Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Jarkent uezinde Iliyas Jansúgirov – 1916 jylǵy últ-azattyq kóterilisin eń alǵash zertteushilerdiń biri.

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
Жаркент уезінде Ілияс Жансүгіров – 1916 жылғы ұлт-азаттық көтерілісін ең алғаш зерттеушілердің бірі.

Basy:

Jarkent uezindegi Alban qonysynda Qarqara degen jármeńke bar edi. Búl jármeńkede Batys Qytai men Resei saudasy toqailasatyn edi. Jármeńkeniń saudaǵa salynǵan somasy kei jyly millionǵa jetetin. Kóterilis turaly sol kezde bayandama jazǵan Nabeikin degen Jetisudaǵy kóterilistiń German, Túrik agentteriniń Qytai arqyly azǵyruymen boldy deitini bar. Onda ol: German, Túrik agentteri, Qashqar, Qúlja mańaiynda túryp, Qaraqoldan, Jarkentten apiyn kesuge kelgen qytai júmysshylary jáne qarqara jármeńkesine qatysqan qytai saudagerleri, qyrǵyz-qazaq ishinde, orysqa qarsy kóterilis jasauǵa qútyrtty deidi. Onysy shylǵi joramal.

Jarkent uezy Qytaiǵa shektes bolǵan soń ókimet óte saq bolǵan. Kazak-orys, hohol qalalaryn qarulandyrǵan. «Mausym jarlyǵymen» Kravchenko degendi bas qylyp, Qarqaraǵa otryad jibergen.

Jarkenttegi alǵashqy tóńkeris úshqyny tamyzdyń 12-sinde úshqyndady. Búǵan dem bergen Almaty uezdegi Qyzyl bórikterdiń kóterilisi. SHelek, Merki jáne basqa bolystardyń qazaqtary jinalyp, tamyzdyń 12-si kúni shet Merkidegi Nashevkin degen kristьyannyń dirmenin talap (diirmen qazaq jerine salynǵan) ózin óltirip, áielin bailap, dirmendi órtep jiberedi. Odan Jalańash qalasyna soqtyqty. Qaladaǵy kazak-orystar myltyq atyp, kirgizbedi. Eginnen ústap alyp, eki kazak-orysty óltirip, qalanyń malyn tiep áketti jáne sol kúni SHelek basyna salynǵan Novoafon qalashyǵyna qazaq tiip, qalanyń bárin órtegen. Qala adamdary starostanyń qorasyna jinalyp, keshke deiin aitysqan. Jalańashtan shyqqan praporshik Berg otryady qalany arashalaǵan. Qazaqtar taudy bauyrlai Kegenge qarai júrip, joldaǵy orys qystaularynyń, zamikalarynyń barlyǵyn órtegen. Búl jolda Spetsovskii qalashyǵyn órtep, qazaq qoly sol betimen Qarqaradaǵy Albanǵa qosylǵan.

Tamyzdyń 13-i kúni Qarqaraǵa shabuyl jasaldy. Jármeńkeni qamady. Biraq kúni búrynnan daiyndalyp túrǵan otryad, qazaqtyń tútinin tuman qyldy. Bergtiń otryady qazaqtyń artynan Keńsu órlep túsip, Kravchenkonyń otryady Qaraqaradan, bir jaǵynan Qyrǵyzsaidyń kazaǵy – úsheui toqailasyp, qazaqqa oinaq saldy.

Qazaqtar myltyqqa shydai almai, byt-shyt bolyp qashyp, Kegen, Tekes basyna ketti. Kóptegen mal, úi sharua iesiz shashylyp dalada qaldy. Ony orys olja qyldy.

Búl uaqytta qyrǵyzdar Qaraqoldy aluǵa qam qyldy. Qaraqolda orys kúshi azdyq qyldy. Sondyqtan Qarqaradaǵy Kravchenkoǵa jyldam Qaraqolǵa jetu kerek boldy. Tamyzdyń 14-i kúni túnnen jármeńkeni tastap, saudagerler men orys otryady Qaraqolǵa úrkip ketisti.

