ارعى بەتتەگى قازاق باسپاسوزىنە «قازاق» گازەتى مەن «ايقاپ» جۋرنالىنىڭ ىقپالى زور بولدى. اتالعان باسىلىمداردىڭ سارعايعان تۇپتەمەسىن اقتارىپ وتىرىپ، قىتايداعى قازاق قانداستاردىڭ وتكەن عاسىردىڭ العاشقى شيرەگىندە «قازاق» گازەتىنە، «ايقاپ» جۋرنالىنا ۇنەمى قارجىلاي قولداۋ كورسەتۋمەن قاتار، ونى الدىرىپ وقىعانى تۋرالى اقپارات بار. وكىنىشكە قاراي، بۇل باسىلىمدار توتە جازۋمەن شىققاندىقتان ول دەرەكتەر كۇنى بۇگىنگە دەيىن وقىرمانعا جەتپەي كەلەدى.
بىراق ول تۇستا ارعى بەتتەگى قازاقتاردىڭ اراسىندا باسپا ونەرىنىڭ قىرى مەن سىرىن بىلەتىن ماماننىڭ تاپشىلىعىنان گازەت شىعارىپ، جۋرنال باستىرۋعا مۇمكىندىك بولمادى. ال 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنەن كەيىن ارعى بەتكە اسقان زيالى قاۋىم قازاقستاندا شىققان گازەت-جۋرنال تۇپتەمەلەرىن، باسپا ونىمدەرىن وزدەرىمەن بىرگە الىپ ءوتىپ، ولاردىڭ باسپاگەرلىككە دەگەن تانىمىن وياتتى. وسىنىڭ ناتيجەسىندە 1920 جىلداردىڭ سوڭى مەن 1930 جىلداردىڭ العاشقى جارتىسىندا قازان، الماتى، تاشكەنت قالالارىنا جاستاردى وقۋعا جىبەرىپ، باسپاگەرلىكپەن اينالىساتىن مامان تاربيەلەۋ ءىسىن قولعا الا باستادى.
ارعى بەتتەگى قازاقتار اراسىندا باسپا ونەرىنىڭ العاشقى ارقاۋى شاۋەشەك قالاسىندا تىگىلدى. 1914 جىلى اشىلعان «تۇران مەكتەبى» العاشىندا قازاقستاندا احمەت بايتۇرسىنۇلى ەملەسىمەن شىعاتىن وقۋ قۇرالدارىن پايدالانىپ كەلسە، 1925 جىلدارى قازان قالاسىنان باسپا قۇرالدارىن ساتىپ اكەلىپ، وزدەرى وقۋلىق قۇراستىرا باستادى. بۇل سول وڭىردەگى ءباسپاسوزدىڭ باستالعانىنان دەرەك بەرەدى. سول نەگىزدە «ءبىزدىڭ ءۇن» (ءبىزنيڭ تاۋىش) دەگەن گازەت ومىرگە كەلدى. ول گازەتتىڭ تازا ۇلتتىق باعىت ۇستانعانى جەرگىلىكتى وكىمەتكە جاقپادى. سونىمەن 1935 جىلى وسى گازەتتى توقتاتۋ ءۇشىن قىتايشا، ۇيعىرشا «شىڭجاڭ» گازەتىنىڭ شاۋەشەك بەتىن شىعارىپ، كەيىن «جاڭا شىڭجاڭ» دەگەن جۋرنالعا وزگەرتىلدى.
وسى تۇستا 1935 جىلى ءۇرىمجى قالاسىندا «شىڭجاڭ» گازەتىنىڭ قازاق تىلىندەگى نۇسقاسى شىعا باستاعانىن ايتا كەتكەن ءجون. بۇل گازەت شىڭجاڭداعى ءباسپاسوزدىڭ دامۋىنا وڭ ىقپال ەتتى.
ءور التاي وڭىرىندە 1935 جىلى ءشارىپحان تورە جەڭىسحانۇلىنىڭ ىقپالىمەن ەڭ العاش “شىڭجاڭ التاي” گازەتى شىقتى. سول كەزدەن باستاپ اتاۋى 6-7 رەت وزگەرگەن بۇل باسىلىمنىڭ اتى 1949 جىلى «بىرلىك» دەپ اۋىستىرىلىپ، 1951 جىلعا دەيىن جارىق كورىپ تۇرعان.
ىلە وڭىرىندەگى ءباسپاسوزدىڭ تاريحىن قۇلجا قالاسىندا 1935 جىلى قۇرىلعان قازاق-قىرعىز مادەني اعارتۋ ۇيىمىمەن تىكەلەي بايلانىستىرۋعا بولادى. سول جىلى قۇلجادا «توڭكەرىس تاڭى» اتتى گازەت شىقتى. ونى تاڭجارىق جولدىۇلى باسقاردى. 1944 جىلى «ازات شىعىس تۇركىستان» (كەيىن «توڭكەرىس تاڭىنا» اۋىستىرىلدى)، 1946 جىلى «كۇرەس» جۋرنالى تاراتىلا باستادى. بۇدان بولەك، ىلە، التاي، تارباعاتاي وڭىرىندە «وداق»، «مەكەن»، «جاڭا شىڭجاڭ»، «توڭكەرىسشىل جاستار»، «تارباعاتاي»، «ساۋلە»، «العا»، «توڭكەرىس شۇعىلاسى»، «ءبىلىم ارناسى»، «ايەل-قىزدار ءۇنى»، «ءومىر»، «شولپان» (كەيىن «ىنتىماق تۋى» دەپ وزگەرتىلگەن) جۋرنالدارى جارىق كورگەن.
بۇگىنگى تاڭدا شىڭجاڭدا «شىڭجاڭ گازەتى»، «ىلە گازەتى»، «التاي گازەتى»، «تارباعاتاي گازەتى»، «شىڭجاڭ عىلىم-تەحنيكا گازەتى»، «ىلە عىلىم-تەحنيكا، ينفورماتسيا گازەتى» سياقتى گازەتتەر ۇزبەي شىعىپ تۇرادى. ال ادەبي جۋرنالدار رەتىندە «شۇعىلا»، «ىلە ايدىنى»، «التاي اياسى»، «تارباعاتاي»، «سايرام»، «بوعدا»، تاعى دا باسقا جۋرنالدار جۇرتتىڭ ىقىلاسىنا بولەنىپ ءجۇر. سونىمەن قاتار، الەمدەگى ادەبيەت جاۋھارلارىمەن تانىستىرۋدا «كوكجيەك»، ۇلتىمىزدىڭ مول مۇراسىن جيناقتاپ، سارالاپ، جۇرتقا تاراتۋدا «مۇرا» (العاشقى اتاۋى «شالعىن»)، قازاق ءتىلىن زەرتتەۋگە باعىتتالعان «ءتىل جانە اۋدارما» جۋرنالدارىنىڭ ۇلەسى دە از بولمادى.
قىسقاسى، ارعى بەتتەگى قازاق ءباسپاسوزىنىڭ العاشقى توركىنى «قازاق» گازەتى مەن «ايقاپ» جۋرنالىنىڭ باعىتىن ۇستاندى. دەمەك، الاش رۋحى ارعى بەتتەگى قازاقتاردىڭ باسپا ونەرىنە ەرەكشە ىقپال ەتتى.
قاجەت انداس.
“Q-Andas” اقپارات اگەنتتىگى.
