Tarih qoinauyna kóz jiberetin bolsaq, Asan Qaiǵy babamyz jelmayasyna minip, Jerúiyq izdepti degen ańyz bar. “Ańyz túbi aqiqat” degenge súiensek, múnda da bir shyndyq bar ekeni dausyz. Sol babamyzdyń qazaq dalasyn aralap júrip, ár aimaqqa bergen baǵasy bar. Jer jannaty Jetisuǵa kelgende Asan babamyz: «Mynau Jetisudyń aǵashynyń basy saiyn jemis eken, sharuaǵa jaqsy qonys eken», – depti. Aitsa aitqandai-aq, Jetisu óńiri qoinauy qútty, jeri shúraily, topyraǵy kieli mekenniń biri. ¤zender órnektegen osynau ólkeniń jeri jemisti boluy da zańdylyq edi. Jemisti jerdiń qashan da kieli qonysqa ainalary sósiz. Al múndai jerden qazaq últynyń qanshama dara túlǵalary shyqpady deseńizshi. Qai salany alyp qarasańyz da, arǵy tarihymyzdan búgingi kúnimizge deiin últym dep tuǵan perzentteri az bolmaǵan. Sonyń ishinde óner álemine keler bolsaq, kesteli só ben áuezdi án qalyqtatqan ayauly azamattarymyz qanshama.
Bir dáuirdiń túlep úshqan jastary edik,
Bir dáuirdiń móldiregen aspany edik.
Bárimiz de jazylmaǵan dastan edik,
Armandastar – qúrdastar, – dep elimizge, tipti, álem qazaqtaryna esimi keńinen tanymal bolǵan Áset Beiseuovtiń osy bir tamasha tuyndysynda aitylǵandai, ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldary halqymyzdyń muzyka ónerinde erekshe bir órleu boldy. Solardyń eń negizgisi, qashan da ruhymyzǵa kúsh-quat beretin kóńil-kúiimizdiń kórki – án-kúi desek, eń aldymen esimizge Núrǵisa Tilendiev, Áblahat Esbaev, Beken Jamaqaev, SHámshi Qaldayaqov, Áset Beiseuov, Eskendir Hasanǵaliev, Iliya Jaqanovtar túsip, olar ómirge ákelgen tuǵan jerdiń, eldiń júreginiń lúpilindei názik te, mańyzdy, mazmúndy ánderi ó áuenimen júregimizdi terbei jóneletini jasyryn emes.
Ásettiń zamandastarynyń, armandastarynyń, qúrdastarynyń baqyttylyǵy – olardyń sezimdi baurap, jan dúnieni alaulatqan tuyndylary búgin dúniege kelse, erteń tyńdarmannyń qúlaǵyna jetip, án qazynasyna ainalyp jatty. Sol qatarda júrek túbine úyalaǵan sezimdi ánderdiń avtory Áset Beiseuov ánsúier qauymnyń patsha kóńili ne qalaitynyn dóp basyp, halyq jyly qabyldar talai tuyndyny jazdy. Aitalyq, «Armandastar», «Syrlasu valьsi», «Almaly Almatym», «SHaqyrady kóktem», taǵy da basqa halyq kóńilin birden jaulap, este máńgi qalǵan syrly ánder tynymsyz eńbek pen toqtausyz tógilgen mańdai terdiń óteuimen kelgendigin jasyra almaimyz. Ásetti Áset etken de osyndai qaitalanbas tyń dúnieler. Muzykany zertteushilerdiń paiymdauynsha, Beiseuov – jastardyń súiikti sazgeri. Sebebi, toi nemese kesh ótkizilse, kóbine-kóp Ásettiń ánderi oryndalady. Ásirese, “Altynym”, “Maraldym”, “Syrlasu valьsi”, “SHaqyrady kóktem” – ár keshtiń shyraiy, úl úilendiru, qyz úzatu toilarynyń sáni. Erterek talantymen esimi respublika kólemine keńinen taraǵan aǵalardyń maqalasyn oqyp, pikirine qúlaq túrseńiz, Beiseuovtyń ó qatarlastarynan oq boiy alǵa ozǵanyn bilesiz.
Endeshe, aldymen sazgerdiń án álemindegi ornyn, shyqqan biigin, jetken jetistigin, júrt júreginen tereń oryn alǵan súiispenshiligin aitudan ilgeri onyń ómiri jaily toqtalyp ótsek degen oidamyz.
Qazaqstannyń halyq ártisi, kompozitor Áset Beiseuov 1938 jyly batyrlar men aqyndar eli atanǵan Jambyl audany, Qarǵaly auylynda tudy. Ákesi Kóppai soǵysta qaitys bolyp, atasy Qojamqúldyń qolynda erjetken Ásettiń óner jolyna túsuine sol kisiniń yqpaly kóp bolǵan kórinedi. Sondai-aq, soǵys jyldary Qarǵaly auylyna arnaiy kelgen jyr atasy Jambyldan bata alǵandyǵy da keiingi ómirine úlken áser etken de shyǵar. Al Almatydaǵy №12 orta mekteptiń qabyrǵasynda júrgen kezinde-aq «Almaty armanym» atty túńǵysh ánin jazyp, sol tuyndysy arqyly júrtqa birden tanymal bolady. Tuma talant iesi 1961 jyly búrynǵy Qazaq últtyq konservatoriyasyn
V. Velikanovtyń klasy boiynsha oidaǵydai tamamdap, eńbek jolyn 1961 jyly Tekeli qalasyndaǵy muzyka mektebinde múǵalim boludan bastaǵan. Osydan bylai ár jyldary Tekeli Mádeniet úiiniń qyzmetkeri, Esik muzyka mektebinde múǵalim, Jambyl audany Úzynaǵash auylyndaǵy audandyq Mádeniet úiiniń kórkemdik jetekshisi, sonymen qatar, Almatydaǵy “Gúlder” ansambli men Quyrshaq teatrynda qyzmet atqaryp, elimizdiń ruhani ómiriniń ósuine óindik úlesin qosumen qatar, júrt súisingen ánderin de osy tústa jazdy. Búgingi aǵa buyn ókilderi jatqa aitatyn áuezdi ánderimen halqyn terbetken daryndy kompozitor búl kúnderi tiri bolǵanda jetpis bes jasqa tolar edi. Dese de, onyń artynda atyn alysqa jetkizer, mártebesin biikteter, úrpaq júregine máńgilikke qalatyn sazdy áuenderi qaldy.
Halqymyzda: «Án kóńildiń ajary», – dep keletin tamasha úǵym bar. Rasynda, óleńmen tuylyp, ómirin óleńmen órip, sol óleńmen jer qoinyna enetin qazaq halqynyń mádeni ómirinde ánge, ánshige, sazgerge erekshe qúrmet tanytady. Qazaqstannyń halyq jazushysy, Búkil Túrki dúnie aqyndarynyń Fizuli atyndaǵy syilyǵynyń iegeri, syrshyl aqyn Túmanbai Moldaǵaliev:
Sol ánderdiń shyn iesi, kiesi,
Kókiregime mańdaiyńdy súieshi.
Sybaǵańdy ala qoishy ómirden,
Tek óińe, Beiseuovke tiesi, –
dep jyrlaǵandai kompozitor Áset Beiseuov, óner áleminde óindik ornyn tapqan dara túlǵa. Jaryqqa shyqqanyna biyl qyryq jyldan asyp, án jauharyna ainalǵan “Gúlder”, “SHaqyrady kóktem”, “Múńaima”, “Altynym”, “Maraldym”, “Sanduǵash”, “Júldyzym”, “Jaiyqtan qaitqan tyrnalar” siyaqty ánderi el arasyna keńinen taralǵan. Sondai-aq, S. Balǵabaevtyń “Qyz jiyrmaǵa kelgende”, Á. Tauasarovtyń “Asa qúrmetti Iks” qatarly birneshe spektaklьge, “Kórtyshqan men qoyan” atty birqatar kinofilьmge, “Aldar kóse”, “Jazdyń sońǵy kúni” taǵy basqa da telefilьmge jazylǵan muzykalyq shabytty shyǵarmalary da áli kúnge júrekterdi terbetumen keledi. Sondai-aq, sazgerdiń 70 jyldyq mereili jylyna orai úiymdastyrylǵan «Ásettiń ásem ánderi-ai!» atty respublikalyq ánshiler baiqauy búginde el saǵyna kútetin, yntyzarlyqpen qarsy alatyn mádeni sharaǵa ainalǵanyn nesine jasyraiyq. Búl da halqynyń sazgerge degen qúrmetiniń bir parasy emes pe?
Desek te, búgingi tańda tanymal án naqyshtaryn búrmalap, kompьyuterge salyp, budandastyryp, bárin bylyqtyryp júrgen sazgersymaqtarda aramyzda kóbeiip barady. Sondyqtan qazirgi qazaq muzykasyndaǵy últtyq naqyshyn saqtap qalu, batystyń ánderine boi úryp bara jatqan jastardy halyqtyń óshpes ónerine moiyn búrǵyzu úshin Áset Beiseuovtyń ánderine arnalǵan «Ásettiń ásem ánderi-ai!» atty án keshiniń de ótip kele jatqanyn bilemiz. Osy sharany kóp bolyp qoldap, qazaq án óneriniń qasietin qasterleu arqyly árkimniń sanasyna óiniń tól ónerin sińiru, sóitip, sanaǵa jat, dańǵaza dúnieniń jappai taraluyna bóget bolu joldaryn qarastyru óner súier qauymnyń basty mindeti ekenin de aita ketsek artyq bolmas.
Osyndai últtyq qúndylyqtarǵa degen qúrmetke jol ashqan sazger esimi tek qazaq eliniń ónersúier qauymynyń ortasynda emes, álemniń túpkir-túpkirindegi qandastarymyzdyń arasynda da erekshe qúrmetpen atalatynyna, onyń múrasyna degen qyzyǵushylyqtyń kún ótken saiyn artyp kele jatqanynan da habardarmyz. Aitalyq, Qazaqstan Jurnalister odaǵynyń jáne Qazaqstan jastar odaǵynyń «Serper» syilyǵynyń laureaty, jurnalist Qanshaiym Baidáulettiń Qytai úkimetiniń tapsyrysymen «SHyńjań halyq baspasynda» tóte jazu qarpimen basylyp shyqqan «Tanymal ánniń tarihy» degen kitabynda 2007 – 2009 jyldary jariyalanǵan 80 tanymal ánniń tarihy bayandalady. Olardyń arasynda Núrsúltan Nazarbaevtyń óleńine jazylǵan «Úshqońyr», «Saryarqa», «Elim meniń» ánderi, sondai-aq, SHámshi Qaldayaqov, Qadyr Myrza Áli, Túmanbai Moldaǵaliev, Iliya Jaqanov, Áset Beiseuov, Múqaǵali Maqataev, Esenqúl Jaqypbek, Israil Saparbai, Eskendir Hasanǵaliev, Tólegen Múhamedjanov, Keńes Dúisekeev, SHómishbai Sariev, Múhtar SHahanov, Múzafar Álimbaev, syndy aqyndar men kompozitorlardyń tuyndylary bar. Sol qatarda Áset Beiseuovtyń da birqatar ániniń shyǵu tarihy turaly tolyq derekter kórsetilgen. Olar qytaidaǵy qazaq tildi teatrlardyń arnaiy baǵdarlamalaryna óekti taqyrypqa ainaldy. Sol qatarda, «SHaqyrady kóktem» atty sazdy, «Armandastar, qúrdastar» atty tanymdyq, «Syrlasu valьsi» atty jastar shyǵarmashylyǵyna baǵyttalǵan baǵdarlamalar kórermen kóńilin óine baurap keledi. Múnyń ói shetel qazaqtarynyń Áset Beiseuovqa degen shynaiy qúrmeti emes pe?
Qazirgi tańda kún tártibine kóterilgen óekti taqyryp – jastardy patriottyqqa jeteleu bolyp sanalady. Sondai patriottyqtyń bastauy sanalatyn soǵys taqyrybyndaǵy ánder turaly áńgime bolsa oiymyzǵa Úly Otan soǵysynda ór ruh syilaǵan «Svyashennaya voinadan» bastap, «Katyusha», «V zemlyanke», «Sinii platochek», «Denь Pobedy» siyaqty ataqty orys ánderi oralady. Al maidanda tuǵan nemese soǵys taqyrybyn arqau etken qazaq ánderinen R. Elebaevtyń «Jas qazaǵy» men M. Tólebaevtyń «Kesteli oramalynan» basqasyn bile bermeimiz. Keiingi jyldary tuǵan ánderden «Áliya» men «Soǵystan qaitqan soldattar» ǵana bolmasa, ógesi el qúlaǵyna áli sińisti emes. Tipti soǵan qarap, «ondai ánder bizde múlde joqtyń qasy» degen túsinik tuuy da yqtimal. Biraq, Halyq ártisi, sazgermen talai saparlas bolǵan Núrǵali Núsipjanovtyń aituynsha, bir ǵana Ásettiń ói soǵys taqyrybyna 22 án jazǵan eken. ¤kinishke orai, solardyń denin búginde bireu bilse, bireu bile bermeitini anyq. Al osyndai mańdaialdy kompozitorlarymyzdyń jan-júreginen tógilgen án-áuenderiniń namys pen jigerdi janityn keremet dúnieler ekenine, soǵys taqyrybyndaǵy orys ánderinen olqy soqpaitynyna bek senimdimiz. Múndaǵy másele – sanamyzǵa ábden sińisti bolǵan jat ánderdiń jeteginde júrip, solardan birde-bir kem túspeitin ó án-áuenderimizdi elemeuge daǵdylanyp ketkendigimizde jáne sony min sanamaityndyǵymyzda. Áitpese, árbir Jeńis merekesin Ásettiń «Meniń Mánshúgim», «Batyr Bauyrjan» ánderimen árlesek, últymyzdyń da, úlanymyzdyń da mereiin asqaqtatpas pa edik?..
Qai alypty, qai daryndy zerdelei bastasań solar salǵan ógeshe súrleu, tamasha soqpaqtar aldyńnan jamyrap shyǵa keledi. Osy túrǵydan alǵanda, búgingi tańda qazaq ónerin alys-jaqyn shet elderge keńinen nasihattap júrgen «Qúlansaz» ansambliniń irgetasyn Áset Beiseuov aǵamyzdyń qalaǵanyn tuǵan halqy maqtanyshpen eske alatyny bar. Árine, «Qúlansaz» degende esimizge birden ayauly Áset Beiseuov túsedi. Kórnekti kompozitordyń shyǵarmashylyq ómirinde shyqqan biik shyńdary bir búl ǵana emes, árine. Degenmen, osy óner újymyn qúruǵa, qanattandyruǵa ol ólsheusiz eńbek sińirgen edi. Sondyqtan ǵoi, jerlesteri Áset dese, «Qúlansazdy», «Qúlansaz» dese, Ásetti oiǵa alatyny. Sazgerdiń qoltańbasy qalǵan sol óner újymy búginde baǵytyn aiqyndap, baǵdaryn tapqan ansamblьge ainaldy. Tipti, qazaqtyń qos ishekti, qasietti qara dombyrasy, dalany kúńirentken qobyzy, sherteri, asa tayaǵy, saz syrnaiy, shańqobyzy, taǵy da basqa últtyq aspaptary talǵamy joǵary Polьshalyq tyńdarmandar men AQSH-tyń Vashington, Nьyu-Iork, Los-Andjeles qalalarynyń túrǵyndary újymnyń ónerin joǵary baǵalap, qyzyǵushylyq tanytqanyn taǵy da bir jaqsylyqtyń basy dep bildik. Iá, sol nátijeniń óeginde óner otauynyń alǵashqy uyǵyn shanshyǵan úly sazgerdiń úlaǵaty armanynyń jatqanyn aitpai ketuge bolmas. Aldaǵy uaqytta da, «Qúlansaz» júrgen jerde Ásettiń esimi atalmai qalmaidy. Al Áset bar jerde «Qúlansaz» qúlpyra túrlenetinin eshkim joqqa shyǵara almaidy. Búl qazaq sazgerleriniń báriniń mańdaiyna búiyrmaǵan baq.
Osyndai baq pen baqytqa birdei qol jetkizgen sazger Áset Beiseuov esimi aldaǵy uaqytta da Alataudai asqaqtyǵy, Iledei yrys, Balqashtai baiypty tolqynymen uaqyt ozǵan saiyn jasaryp, jańaryp, keleshektiń kelbetin óine tán syrly ún, syrshyl áuenimen terbete beretin bolady. Qazaq án óneri de osyndai úly daryndarymen marqaiyp, baiyp, bolashaqqa bettei alady.
Qajet Andas,
«Q-Andas» aqparat agenttigi.