Jarkent uezinde qazaq soqtyqqan qalalar: Spetsovskii, Tavricheskii, Vladislavskii, Krasnoyarskii, Novo-Afonskii, Novo-Kievskii, Medanskii, SHolaq, Medet, Jalańash qalalary. Búlardan basqa jeke diirmen, zaimka, hutor, omartalar da kóp boldy. Biraq qalanyń úileri órtenip, úii talansa da, adam ólimi az boldy.

Búl qalanyń adamdary jer audaru mekmesiniń qarauynda bolyp, sol jyly qystai qazaq malymen asyraldy.

Tamyzdyń 10-i kúni sáskede Qarqara jármeńkesine Santash jaqtan jáne Jalańash jaqtan qazaqtyń qalyń qoly kórindi. Osy eki qol kelip, Qarqaranyń Batys jaǵyndaǵy jazyqqa kelip qosyldy.

Bergke kazak-orysty alyp aldyn tosuǵa búiyrylǵan edi. Ol 30-40 shamaly kazak-orysty alyp, aldyn tosty. Oqtyń ońtaiyna kelgende eki-úsh ret oqty jappai jibergende qazaqtar byt-shyt bolyp qashyp ketti. 4 adam oqqa úshyp qaldy.

Tamyzdyń 12-si kúni qazaq Qarqaraǵa soqtyǵuǵa Iirsudyń boiyna jáne qúraldy 5000 qaraly kisi boldy. Qolyndaǵy qaruy – soiyl, baqan, naiza, balta edi. Búǵan qarsy 25 kazak-orys pen Berg jáne praporshik Morgonyń rotasy shyqty. Búlar qazaqty qamap almaq bolyp ekige bólindi. Bergtiń otryadynyń aldynan jayau qazaqtar oq atqan soń, Berg otryady atysyp ketti. Qazaqtar atysa-atysa tauǵa qashty.

Berg qoryqqan qazaqty quaiyn dese oǵan búiryq bolmady. Sóitse de tús mezgilinde Berg óz betimen shauyp ketip, qalyń qazaqtyń syrtqa bettep úrikken kóshine tidi. Tútinin tútinine qosyp shapty. Qazaqtar jinalyp, birese tiip, birese sheginip, úiqy-túiqy boldy. Berg qazaq qolynyń ishinde júrgen aq jalau kótergen kúmis ertoqymdy, kók attyny dáldep atty. Sonda búl atty qolyn búlǵap shauyp taudan asa jyǵyldy. Búl ólgen bolys eken. Moinynda III Aleksandrdyń altyn medali bar eken.

Tu ústaǵan ólgen soń qazaqtyń jinalǵany byt-shyt bolyp qashty. Olardyń sońyna orystar túsip, qozy qúiryq qylyshtap qyrdy. Ayaǵynda Berg otryady 10000-nan astam siyrdy, 40-50 myńdai qoidy, 40 túieli múlikti, birneshe myltyqty Qarqara jármeńkesine aidap keldi.

Tamyzdyń 13-i kúni Qaraqol jaǵyndaǵy joldan bir top qol kórindi. Aldynan Berg taǵy qarsy shyqty. Búlar 30-dai Qaraqoldaǵy apin kesuge kelgen qytai, dúńgen kedeileri eken. Orys otryady búlardyń aldynan oq atyp, byt-shytyn shyǵardy. Olar Qarqarany óte qashty. Sońynan taǵy orys túsip, 11-nen basqasyn tegis qyrdy. 11-in Qarqaraǵa ústap kelip, olardy da 14-i kúni táńerteń Jarkent jolynyń ústinde Serikbailarmen birge atyp tastady.

Tamyzdyń 14-i kúni Qarqaradaǵy barlyq otryad saudagerlerimen qosa Qaraqolǵa kóshti. Búlarǵa Santash asuynda qyrǵyzdar jáne soqtyqty. Biraq qyrǵyzdar birnesheui oqqa úshqan soń qaita serpilip, tauǵa kirip ketisti. Búl soqtyǵysta qyrǵyzdyń 23-i oqqa úshty.

Tamyzdyń 15-inde osy otryay Jyrǵalań suyn óterde jáne kóp qyrǵyz qamady. Kópir búlingen edi. Eki jaqtan atys boldy. Qyrǵyzdar jedel tiip jiberse de, jappai atylǵan oq olardyń betin qaitaryp boldy. Ayaǵynda kóp ólik qaldyryp, qyzǵyzdar tauǵa qashty.

Orystar búl qyrǵyzdardan qanmen jazylǵan bir tu túsirip aldy.

Jarkent uezindegi kóterilis albanda boldy. Ileniń oń jańynda qonystaityn Suan degen el Qytai shegine baryp qaita qaitty. Suandar konsul arqyly Almaty generalynan úlyqsat alyp, áskerge jigit bermek bolyp, jerine kóship keldi.

Biraq búlarda kóp shashyldy. Uezdegi barlyq qalǵan astyqty suan men qolyna túsken albanǵa orǵyzdy. Qystai neshe túrli shyǵynnan el yǵyr boldy.

Jarkent uezindegi taranshylar da alǵashqy uaqytta «júmysshy bermeimiz!»degen sózderi bolǵan. Biraq qazaqtai kóterilip kete almaǵan. Soǵan sebep – olardyń otyryqshylyǵy bolyńqyrady. «Bala bermeimiz» degen taranshynyń birsypyra aqsaqaldaryn ákelip Qarqaradaǵy túrmege tyqty. Múnyń birnesheui alban Serikbailarmen birge Qaiqy da atyldy.

Jarkent uezindegi auǵan eldiń jaiy óte nashar boldy. Qytai shegine barǵan jerde Qytai sherigi ótkizbei, bir jaǵynan orys quyp, orasan tarlyq kórdi. Ayaǵynda tartu-taralǵysyn berip júrip, qashyp-pysyp Qytaiǵa qaraǵan Qúlja audanyndaǵy Qyzai men Alban qazaǵynyń jerine bardy. Osy jerde adamy satylyp, auyly tonaldy.

 

QR Ortalyq memlekettik arhiv: qor (f.) R-1368; tizbe (o.):I; is (d):56.) qoljazba arab harpinde.

Túp núsqa arab harpinde

Audarǵan Qajet Andas

 

 

V JARKENTSKOM UEZDE

Ilьyas Jansugurov – pervyi issledovatelь narodno-osvoboditelьnogo vosstaniya kazahov 1916 goda

 

Ranьshe byla yarmarka v Jarkentskom uezde, v selenii Alban i nazyvalasь ona Karkara t.e. Karkarinskaya yarmarka. Na etoi yarmarke shla boikaya torgovlya mejdu zapadnym Kitaem i Rossiei. Denejnyi oborot yarmarki v inye gody dohodil do milliona.

Nekii Nabeikin v svoem doklade  o vosstanii pisal, chto yakoby vosstanie v Semirichьe proizoshlo pri podstrekatelьstve germanskih i turetskih agentov, cherez Kitai. I chto germanskie i turetskie agenty, nahodyasь vblizi Kashgara, Kulьdji, veli podstrekatelьskuyu propagandu sredi priezjayushih iz Jarkenta, dlya sbora opiuma, kitaiskih rabochih, sredi kitaiskih torgovtsev s Karkarinskoi yarmarki, sredi kirgiz-kazahov, nastraivaya ih na vosstanie protiv russkih.

Eto tolьko lishь predpolojenie.

Tak, kak Jarkenskii uezd granichil s Kitaem, Pravitelьstvo bylo ochenь bditelьnym. Gorodki (stanitsy) «russkih kazakov», hohlyatskie gorodki byli voorujeny. « Iyunьskim Ukazom» v Karkaru byl napravlen otryad vo glave s nekim Kravchenko.

Pervye iskry Jarkentskogo vosstaniya poleteli 12-20 avgusta. Tolchkom etomu poslujilo vosstanie «krasnoshapochnikov» Almatinskogo uezda.

Kazahi CHilika, Merke i drugih volostei, sobravshisь, 12-go avgusta sojgli melьnitsu krestьyanina Nashepkina (melьnitsa postroena na kazahskoi zemle), svyazav jenu, ego samogo ubili. Dalee dvinulisь v gorodok Jalanash, no «russkie kazaki» nahodivshiesya v gorodke, nachali otstrelivatьsya i ne pustili ih. V pole poimali dvuh russkih kazakov, ubili ih, ugnali vesь skot gorodka, i v tot je denь napali na gorodok Novo-Afon, postroennom v verhovьyah reki CHilik, sojgli vesь gorodok. Gorodskie jiteli sobravshisь v sarae starosty, otstrelivaliьs do vechera. Vyshedshii iz Jalanasha otryad praporshika Berga pomog gorojanam. Kazahi po sklonam gor, dvinulisь v storonu Kegena, po puti sojgli vse russkie zimovьya i zaimki.

Dalee natknuvshisь na poselok Spetsovskii sojgli ego, dvigayasь dalee kazahi prisoedinilisь k albanam chto v Karkare.

13-go avgusta napali na Karkaru, yarmarku zaperli. No zaranee podgotovlennye otryady dali otpor kazaham. Otryad Berga vverh po reke Kensu presledoval kazahov, otryad Kravchenko iz Karkary i «kazaki» obъedeniv sily pognali kazahov.

Kazahi ne smogli protivostoyatь rujьyam, obratilisь v begstvo, vplotь do Kegena, Tekesa. Mnogo skota, domov,hozyaistv ostalisь beshoznymi. Imi vospolьzovalisь russkie.

V eto vremya kirgizy nachali osajdatь Karakol. V Karakole russkie byli malochislenny. Poetomu, otryadu Kravchenko nahodivshimusya v Karkare, srochno nujno bylo dobratьsya do Karakola.

Gorodki-poselki Jarkentskogo uezda, postradavshie ot bunta kazahov: Spetsovskii, Tavricheskii, Vladislavskii, Krasnoyarskii, Novo-Afonskii, Novo-Kievskii, Medanskii, SHolak, Medet, Jalanash. Krome etogo-melьnitsa, zaimki, hutor, paselka i mnogo drugogo. V gorodkah, hotь i byli razgrableny, sojjeny doma, postroiki, jertv bylo malo. Jiteli etih gorodkov nahodyasь pod prismotrom «pereselentsev», v tot god vsyu zimu kormilisь kazahskim skotom.

10-go avgusta v poldenь u Karkarinskoi yarmarki byli zamecheny bolьshie gruppy kazahov, so storony Santasha i so storony Jalanasha. Eti dve gruppy soedinilisь na ravnine nahodyasheisya v zapadnoi storone Karkary.

Bergu byl dan prikaz vystupitь navstrechu i pregraditь putь. On vystupil s 30-40-ka russkimi kazakami. Kogda prozvuchali 2-3 zalpa iz rujei, kazahi brosilisь vrassypnuyu i obratilisь v begstvo. 4- cheloveka pogibli.

12-go avgusta dlya napadeniya na Karkaru, kazahi vnovь sobralisь na beregu Iirsu, bylo 5000 voorujennyh lyudei. Voorujenie sostoyalo iz dubinok, shestov, kopei, toporov. Protiv nih vystupili 25 russkih kazakov Berga i rota praporshika Morgo. Oni namerevayasь plenitь kazakov razdelilisь nadvoe.

Peshie kazahi nachali strelyatь po otryadu Berga, zavyazalasь perestrelka. Kazahi otstupili v gory. Berg hotel bylo pognatьsya za kazahami, no takogo prikaza ne bylo.

Vse je v poldenь Berg samovolьno poskakal vsled uhodyashim kazaham. Kazahi sobravshisь, to nastupali, to otstupali, ih sily byli razrozneny. Berg uvidel sredi kazahov cheloveka na gnedoi loshadi s serebryannym sedlom, v rukah u nego byl belyi flag.

Berg pritselivshisь vystrelil v nego, tot vzmahnul rukami, poskakal i upal za goroi. Etot ubityi okazalsya volostnym upravitelyam.

Na shee u nego byla zolotaya medalь Aleksantra III.

Posle gibeli znamenostsa v ryadah kazahov voznikla panika i oni obratilisь v begstvo. Ih presledovali russkie, rubili ih napravo i nalevo. V konechnom itoge, Berg prignal i privez na Karkarinskuyu yarmarku – bolee 10 000 korov, 40-50 tysyach baranov, 40 verblyudov s poklajei, neskolьko rujei.

13-go avgusta so storony Karakola pokazalasь gruppa lyudei. I snova Berg vystupil navstrechu. Eto okazalisь kitaiskimi, dunganskimi bednyakami, v kolichestve 30 – chelovek, prishedshie s Karakola dlya podrezki opiuma.

Russkie otryady nachali strelyatь ih v upor.

Bednyaki pobejali mimo Karkary. Russkie presledovali ih. 11- chelovek plenili, a vseh ostalьnyh poubivali. Eti 11-chelovek byli privedeny v Karkaru. No 14- avgusta, utrom na Jarkentskoi doroge ih toje rasstrelyali vmeste s drugimi plennikami.

14 avgusta nahodivshiisya v Karkare vesь otryad, vmeste  s torgovtsami pereehal v Karakol. Na Santashskom perevale im vstretilisь kirgizy, no kogda neskolьko kirgizov byli ubity rujьyami, ostalьnye otstupili i ukrylisь v gorah.

V etoi stychke byli ubity 23 kirgiza, 15-go avgusta, etot je otryad pri perepravke cherez reku Jyrgalan plenil mnojestvo kirgizov. Most byl razrushen. Byla perestrelka. Kirgizy hotь i napali vnezapno, zalpovyi ogonь iz rujei otpugnul ih. I oni ostaviv mnojestvo trupov, ukrylisь v gorah.

Russkie v etoi stychke zapoluchili odno znamya risovannoe krovьyu.

Odin iz ochagov vosstanii Jarkentskogo uezda byl u albanov.

Projivayushii na pravom beregu reki Ili, narod nazyvaemyi Suan, doshel do granits Kitaya, vernulsya nazad. Suany cherez konsula poluchiv ot generala Almaty razreshenie, obeshav napravlyatь na slujbu svoih yunoshei,  vernulisь na svoi zemli. No oni i zdesь ponesli bolьshie poteri. V Jarkentskom uezde mestnye vlasti pobaivayushiesya albanskih i kazahskih vosstanii, oblojili podatyami suanov,  kleimili ih skot, s kajdogo dvora vzyali po odnoi  loshadi. Na uborku ostavshegosya urojaya, privlekali suanov i plennyh albanov. Ih narod ustal ot mnogochislennyh rashodov i poborov, kotorye prodoljalisь vsyu zimu.

Rod Taranshy Jarkentskogo uezda, vnachale toje govoril, chto ne budut davatь «rabochuyu silu». No oni ne smogli kak kazahi podnyatь vosstanie.

Odnoi iz prichin byla ih osedlostь.

Mnojestvo taranshinskih aksakalov byla arestovano i posajeno v Karkarinskuyu tyurьmu, za prizyvy ne dovatь svoih synovei na «raboty».

Nekotorye iz nih byli rasstrelyany vmeste s albanskimi plennikami.

Bejavshim iz Jarkentskogo uezda narodam prishlosь ochenь tyajelo. Doshedshih do Kitaiskoi granitsy, ne puskali kitaiskie pogranichniki, a s etoi storony presleduyut russkie, oni podverglisь bolьshim pritesneniyam, goneniyami. Nakonets podnosya podarki –podati, pereshli na kitaiskuyu storonu, i ostanovilisь na zemlyah kitaiskih i albanskih kazahov, chto nahodyatsya v Kulьdjinskom raione. Zdesь ih lyudi byli predany, a auly razgrableny.

 

TSentralьnyi gosudarstvennyi arhiv RK:

Fond(f) R-1368; katalog (0): I; delo (d) : 56)

Rukopisь arabskimi bukvami.

Material podgotovlen po perevodu Kajeta Andasa.
Perevod na russkii yazyk
– Sabyrjan Kaliev.
Istochnik: informatsionnoe agentstvo “Q-Andas”.

Jalǵasy bar…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 6
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz