Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Alash ideyasyn arqau etken

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
Алаш идеясын арқау еткен

Arǵy bettegi qazaq baspasózine «Qazaq» gazeti men «Aiqap» jurnalynyń yqpaly zor boldy. Atalǵan basylymdardyń sarǵaiǵan túptemesin aqtaryp otyryp, Qytaidaǵy qazaq qandastardyń ótken ǵasyrdyń alǵashqy shireginde «Qazaq» gazetine, «Aiqap» jurnalyna únemi qarjylai qoldau kórsetumen qatar, ony aldyryp oqyǵany turaly aqparat bar. Ókinishke qarai, búl basylymdar tóte jazumen shyqqandyqtan ol derekter kúni búginge deiin oqyrmanǵa jetpei keledi.

Biraq ol tústa arǵy bettegi qazaqtardyń arasynda baspa óneriniń qyry men syryn biletin mamannyń tapshylyǵynan gazet shyǵaryp, jurnal bastyruǵa múmkindik bolmady. Al 1916 jylǵy últ-azattyq kóterilisinen keiin arǵy betke asqan ziyaly qauym Qazaqstanda shyqqan gazet-jurnal túptemelerin, baspa ónimderin ózderimen birge alyp ótip, olardyń baspagerlikke degen tanymyn oyatty. Osynyń nátijesinde 1920 jyldardyń sońy men 1930 jyldardyń alǵashqy jartysynda Qazan, Almaty, Tashkent qalalaryna jastardy oquǵa jiberip, baspagerlikpen ainalysatyn maman tárbieleu isin qolǵa ala bastady.

Arǵy bettegi qazaqtar arasynda baspa óneriniń alǵashqy arqauy SHáueshek qalasynda tigildi. 1914 jyly ashylǵan «Túran mektebi» alǵashynda Qazaqstanda Ahmet Baitúrsynúly emlesimen shyǵatyn oqu qúraldaryn paidalanyp kelse, 1925 jyldary Qazan qalasynan baspa qúraldaryn satyp ákelip, ózderi oqulyq qúrastyra bastady. Búl sol óńirdegi baspasózdiń bastalǵanynan derek beredi. Sol negizde «Bizdiń ún» (Bizniń Tauysh) degen gazet ómirge keldi. Ol gazettiń taza últtyq baǵyt ústanǵany jergilikti ókimetke jaqpady. Sonymen 1935 jyly osy gazetti toqtatu úshin qytaisha, úiǵyrsha «SHyńjań» gazetiniń SHáueshek betin shyǵaryp, keiin «Jańa SHyńjań» degen jurnalǵa ózgertildi.

Osy tústa 1935 jyly Úrimji qalasynda «SHyńjań» gazetiniń qazaq tilindegi núsqasy shyǵa bastaǵanyn aita ketken jón. Búl gazet SHyńjańdaǵy baspasózdiń damuyna oń yqpal etti.

Ór Altai óńirinde 1935 jyly  SHáriphan tóre Jeńishanúlynyń yqpalymen eń alǵash “SHyńjań Altai” gazeti shyqty. Sol kezden bastap atauy 6-7 ret ózgergen búl basylymnyń aty 1949 jyly «Birlik» dep auystyrylyp, 1951 jylǵa deiin jaryq kórip túrǵan.

Ile óńirindegi baspasózdiń tarihyn Qúlja qalasynda 1935 jyly qúrylǵan qazaq-qyrǵyz mádeni aǵartu úiymymen tikelei bailanystyruǵa bolady. Sol jyly Qúljada «Tóńkeris tańy» atty gazet shyqty. Ony Tańjaryq Joldyúly basqardy. 1944 jyly «Azat SHyǵys Túrkistan» (keiin «Tóńkeris tańyna» auystyryldy), 1946 jyly «Kúres» jurnaly taratyla bastady. Búdan bólek, Ile, Altai, Tarbaǵatai óńirinde  «Odaq», «Meken», «Jańa SHyńjań», «Tóńkerisshil jastar», «Tarbaǵatai», «Sáule», «Alǵa», «Tóńkeris SHúǵylasy», «Bilim arnasy», «Áiel-qyzdar úni», «Ómir», «SHolpan» (keiin «Yntymaq tuy» dep ózgertilgen) jurnaldary jaryq kórgen.

Búgingi tańda SHyńjańda «SHyńjań gazeti», «Ile gazeti», «Altai gazeti», «Tarbaǵatai gazeti», «SHyńjań ǵylym-tehnika gazeti», «Ile ǵylym-tehnika, informatsiya gazeti» siyaqty gazetter úzbei shyǵyp túrady. Al ádebi jurnaldar retinde «SHúǵyla», «Ile aidyny», «Altai ayasy», «Tarbaǵatai», «Sairam», «Boǵda», taǵy da basqa jurnaldar júrttyń yqylasyna bólenip júr. Sonymen qatar, álemdegi ádebiet jauharlarymen tanystyruda «Kókjiek», últymyzdyń mol múrasyn jinaqtap, saralap, júrtqa taratuda «Múra» (alǵashqy atauy «SHalǵyn»), qazaq tilin zertteuge baǵyttalǵan «Til jáne audarma» jurnaldarynyń úlesi de az bolmady.

Qysqasy, arǵy bettegi qazaq baspasóziniń alǵashqy tórkini «Qazaq» gazeti men «Aiqap» jurnalynyń baǵytyn ústandy. Demek, Alash ruhy arǵy bettegi qazaqtardyń baspa ónerine erekshe yqpal etti.

Qajet Andas.

“Q-Andas” aqparat agenttigi.

 

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 12
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz