Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Ár uezge mynadai ásker qoiyldy

admin
2026/08/31
Qajet derek
0
Әр уезге мынадай әскер қойылды

Basy

Lepside: Ayagózde 40, Baqtyda 50, SHúbaraǵashta 50 atty sarbaz, Baqtyda kazak-orys sotnyasy (júzi).

Qapalda: Aqsuda 15, Qapalda 20, Altynemelde 20 atty sarbaz.

Jarkentte: Jarkent qalasynda kazak-orystyń bir júzi, Qarqarada 40 atty saprbaz pen Narynda kazak-orys júzi.

Almatyda: kazak-orys júzi.

Búlar alǵashqy qoiylǵan ásker kúshi edi. Múnyń kóbi kúzet júmysyn atqarady. Búl Jetisudyń ózindegisi.

Jetisudaǵy áskerdiń múndai azdyǵy Jetisudaǵy kóteriliske qosymsha boldy. Óitkeni aqyl kózindegi qazaq-qyrǵyz Jetisudaǵy ásker azaiǵandyǵynan orys túqymy úrysqa ketip azaidy dep oilady. Orys ákimderi German-Túrikti jeńip, qiratyp jatyrmyz dep daqpyrt salsa da, Resei Kúshiniń maidanda álsiregendigin kópshilik kóńili túsingendei boldy. Orystyń myltyq atuǵa jaraityny úrysqa ketip boldy. Múnyń basyna úlken zaual tudy dep el kúńkil qyla bastady. Europa soǵysy bastalǵan soń-aq Jetisudaǵy kazak-orystardyń eginin ylǵi qazaq-qyrǵyzdan júmysshy alyp orǵyzdyrdy. Pishenin shaptyrdy, boǵyn qúidyrdy. Osydan qazaq-qyrǵyz orys birjola tausyldy degendi aitatyn boldy.

Jetisudaǵy ókimet adamdary Jetisuda el tolqi bastaǵanda jaman sasty. Qolyndaǵy kúshimen túk bitire almaitynǵa úqsady. Sondyqtan joǵarǵy úlyqtarǵa toqtausyz jedelhat ústine jedelhat  berip, soldat, jabdyq súrady. SHetten keletin ásker kómegin, tezdetip múndaǵy orystardan úiystyrdy. Almatyda alǵash kóterilis kórine bastaǵanda jayaudan 300 soldat, attydan 460-tai soldat jasaldy. Almaty qoimasynan 2 zeńbirek alyndy jáne jarkent pen Qapaldan bir-bir rota Almatyǵa jiberuge sheshim qylyndy. Áulieatadaǵy 6 rota ásker qaita shaqyryldy(tamyzdyń 7-sinen №2658 jedelhat). Tamyzdyń 23-indegi jedelhatpen 2000 besatar jáne orystarǵa berdańka jiberuin Tashkentten ótindi.

Jetisudaǵy kóterilisti basuǵa Tashkenten asyǵys rette áskerler shyqty: 1)Podpolklvnik Geitsenniń otryady: múnda eki rota, eki zeńbirek, kazak-orystyń bir júzdigi. 4 pulemet. Saperlar komandasy, telefon, telegraf jabdyǵymen, Búlar tamyzdyń 9-ynda júrgizildi. 2) Podpolkovnik Alartsevtyń otryady. Múnda oqshylardyń 4 rotasy, bir zeńbirek, bir júzdik kazak-orys otryady, saperlar komandasy, 160 soldat bar edi. Búlar tamyzdyń 15-inde shyqty. Osy eki otryad ekui de Pishpek, Toqpaqqa júrgizildi. 3) Kapitan Burnyidyń otryady Skoblevten Ándijan arqyly Narynǵa júrgizildi. Múnda oqshylardyń 3 rotasy, 4 pulemet, kazak-orystyń júzdigi,8 0 atty soldat, saperler komandasy, eki tau zeńbiregi bar. Búlar tamyzdyń 17-inde shyqty. 4) Orynbor-Semei arqyly Termzden Sibirdiń  drujinasy 240 adam,  8 pulemet, 28 atty soldat júrgizildi. 5) Samarqannan 243 kisi Samarqan drujinasy,. 6) Skoblevten 732 kisilik drujinasy jáne 2 júzdik kazak-orys Jetisuǵa júrgizildi. 7) Pishpektiń ózinende eki erikti atty drujina jasaldy. Múnyń biri 200 kisilik orys ta, endi biri 100 kisilik dúńgen jáne 150 kisidei tómengi shendi men qyzmetten bosatylǵan jasy ótken soldattar.

Búdan basqa barlyq uez bastyqtaryna kazak-orys, krestyannyń atysqa jaraitynynan ózin qorǵau otryady jasaluǵa búiryq qylyndy.

Tamyzdyń 13-inde Qarqara jailauynda otryadqa kómekke Jarkentten 3-shi kazak-orys polkynyń bir júzdigi jiberilgen. Tamyzdyń 7-18-ine sheiin Jetisudaǵy túrǵyn kazak-orystan otryad jasau júmysyna tyǵyz kiristi. Búdan barlyq oblysta 7 júzdik (sotiya) úiymdastyryldy. Múnyń 4-eui Almatyda, úsheui Jarkent, Qapal uezinde jasaldy. Múnyń úsh-tórt júzdigi Toqpaq, Samsonovka mańaiynda qyrǵynǵa shyqty. 1-júzdik Almatyny qorǵady. 5-6-7-júzdikter Qapal, Jarkentte jasalyp, Qapal-Qyrǵyzsaida túrdy.

Geitsenniń otryady Merkege kelgende tamyzdyń 15-inde jedelhat aldy. Geitsen 18 tamyzdan bastap Pishpek jerine ayaq salǵand, ol Toqpaq audanynda qyrǵyn qylǵan otryad bastyǵy boldy. Onyń qol astyna esauyl Vakurevich pen shtabs-kapitan Poltaratskiidiń otryady jáne Samsonsovtyń otryady kiredi delingen.

Podpolkovnik Pisartsevskiidiń qol astynda Almaty drujinasy men Pishpektiń qarauyly men jergilikti komandasy, atty zapastyń bólimderi men barlyq erikti drujinanyń krestyan men meshannan qúrylǵan áskeri qaldyryldy.

Tamyzdyń 17-inde Qordai, Qastekten eki bólinip asyp, Almaty tóńireginen horunji Aleksandrovtyń kazak-orys júzdigi júrdi. Búlardyń mólsheri bir jarym júzdikpen Almatynyń 3 vzvodyn qosyp alǵan edi. Osylai júrip otyra Sarbaǵysh qyrǵyzdaryna túnde soqtyqty. Onda qyrǵyzdar Novorossiik poselkesin qamap jatyr edi. Qalany aman aiyryp aldy.

Geitsenniń otryady Toqpaqqa tamyzdyń 21-inde keldi. Ol óziniń 2 rota, 2 zeńbirek, bir júz otryadynyń ústine Vakurevichtiń 500-dei adamy bar otryadyn qosyp alyp, onyń ústine Aleksandrovtyń kazak-orys júzi men 3 vzvodyn qosyp alyp, Toqpaq audany, SHu boiy, Samsonovka alabyna oinaq saldy. Qyrǵyzdy qyryp-joiyp, Qaraqolǵa ótti. Biraq búl keshikti. Skablevtiń  1734-shi drujinasy Naryndy basyp, Kótimaldyǵa bardy.

Toqpaq audanynda Geitsegten keiin kele jatqan otryad bas-ayaǵyn pishpekte jinap, Kótimaldy, Bumash, SHamsy asuyndaǵy qyrǵyzdarǵa qimyl qylyp, Qoshqar suy boiynda qyrdy.

Ferǵanany qúldap kele jatqan Frunzeniń otryady Qaraqoldaǵy qyrǵyzǵa jetise almaǵandyqtan, Geitsenniń otryadyna 4 rota, bir zeńbirekpen 2 júzdik kazak-orys Qaraqolǵa júrgizildi. Búl uaqytta Toqpaq audanyndaǵy qyrǵyzdar úrkip, Qaraqolǵa taman ketip edi.

Búl otryadttyń kóbi Almatynyń adamy edi. Bastyǵy Peshkov degen kisi bolyp, 150 qylyshty, 170 myltyqty, bir pulemet jáne 50 erikti soldat bar edi. Ferǵana jaǵynan kele jatqan Frunzeniń áskeri Pishpek uezinen auyp barǵan qyrǵyzǵa soqtyǵyp, ony Toqyztarauǵa, Kúrtige qarai aidauǵa jarlyq etken edi.

Tamyzdyń 27-inde Pishpekke polkovnik Slenko kelip, barlyq Toqpaq audanyndaǵy áskerdi Toǵyztarau, Naryn, Kótimaldyǵa qozǵady. Oǵan qyrǵyz halqyn talqandap, qyryp, tabandap jeńip qaituǵa ókimet tarapynan úlken júmys tabys etildi. Ol Pishpekten órge qarai sypyra, bútin Alatau, SHu, Qoshqar ólkesindegi, Kól alabyndaǵy, Qaraqol, Naryn qyrǵyzdarynyń qolyna túskenin qyryp jiberdi. Qyrǵyz, orys otryadynyń tepkinine shydamai, qiyn-qiyn taularmen Qytaiǵa asty. Qyrǵyzdar Qytaiǵa úrikkende retsiz, asyǵys, sasyp úrikti. Sondyqtan olardyń tiguli úii, jaiylǵan úii, tipti kei jerde qatyn-qyzdary orysqa oljaǵa tústi. Qyrǵyz úrikkende qashan Qytai jerine asqansha artyna jasaq salyp otyrdy. Biraq ol jasaq orys áskerimen túiise alǵan joq.

Semei jaqtan kók naizaly kóp otryad shaqyryldy. Búl otryad Sadyr kóterilisiniń artynan júrdi. Osy otryad kelgennen keiin  eldiń jyǵasy túsip, birjola júni jyǵyldy. Búl soldattyń barlyǵy da atty kazak-orys edi. Búlar jolyqqan qazaqty óz betimen atu, talau siyaqty kóp tentektik qyldy. Ayaq jeter jerge shyǵyp, auyl talady. At aldy. Múny kórgen el, áskerge kisi beruge moiyndap, «tizim» jazuǵa kiristi.

Jetisudaǵy qazaq-qyrǵyz kóterilisi qaru kúshimen, qaharmen basu úshin Túrkistan general-gubernatory Kurepatkin «general» Folьbauymǵa jasyryn núsqau berdi. Núsqauda bylai deidi.

«Qazaq-qyrǵyz tártipsizdigin basuda Sizdiń qairatyńyzdyń negizgi mindeti orys halqynyń amandyǵyn, mal-janyn saqtap qalu. Osy rette orys halqyn oqpen atylatyn otty qarularmen jáne balta sekildi qara qaru-jaraqpen de tisinen tyrnaǵyna deiin jaraqtandyryńyz. Ondai qarulanǵandardyń ondyǵyn, júzdigin, drujinasyn úiymdastyryńyz. Ondai jasaqqa onbasy, júzbasy sailaudy halyqtyń óz qolyna berińiz. Zapastyń 3 júzdigin, kazak-orys sarbazynyń 4 júzdigin jasauǵa úryqsat qylam. Sarbazdardyń júzdigin jasalǵan oryndaǵy kúzetke qaldyryńyz. Barlyq qalalarda, poselkelerde kúndiz-túni qaruly qarauyl jasatyńyz. Tútqiyldan shabuylǵa saq bolyńyz. Órtke qarsy qatty qimyl qylyńyz. On jyl soǵysqan Oraldyń Sergosynyń qairatyn eske alyńyz. Qazaq-qyrǵyzdyń otpen atylatyn oqty jabdyǵy azǵantai-aq shyǵar. Keide shabьuyl jasap jiberetin ońtai kelip túrsa, qúr qorǵanumen qanaǵanttanbańyz. 30-50 sarbaz túnde shapsa, talqanyn shyǵarady. Záresin alu kerek.Telegraf, poshtamen bailanysty myqtańyz. Olardyń búzylǵanyn túzetterińiz. Salt atty poshtasyn úiymdastyryńyz, osy jyldaǵy astyq ta alynbai qalmasyn. Egindegi júmysty toqtatpańyz. Qazaq-qyrǵyzdardyń tastap ketken astyǵyn jinatyp, qazynaǵa qúidyryńyz. Jazalau jasaqtary jáne orystar el talauda, atuda sheginen asa shyǵyp ketpesin. Talanyp alynǵan mal shashylyp ketpesin, qazananykindei qatty baǵyńyz. Jasaq-otryadtardyń janynda «polevoi» sot jasauǵa úryqsat etem. Uezdik bastyqtardyń jáne pristavtardyń qolyndaǵy áskeri konvoiyn (aidaushy) kúsheitińiz. Olarǵa qaida kóterilis úshyqqan jerdiń kúshin áskermen basudy eskertińiz. Barlyq oblystardyń kórshi gubernatorlarmen qatynasty kúsheitińiz. Óz qarauylyńyzben táuligine eki retten kem qylmai, meni habarlandyryp otyryńyz. Kóterilisshilermen kúresti ońdau úshin oblystaǵy jergilikti halyqtyń ru, túqym ózgesheligin paidalanuǵa tyrysyńyz. Bizdiń soiylymyzdy soǵatyn qazaq-qyrǵyz tolyp jatyr. Olardy kóterilisshilerge qarsy ústańyz. Ishki lai túnǵansha qazaq-qyrǵyzdyń Qytaiǵa aua kóship, jatqanyna ázirge qam qylmańyz. Sizdi quattandyru úshin tolyp jatqan ásker attandyrdym. Olar baryp jetkenshe qarsy qairatty qatty qylyp, olarǵa jáne ondaǵy barlyq orys úlyna ózgeshe basshylyq etińiz.

Kuropatkin.

Tamyzdyń 11-i, 1916 jyl.

          Endigi ózge bir jedelhatynda Kuropatkin Folьbaumdy qairap kelip, bylai deidi.

«Ózińizdi úlgi qyluǵa tyrysamyz. Búdan 52 jyl búryn ótken polkovnik Kolpakovskiidiń qimylyn eske alyńyz. Ol osy kúngi Sizdiń qolyńyzdaǵy kúshten álde qaida az kúshpen, Almatyǵa shabatyn qalyń Qoqan qolyna qarsy júregi ainymai shyqqanyn, Sizdiń úrysqaly otyrǵan qazaq-qyrǵyzdan ol uaqyttaǵy Qoqan qoly áldeqaida qaruly, jabdyqty ekenin, Kolpakovskii Qastek asuynda ony talqandap jeńgendigin bir oilap qoiyńyz. Meniń súrauymmen Jetisuǵa kazak-orystyń bir brigadasy jáne atty zeńbiregi jiberildi».

Kuropatkin.

Túp núsqa arab harpinde

Audarǵan Qajet Andas

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 11
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz