قازاق كسر جوعارى كەڭەسى پرەزيديۋمىنىڭ جارلىعى نەگىزىندە 1944 جىلى 15 ناۋرىزدا تالدىقورعان وبلىسى قۇرىلىپ، تالدىقورعانعا قالا ستاتۋسى بەرىلىپ، جاڭا قۇرىلعان وبلىستىڭ ورتالىعى بولىپ اتالدى.
جەتىسۋ وبلىسىنىڭ مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ (جوما، 7 ق.، 1 ت.؛ 1278 ق.، 1 ت.؛ 1152 ق.، 1 ت.؛) دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، وبلىس قۇرىلعان ۋاقىتتا قالادا 20 مىڭ تۇرعىن تىركەلگەن. سونداي-اق، ەكى كاسىپشىلىك ارتەل، ەكى كەڭشار، متس، سىرا زاۋىتى، نان پىسىرەتىن ورىن، مەدبيكەلەر مەكتەبى، ءبىر ورتا، ەكى جەتىجىلدىق جانە ەكى باستاۋىش مەكتەپ جۇمىس ىستەگەن. قالا تۇرعىندارىنا 4 دۇكەن، 1 اسحانا مەن مادەنيەت ءۇيى جانە كينوتەاتر، ەمحانا، ەكى 50 ورىندى بالاباقشا قىزمەت كورسەتكەن. وبلىس ورتالىعى اتالعان سوڭ قالادا تۇرعىن ءۇي سوعۋ، ونەركاسىپتىك ورىندار اشۋ، مەكەمەلەردىڭ كەڭسەسىن سالۋ، كوركەيتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەدى. ايتالىق، كەڭەس ءۇيى، قالالىق پارتيا كوميتەتىنىڭ عيماراتى، كىتاپحانالار، مادەنيەت سارايى، «رودينا» كينوتەاترى سول جىلدارى بوي كوتەردى. 1947 جىلى حالىقتىڭ قۇرىلىس ادىسىمەن قالانى تۇركسىب ماگيسترالىمەن قوساتىن تەمىرجول تورابى سالىنىپ، ونەركاسىپتىك ءوندىرىستىڭ وسۋىنە كوپ كومەگىن تيگىزدى. ءبىلىم، اعارتۋ سالاسىندا دا كوپ جەتىستىك بولدى. مىسالى، 1951 جىلى مۇعالىمدەر ءبىلىمىن جەتىلدىرۋ ينستيتۋتى اشىلدى. 1953 جىلدىڭ باسىندا 4460 وقۋشىسى بار جالپى ءبىلىم بەرەتىن 10 مەكتەپ بولدى. 1955 جىلى تالدىقورعاندا 26534 ادام تۇرعان. 1955 جىلى جەلتوقساندا تالدىقورعاندا مالدارىگەرلىك ورتا ارناۋلى وقۋ ورنى اشىلسا، 1956 جىلى قازان ايىندا جەتىجىلدىق بالالار مۋزىكا مەكتەبى جۇمىسىن باستادى.
1959 جىلى 6 ماۋسىمدا تالدىقورعان وبلىسى تۇڭعىش رەت تاراتىلدى. 1961 جىلى 29 ماۋسىمدا الماتى وبلىسىنىڭ ءىرى ونەركاسىپ ورىندارىنىڭ ءبىرى تالدىقورعان كوممۋنالدىق جابدىقتار دايىنداۋ زاۋىتى قۇرىلدى. 1962 جىلدىڭ 23 مامىرىنان باستاپ تالدىقورعان نان زاۋىتى ءتاتتى تاعامدار جانە نان بۇيىمدارىمەن قاتار كەسپە ونىمدەرىن شىعارا باستادى. سول جىلى قالادا جاستار سپورت مەكتەبى اشىلدى.
