға жаман оймен жеткізіліп, «халықтың дүниесін оңды-солды таратты», – деп кінәлаған, «Халық жауы» ретінде ұсталған.

Әкем Биболдың айтуы бойынша, Сүлеймен атамыз қамалған кезде жас бала екен. Қазіргі Дөңши ауылынан он шақырым жерде орналасқан Мақашта тұрған. Сол жерге әкесі Сүлеймен ұсталғаннан кейін алты-жеті солдат келіп, үйге тінту жүргізген. Алты ай бойы сырттай қарауылдап жүрген. Жазықсыз жаладан ұсталғаннан кейін атамыз Үштөбе абақтысына қамауға алынды. Ең бір сорақысы Сүлеймен атамызды артынан іздеп барған немере бауыры Дөңсебайұлы Еңсебайды абақтының қарауылдары «Бауырымды көрмесем кетпеймін», – деп абақтының алдында тұрып алғаны үшін атып тастаған.

Сүлеймен атамыздың татар досы Сарекенің қызы Гүлсімді (қарындасы) Алматы қаласында орналасқан абақтыға ағасы Сүлейменді көру үшін сол жердегі кездесуге алып барған. Бірінші күні Гүлсім ағасымен кездескенде: «Енді мені іздеп келме, қырсығым тиеді», – деп келмеуін өтінген. Алайда, олар үшінші күні барғанда кездесуге шықпаған. Сөйтсе Сүлеймен атамыз ату жазасымен атылып кетсе керек.

Жетпісінші жылдардың басында Маман-Тұрысбектің ұлы Ыбырайымның көмегімен әкем республикалық архивке кіруге рұқсат алған. Сол жердегі кезінде қаралып, қозғалған істермен толығымен танысқан. Ондағы құжаттардың арасында атамыздың ақталғанын оқығанын айтып келген.

Әкем өз әкесі туралы көп әңгіме айтпаушы еді. Өйткені, ол өзінің бала кезіндегі көрген қиыншылығын, тартқан азабын есіне алғысы келмеген шығар деп ойлаймын. Содан кейін сол кездегі партияның қатал талабы бойынша балаларының болашағына кесірі тимесін дегені шығар.

Сүлеймен Нұрыштың Бибол, Фарида, Ғалия атты балалары болған. Биболдан Тамара, Күлия, Пания, Есен, Ғания, Алма, Есет, Алмагүл дүниеге келген. Бүгінгі күнде Сүлеймен Нұрышұлының 8 немересінен 16 шөбере, 13 шөпшек, 1 немене тарап отыр.

Ардақты әкем Бибол Сүлейменұлы 1941-1945жылдары ҰОС-на қатысып, 1947 жылы елге оралған. Өзі туған топырағында, өз ағайын жұртының ортасында дүниеден озды. Үлкендер жақсының көзі еді деп ризашылығын білдіретін. Жазықсыз жапа шеккен Сүлеймен атам «қызыл террордың» құрбаны болған мыңдаған қандастарымыздың бірі десек те, оның есімі біздер үшін өте ыстық.

 

 Жарияланды. Қараман Қ. Қаратал ақтаңдағы: тарихи-танымдық кітап-Алматы:  «Тоғанай Т». 2015. -240 б. -142–144 б.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Қаралым 30
Ақиқат айтылмай қалды
Халық жады

Ақиқат айтылмай қалды

August 31, 2026
Байырша Абылайхановтың беймәлім тағдыры
Халық жады

Байырша Абылайхановтың беймәлім тағдыры

August 31, 2026
Айбат
Халық жады

Айбат

August 31, 2026
Келмеске кетсін сол зұлмат…
Халық жады

Келмеске кетсін сол зұлмат…

August 31, 2026
ЖАРКЕНТ ӨҢІРІНДЕГІ «АЛЖИР»
Халық жады

ЖАРКЕНТ ӨҢІРІНДЕГІ «АЛЖИР»

August 31, 2026
Екпемен елін сақтаған…
Халық жады

Екпемен елін сақтаған…

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz