Súleimen Núryshúly 1903 jyly Saryesim-Atyrauda Aqshaǵyl eldi-mekeninde dúniege kelgen. Núryshtyń qaryndasy Jańǵaq ataqty Maman-Túrysbekke úzatylyp, Núryshtan taraǵan úrpaqtardyń árip tanyp, bilim alularyna yqpalyn tigizgen. Súleimen Núryshúlynyń on jasynda Maman-Túrysbek auylyndaǵy Qaraǵash mektebinde 7-klastyq bilim alyp, Peterburgte joǵary oqu ornyn oqyǵandyǵy turaly Kóbes Aqylbaevtyń kitabynda jazylǵan.
Súleimen joǵary oqu ornyn bitirgennen keiin Maman-Túrysbektiń balalarymen birlesip, Qapal uezinde júmystar atqarǵan. Qapaldan Balqash óńirine 1921-1922 jyldary qaitqan. Súleimenniń bauyry Sarekeniń qyzy Gúlsimniń aituy boiynsha qyzy Zekenniń jazyp alǵan deregine súiensek, Táttibaev SHoqpai atanyń qaryndasy SHynar jáne Kópbirlik auylynyń túrǵyny Áinekov Manattyń ákesiniń aitqanyna den qoyatyn bolsaq, Pyshan aqyn ústalǵannan soń, tórt jyldan keiin, yaǵni 1924-1925 jyldary Núryshúly Súleimen Balqash óńirinde bolys (auyldyq Sovettiń basshysy) bolyp sailanǵan.
Súleimen atamnyń tuǵan jezdesi Ábdiqadyr ata Kúliyaǵa 1977 jyly Qańbaqty selolyq Sovetine hatshy bolyp sailanǵan kezinde: «Ákeńniń jolyn basqan izbasary boldyń. Súleimen atańa úqsap, elińe adal qyzmet jasa», – dep bata berip edi.
Súleimenniń orys tilin erkin meńgergendigin, joǵarydan kelgen adamdarmen til tabysa alatynyn jáne mádeniettiligin eskerip Deripsal ata Núryshqa: «Balań Súleimengen ait, joǵarydan kelgen adamdar bizdi kolhozdastyruǵa qospasyn, biz jeke maldarymyzben jeke qalaiyq», – degen eken. Súleimen joǵarydan kelgen adamdarǵa Deripsal qariyanyń aitqanyn túsindirip, kolhozdastyruǵa qospai, jeke maldarymen qaldyryp, halyqty ashtyqtan alyp shyqqan eken.
Balatekenov Jazyqbai ata (Jazyqbaev Medeǵalidyń ákesi) men Baikenjinov Ordaly (Baikenjinova Balkenniń ákesi) atanyń aitularynsha, Súleimen atam bolys bolǵan kezderinde halyqtyń jaǵdaiyn kóteru úshin úkimetke ótkizetin mal jinaǵanda joǵarydan kelgen ókildermen kelisip, erkek maldardy ótkizip, úrǵashy maldy qaldyryp otyrǵan. Atammen birge kolhozdastyruǵa Jazyqbai ata da qatysqan eken.
Súleimen atamyz 1929 jyly Taldyqorǵan uezdik komitetine núsqaushy bolyp auysady. Sol kezde ol Álishpanov Moldahmetpen birge júmys jasaǵan eken. Asharshylyq kelgen jyly auyldyń jaǵdaiyn estip kelgen Súleimen qambadaǵy kóktemgi egiske saqtaǵan bidaidy tabaqtap úi-úige taratqan. «Eger halyq ashtan qyrylsa, búl bidaidy kim egip, kim jinaidy?», – dep túsindirgen. Sondai-aq, ertelьdiń bir ógizin soiyp, ár úige taratyp bergen.
Toqsannyń tórine ozǵan Qosjanov Seidahmet atanyń aituynsha, sol kezdegi Balqash óńiriniń atqa miner bes azamaty 1938 jyly (Álishpanov Moldahmet, Núryshúly Súleimen, Halyqbergen, Dámebai degen azamattar) «halyq jauy» degen atpen ústalyp ketken. Bizdiń paiymdauymyzsha, elge jasaǵan jaqsylyǵy joǵaryǵa jaman oimen jetkizilip, «halyqtyń dúniesin ońdy-soldy taratty», – dep kinálaǵan, «Halyq jauy» retinde ústalǵan.
Ákem Biboldyń aituy boiynsha, Súleimen atamyz qamalǵan kezde jas bala eken. Qazirgi Dóńshi auylynan on shaqyrym jerde ornalasqan Maqashta túrǵan. Sol jerge ákesi Súleimen ústalǵannan keiin alty-jeti soldat kelip, úige tintu júrgizgen. Alty ai boiy syrttai qarauyldap júrgen. Jazyqsyz jaladan ústalǵannan keiin atamyz Úshtóbe abaqtysyna qamauǵa alyndy. Eń bir soraqysy Súleimen atamyzdy artynan izdep barǵan nemere bauyry Dóńsebaiúly Eńsebaidy abaqtynyń qarauyldary «Bauyrymdy kórmesem ketpeimin», – dep abaqtynyń aldynda túryp alǵany úshin atyp tastaǵan.
Súleimen atamyzdyń tatar dosy Sarekeniń qyzy Gúlsimdi (qaryndasy) Almaty qalasynda ornalasqan abaqtyǵa aǵasy Súleimendi kóru úshin sol jerdegi kezdesuge alyp barǵan. Birinshi kúni Gúlsim aǵasymen kezdeskende: «Endi meni izdep kelme, qyrsyǵym tiedi», – dep kelmeuin ótingen. Alaida, olar úshinshi kúni barǵanda kezdesuge shyqpaǵan. Sóitse Súleimen atamyz atu jazasymen atylyp ketse kerek.
Jetpisinshi jyldardyń basynda Maman-Túrysbektiń úly Ybyraiymnyń kómegimen ákem respublikalyq arhivke kiruge rúqsat alǵan. Sol jerdegi kezinde qaralyp, qozǵalǵan istermen tolyǵymen tanysqan. Ondaǵy qújattardyń arasynda atamyzdyń aqtalǵanyn oqyǵanyn aityp kelgen.
Ákem óz ákesi turaly kóp áńgime aitpaushy edi. Óitkeni, ol óziniń bala kezindegi kórgen qiynshylyǵyn, tartqan azabyn esine alǵysy kelmegen shyǵar dep oilaimyn. Sodan keiin sol kezdegi partiyanyń qatal talaby boiynsha balalarynyń bolashaǵyna kesiri timesin degeni shyǵar.
Súleimen Núryshtyń Bibol, Farida, Ǵaliya atty balalary bolǵan. Biboldan Tamara, Kúliya, Paniya, Esen, Ǵaniya, Alma, Eset, Almagúl dúniege kelgen. Búgingi kúnde Súleimen Núryshúlynyń 8 nemeresinen 16 shóbere, 13 shópshek, 1 nemene tarap otyr.
Ardaqty ákem Bibol Súleimenúly 1941-1945jyldary ÚOS-na qatysyp, 1947 jyly elge oralǵan. Ózi tuǵan topyraǵynda, óz aǵaiyn júrtynyń ortasynda dúnieden ozdy. Úlkender jaqsynyń kózi edi dep rizashylyǵyn bildiretin. Jazyqsyz japa shekken Súleimen atam «qyzyl terrordyń» qúrbany bolǵan myńdaǵan qandastarymyzdyń biri desek te, onyń esimi bizder úshin óte ystyq.
Jariyalandy. Qaraman Q. Qaratal aqtańdaǵy: tarihi-tanymdyq kitap-Almaty: «Toǵanai T». 2015. -240 b. -142–144 b.