1962 جىلى جەلتوقسان ايىندا الماتى حالىق شارۋاشىلىعى كەڭەسى العاشقى رەت اياقكيىم جانە جيھاز فيرمالارىن قۇردى. ولاردىڭ قۇرامىنا تالدىقورعان فابريكالارى دا كىردى. 1960 جىلدارى قالا تۇرعىندارىن تاسىمال گازبەن قامتاماسىز ەتۋ باستالدى. 1963 جىلدىڭ 1 قاڭتارىندا قالادا 22 جەرگىلىكتى جانە مەملەكەتتىك كاسىپورىنداعى جۇمىسشى سانى 5482 ادامعا جەتتى. ونىڭ ىشىندە، جەمىس-جيدەك ءونىمىن كونسەرۆىلەيتىن زاۋىتتا 325، قۇرىلىستىق شيكىزات جانە كونسترۋكتسيا كومبيناتىندا 184 ادام جۇمىس جاسادى. جاڭا سالىنعان قۋاتى 400 كۆت-ىق سۋەلەكتروستانتسيا قالانىڭ بارلىق مەكەمەسىن ونەركاسىپ ورنىن، جەكە تۇرعىنداردى ەلەكتر جارىعىمەن قامتاماسىز ەتتى.
1967 جىلدىڭ 23 جەلتوقسانىندا وبلىس قايتادان قۇرىلىپ، تالدىقورعان قالاسى وبلىستىڭ ورتالىعى اتاندى. وبلىستىڭ قۇرىلۋى جالپى ونەركاسىپ، مادەني، اعارتۋ سالاسىنىڭ دامۋىنا كوپ اسەر ەتتى. 1970 جىلى قازان ايىندا قالادا اككۋمۋلياتور زاۋىتى سالىنا باستادى. 1972 جىلى ورىس دراما تەاترى اشىلدى. 1970 جىلدارى تالدىقورعان تىگىن فابريكاسى قازاقستانداعى جەڭىل ونەركاسىپتىڭ ارنايى، ءىرى كاسىپورىندارىنىڭ ءبىرى دەپ سانالدى. 1973 جىلى 5 ناۋرىزدا بارلىق سالا بويىنشا جوعارى كورسەتكىشتەرى نەگىزىندە تالدىقورعان وبلىسى لەنين وردەنىمەن ماراپاتتالدى. 1972 جىلى قازان ايىندا قالادا تۇڭعىش رەت تالدىقورعان پەداگوگيكالىق ينستيتۋتى اشىلدى. 1975 جىلى قاڭتار ايىندا تالدىقورعان ءسىلتىلى اككۋمۋلياتور زاۋىتىنىڭ ءبىرىنشى قاتارى پايدالانۋعا بەرىلدى. 1970 جىلداردىڭ ورتاسىندا قالا تۇرعىندارىنىڭ سانى 81536-عا، جۇمىسشىلار 43772 ادامعا جەتتى. ونىڭ ىشىندە 11323 ادام ونەركاسىپتە، 7453 ادامقۇرىلىستا، 5108 ادام جول كولىگىندە، 1086 ادام بايلانىستا، 4443 ادام ساۋدادا، 2264 ادام حالىققا تۇرمىستىق-قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا قىزمەت اتقاردى. 1979 جىلدىڭ 26 تامىزىندا تالدىقورعاندا 800 ورىندى جاڭا كەڭ فورماتتى «قازاقستان» كينوتەاترى اشىلدى. 1980 جىلدارى تەمىر-بەتون جابدىقتارىن، بۇيىمدارىن دايىندايتىن زاۋىت، جيھاز فابريكاسى، «جەتىسۋ» اياقكيىم بىرلەستىگىنىڭ وندىرىستىك فيليالى، تىگىن فابريكاسى، وبلىستىق ءسۇت ءوندىرۋ بىرلەستىكتەرى سالىنىپ، ەل يگىلىگىن ەسەلەي ءتۇستى. دەنساۋلىق ساقتاۋ مەكەمەلەرى دە دامي باستادى. ەمحانا، ونكولوگيالىق جانە تۋبەركۋلەز ديسپانسەرى جاڭا قۇرال-جابدىقتارمەن قامتاماسىز ەتىلدى. بالالاردى ەمدەۋ-ساۋىقتىرۋ جانە «نۋر-اۆيتسەنۋم» ورتالىعى اشىلدى. مادەنيەت مەكەمەلەرىنىڭ جۇيەسى دە دامىدى. تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى، ءى. جانسۇگىروۆ اتىنداعى ادەبي مۇراجاي، وبلىستىڭ دراما تەاترى، «جەتىسۋ» ستاديونى، كىتاپحانالار مەن كينوتەاترلار جۇمىس ىستەدى. ۇلتتىق مادەنيەتتى دامىتۋدا ولشەۋسىز ءىز قالدىرعان اقىن سارا، ءىلياس جانسۇگىروۆتىڭ ەسكەرتكىشتەرى بوي كوتەردى.
1991 جىلى ەلىمىز تاۋەلسىزدىك العان كەزەڭنەن باستاپ قالانىڭ ساياسي، مادەني، الەۋمەتتىك سالاسىندا دا تۇبەگەيلى وزگەرىستەر ورىن الدى. 1997 جىلى تالدىقورعان وبلىسى تاراتىلىپ، الماتى وبلىسىنىڭ قۇرامىنا كىردى. اراعا 4 جىل سالىپ، 2001 جىلعى ءساۋىردىڭ 14-ءى كۇنى الماتى وبلىسىنىڭ اكىمشىلىك ورتالىعىن تالدىقورعان قالاسىنا قايتا كوشىرۋ تۋرالى جارلىق شىقتى.
تالدىقورعان جەتىسۋ ءوڭىرىنىڭ ءبىلىم، مادەنيەت، تۋريزم جانە حالىقارالىق، وڭىرارالىق وندىرىستىك-قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعى رەتىندە اسا ماڭىزدى قالا. قالادا جوعارى وقۋ ورىندارى، ورتا كاسىبي ءبىلىم مەكەمەلەرى، جالپى ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرى جۇمىس جاسايدى. سونداي-اق، قالادا دراما تەاترى، فيلارمونيا، مۋزەيلەر، مادەنيەت جانە دەمالىس ساياباقتارى، كىتاپحانالار مەن كينوتەاترلار، ستاديوندار، سپورت كەشەنى، اكۆاپارك جانە يپپودروم بار. قالانىڭ قۇرىلىس يندۋسترياسى دامۋدا، سونىمەن قاتار، وندىرىستىك زاۋىتتار، تسەحتار دا ەكونوميكانى دامىتۋدىڭ نەگىزىنە اينالعان.
2022 جىلعى 16 ناۋرىزدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆ قوس پالاتانىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا قازاقستان حالقىنا جولداۋىن جەتكىزدى. ول الماتى قالاسىن اگلومەراتسيالاۋعا قاتىستى ماسەلەلەرگە توقتالىپ، الماتى وبلىسىن جەتىسۋ جانە الماتى وبلىستارى بولىپ ەكىگە ءبولۋدى ۇسىندى. سونىمەن سول جىلى 8 ماۋسىمدا قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ 2022 جىلعى 4 مامىرداعى جارلىعىمەن جەتىسۋ وبلىسى قۇرىلدى. ونىڭ اۋماعى 1997 جىلى تاراتىلعان بۇرىنعى تالدى-قورعان وبلىسى سايكەس كەلەدى. وبلىستا 8 اۋدان مەن 2 قالادان تۇرادى.
كەنجە قاناپيانوۆا،
جەتىسۋ وبلىستىق مەملەكەتتىك ءارحيۆتىڭ ءبولىم باسشىسى
دەرەككوز: «Jetisy» گازەتى، 14 ناۋرىز، بەيسەنبى، 2024 جىل.
