Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný Tulǵataný

Ómirge qúshtarlyq

Tarih qoinauynda qalǵan Ekınşı düniejüzılık soǵystyŋ jeŋısın jaqyndatqan erık-jıgerdı tüsındıru özektı tüiınnıŋ bırı bolmaq. Jeŋıs qan maidanda qaru ūstap, ysqyrǵan oqtyŋ ötınde jürgen jauyngerler erlıgımen ǵana ölşenbeidı. Sol erlıkke sebepker bolǵan yntymaq pen bırlıktıŋ berıktıgımen salmaqtanady.

admin
2025/09/22
Tulǵataný
0
Өмірге құштарлық

  Osy rette qan maidandaǵy úrysqa azyq-túlik, qúral-jaraq, oq-dári tasityn temirjolshylar erligi erekshe ardaqtauǵa tatidy. Árine, Keńes ókimeti temirjol júiesin ekinshi armiya retinde qarastyryp, ondaǵy júmysshylardy maidanǵa attandyruǵa tyiym saldy. Dei túrǵanmen, úrys shepterine tikelei tasymal júmysyn atqaratyn shoiynjolshylar únemi ólim men ómirdiń arasynda júrdi. Sol qatarda jetisulyq qazaq qyzy Altynai Esbolatova úsh jyl, toǵyz ai ajal sepken azapty kúnderdi bastan keshirdi.                Matai stansysy búgin de soltústik pen shyǵysqa aǵylǵan parovozdardyń únimen tań atyryp, kesh batyrady. Ondaǵy júrt shoiynjoldyń osy bir mazasyz tirligine kóndigip, nápaqasyn tauyp keledi. Búl mekenniń aty aidai álemge tanys. Onyń bir sebebi Kalashnikov avtomatyna  qatysty bolsa, ekinshiden, ayadai auyldyń túrǵyndary batyr qyzy Altynaidyń atymen óriletin erlik istermen maqtanatyny belgili. Apamyz 1923 jyly Aqsu audanyna qarasty Búrǵan auyldyq sovetinde dúniege keldi. Ol tústa jaz jailau, qys qystauda keń kósilip jatatyn qazaq auyldaryna keńestik sayasattyń kysymy dendei bastaǵan edi. Qolynda baryn újymǵm ótkizip, jer sipap qalǵan qazaq auyldarynyń bir bólegi shet el asyp ketip jatty. Al ataqonysyn qiyp, alysqa kete almaǵan júqana júrt kelesi kúnge degen senim men jigerdi úshtap, tiri qaludyń qamymen temirjoldyń qara júmysyna bel sheshe kiristi. Osyndai shaqta Jainaq atanyń úiine quanysh bolyp, Altynai ómirge keldi. Búl quanysh Aqsudyń oń jaq, sol jaǵyn sonau Qúraqsuǵa deiin mekendegen qalyń elge óleńshiligimen tanylǵan sheshesi Qamilanyń shabytyn da asha tústi. Biraq, júpyny úige jylylyq syilaǵan sábige áke-sheshe qyzyǵyn kóru jazbaǵan syńaily. SHildeniń ystyǵy, qańtardyń ayazynda temirjoldyń tońyn jibitemin dep eńbek etip júrip ákesi ómirden ótti. Al anasy men aǵalary júmbaq kúiinde baqilyq bolyp kete berdi. Endi es bolady-au dep júrgen ápke-jezdesi SHóken men Aitqojadan da kóz jazyp qaldy. Áke-sheshesinen aiyrylǵanda kóz jasyn kól etken jas qyz birte-birte qaisarlana tústi.

– Sol auyrtpalyqtar júregime iz salmai ketken joq. «Oi túbinde jatqan sóz sher tolqysa shyǵady», – degen Asan qaiǵy támsili osydan qalsa kerek, – dep kúrsinedi keiuana.

Iá, qiyndyq bireudi shyńdaidy, báz bireudi ez qylady. Onyń júregine ot tastap, jigerin janyǵan da, jaudan kek alushy aldaspanǵa ainaluyna da osy jaǵdailar áser etken bolar.

Qorǵansyz qalǵan bala endi Mataidaǵy kishi sheshesi SHálipany panalaidy. Osyndaǵy mektepten jetinshi synypty bitirgen soń esh oilanbastan birden temirjolǵa júmysqa shyqty.

– Árine, mende eshqandai tańdau bolǵan joq. Óitkeni, osynshama auyr kúnderdi bastan keshirgennen keiin de shyǵar. Oiymda tek óz kúnimdi ózim kórsem degen niet qana boldy. Bir jaǵynan, bala kúnnen temirjoldyń boiynda óskendikten, búl sala maǵan jat emes edi, – dep eske alady sol kúnderin.

«Osy baǵytymnan taimasam boldy, keiingi kúnder jaqsaryp keter», – degen úmitpen júmysqa kirisken órimdei qyzdyń úmiti aqtalmady. Soǵys degen suyq habar el shetine jetti. Auyl azamattary birinen soń biri maidanǵa attanyp jatty.

Soǵystyń aty – soǵys. Osydan keiin barlyq materialdyq-tehnikalyq múmkindik tolyǵymen maidan maqsatyna júmyldyryldy. Ol kezdegi temirjoldyń tártibi de áskerdegidei qatal boldy. Maidanǵa soldattardy attandyru, azyq-túlik, oq-dári, kiim-keshekpen qamtamasyz etu temirjoldyń mindeti sanalatyn. Búǵan bas shtab ta erekshe mán berip otyrdy. Onsyz soǵys dalasyndaǵy taktikalyq nemese strategiyalyq qimyl-áreketterdi úiymdastyru múmkin emes edi. Sol úshin Matai stansysyna Donetsk temirjolynyń bastyǵy Ivan Akimovich Kabanets jiberilgen bolatyn. Ol óz júmysyna Matai lokomativ deposynyń bastyǵy bolyp kiristi. Onyń orynbasary Ivan Polyuda parovoz mashinisi bolyp taǵaiyndaldy. Olar bir jaǵynan temirjol júmysynyń túraqtylyǵyn qamtamasyz etse, endi birde, daryndy konstruktor Kalashnikovtyń izdenisine qolǵabys etti. Sol kezde Matai stansysyna osylai jiti nazar audaru tegin bolmasa kerek. Onyń ústine, múndai jauapty mindet soǵys keńesiniń múshesi, Keńes Odaǵynyń marshaly Andrei Hrulevtiń tikelei baqylauyna júktelgeni de kóńil audararlyq jait. Oǵan taǵy bir sebep, sol jyldary Andrei Hrulevtiń búiryǵymen tasymaldaushy resursyn dayarlau qolǵa alynady. Mataidaǵy temirjol sayasi bóliminiń irikteuinen ótken Altynai apa jarty jyldan astam parovoz kochegary bolyp júrip, mashinist kásibiniń de qyry men syryn igerip alady. Múnymen tynbai poezdyń konduktorlyq júmysyn úirenip, odan keiin úsh ai Ayagózde beket kezekshisiniń oquyn bitirip shyǵady.

– Ol kezde ózimniń  soǵysqa daiyndalyp júrgenimdi bilgen joqpyn. Áiteuir, úirenuge tiistiniń bárin meńgersem degen niet ǵana boldy. Qazir oilasam, sonyń bári soǵys maidanyndaǵy áskeri poezdyń irkilissiz ilgerileuin qamtamasyz etu úshin joǵarydan aldynala múqiyat oilastyrǵan dayarlyq eken.

Osyndai daiyndyqtyń bárinen ótip, temirjol júmysyna ysylyp alǵan qazaq qyzy 1942 jyly qańtarda soǵys keńesiniń múshesi Hrulevtiń búiryǵymen qúrylǵan №34 parovoz kolonnasymen Stalingrad baǵytyna attanyp kete barady. Sol jyldary Otan qorǵauǵa Altynaimen birge 88 qazaq qyzy da jol tartqan edi. «Balausa bitimderi jabyrqauǵa jaralmaǵan, áli túrpaiylyqtan túk túsinbeitin beikúná perishtelerdi kópe-kórneu azapqa, ajal auzyna ózderi jiberip túrǵandai sezingen júrt kúizelip, kúńirenip ketti» dep eske alady sol sáttiń kuási bolǵan apamyz.

Jaishylyqta zirattyń mańynan ótuden seskenetin Altynai apa «Em-722-03» parovozymen jan alyp, jan beretin órtke oranǵan Stalingrad maidanynan bir-aq shyǵady. Soǵys degendi estigeni bolmasa, maidanǵa kirip kórmegen jas qyz tóbe bolyp úiilgen ólikterdi kórgende úreii úshty. Qynadai qyrylǵan adam da qisap joq. Temirjoldyń bárin ólik jauyp tastaǵan. Búl poezd qozǵalysyna kedergi bolǵan soń, basshylyq Altynaidyń brigadasyna joldy arshu mindetin júkteidi. Onsyz da júrekteri shailyǵyp qalǵan jastar basynda úrpiisip qalady. Sol kezde poezd sheberi, leningradtyq Aleksei Doronin: – «Balalarym, óli adamnan qorquǵa bolmaidy. Qorqu kerek bolsa, tirilerinen qorqyńdar. Ólgen adamnyń ayaǵyn ústasańdar qoryqpaityn bolasyńdar. Óitpese, júrek auruyna úshyraisyńdar», – dep aǵalyq aqylyn aitady. «Birte-birte oǵan da úirendik», – deidi keiuana.

Soǵysushy eki jaq tek jeńudi ǵana oilaidy. Biraq sol qasiretti maidanda tosyn jaǵdailar da oryn alyp jatatyny bar.

– Stalingrad túbindegi shaiqastyń qyzyp túrǵan kezi, – dep áńgimesin jalǵastyrdy. – Bizdiń jauyngerler bir bekinisti jaudan tazartyp, alǵa jyljyp ketti. Endigi bir bekinis úshin jan alyp, jan berip jatqanda jettik. Azyq-túlik, oq-dárimizdi úlestirip bitken soń, jauyngerlerge su jetkizu kerek boldy. Janyma kómekshilerimdi ertip, jańa ǵana basyp alǵan bekiniske jyljyp kelemiz. Ainala qara tútinge oranyp, tym súryqsyz kórinedi. «Qyryq jyl qyrǵyn bolsa da, ajaldy adam óledi» degen ras eken. Qúlaqtyn túbinen yzyńdap óte shyǵatyn oq dauysyna da mán beruden qalǵanbyz. Qara tútekten ázer jol tauyp, qúdyqqa jetkenim sol edi aldymnan qolynda qúraly bar nemis soldaty shyǵa keldi. Ekeuimiz bir-birimizge qarap, qattyq ta qaldyq. Meniń birinshi ret nemispen betpe-bet keluim edi. Múmkin europalyq jas jigitke birinshi ret kezdesken aziyalyq qúbyjyq bolyp kóringen shyǵarmyn. Baj etti de artyna túra qashty. Men de qashtym. Keiin bildik, biz alǵa jyljyp ketkende jau manaǵy bekinisti tartyp alǵan eken. Búl oqiǵa meniń esimnen úzaq jyl shyqpai júrdi.

Endi bir esimnen ketpeitini, qyryq úshinshi jyldyń 4-5 aqpanynda felьdmarshal Paulьstyń armiyasynyń qolǵa túskeni. Ony soǵys maidanynan Balashov qalasyna jetkizu meniń brigadama tapsyryldy. Onyń da ózindik sebebi bar, bizdiń eshelon brigadasy naǵyz áskeri tártipke daǵdylanǵan edi. Bastyq retinde parovozdyń qai kezde bolsyn saparǵa kedergisiz shyǵuyn qadaǵalap otyratynmyn. Táuligine 4-5 saǵat tynyqqanymyz bolmasa, lokomotiv údaiy tirkelgen eshelondy súirei jóneluge daiyn túratyn.

Jaudyń alǵashqy betin qaitarǵan búl quanysh fashistik Germaniyany ári-sári kúige salǵany anyq. Al Keńes áskerleri yntymaq pen berik birlik bolsa, bárin de jeńuge bolatynyna dúnie-júziniń kózin jetkizdi. Sonymen birge, maidangerlerdiń erik jigerin serpiltip, ruhyn biiktete tústi. Osy bir tarih qoinauynda qalǵan oqiǵanyń ishinde Altynai siyaqty qazaq qyzynyń júrgenin búgingi kúnderi bireu bilse, bireu bile bermeidi. Onyń ústine, qolǵa túsken nemis marshaly Paulьs pen onyń áskerlerin Stalingrad qalasyna jetkizu mindeti Altynai basqaryp otyrǵan brigadaǵa júktelgeninde úlken senim jatqany taǵy bar.

Búl jeńistiń alǵashqy betashary bolsa da, osydan keiin eki jarym jylǵa sozylǵan qandy qyrǵyndy bastan keshuge tura keldi. Altynai apa Harьkov qalasy túbindegi shaiqastyń da óte auyr bolǵanyn osy kúnge deiin úmyta almai keledi.

– Harьkov baǵytynda shegingen nemister temirjolǵa qoparǵysh zattar kómip, búldirip ketip otyrdy. Ony saperler izdep tauyp, joiyp jibergenshe, kúsh jinap, kúshti qarsylyq úiymdastyryp otyrdy. Sol kezde bas shtabtyń búiryǵymen bizge Deneprdiń sol jaǵalauyna ótu mindeti júkteldi. Ol úshin Koreika aralyna kópir salyp, arǵy jaǵaǵa shyǵu kerek. Eger keshigip qalsa ol jaqtaǵy jauyngerler qauipti jaǵdaida qalatyny anyq. Sondyqtan júmys kúndiz-túni birdei tolassyz júrgizildi. Qysqa merzimde kópirdiń qúrylysy ayaqtalyp, qosymsha kúsh jetkizildi de taǵy bir úlken jeńiske qol jetti. Búl jeńiske sińirgen eńbegi úshin Altynai brigadasymen «Stalindik shaqyrudyń ekpindisi» belgisin omyraularyna qadady.

Stalingrad túbindegi zor jeńisten keiin Keńes áskerleri qorǵanystan shabuylǵa kóshti. ‡sh aidyń ishinde tútas odaqty basyp alamyn degen Gitlerdiń jospary kúl-talqan bolyp, keri sheginuge májbúr boldy. Osy tústa Altynaidyń eshelony da dúshpannyń sońynan túsken áskerlermen ilese jyljyp, olarǵa qajettiniń bárin jetkizip berip otyrdy. Aitalyq, Astrahanь mańyndaǵy CHingai aerodromyn, Dondaǵy Rostovty, Nalivnoi beketin, SHahtinskii qalasyn, Taganrogty, 3-shi Belarusь maidany arqyly Litva, Litviya, Polьsha, qaisy birin tizip aita beresiń, 1945 jyly Frankfurtte jeńisti qarsy alǵanǵa deiingi basyp ótken jerdiń bárin jaudan azat etu soǵystarynda olardyń róli zor boldy. On segizge endi ǵana kelgen shaǵynda soǵysqa attanǵan qazaq qyzy ómirdiń ońy men solyn tanyp, san qiyndyqty basynan keshirip, keudesin órdenge toltyryp, 1946 jyly tuǵan auyly Mataiǵa oralady. Batyr qyzyn ystyq iltipatpen qarsy alǵan auyldastary, endi stansy tizginin qaitadan ústatady. Mine, sodan 1986 jyly zeinetke shyqqansha osy jerde qyzmet etedi. Búl jyldar Altynai apamyz úshin óte maǵynaly  boldy. Danabek Esbolatov atamyzben shańyraq kóterip, Jibek, Súltanǵazy, Súltanbek, Zámzagúl siyaqty tórt bala tárbielep ósirdi. Olar da el qatarly qyzmet etip,  ainalasyna úlgi-ónege bola bildi. Bes nemeresi kóz quanyshyna ainalyp, qarttyǵyn bildirmeidi.

«Óz eli óz erlerin eskermese, qalyń el qalai tabar kemeńgerdi», – dep Iliyas aqyn jyrlaǵandai, Altynai apanyń erligi de eskerusiz qalǵan joq. Keudesindegi jarqyraǵan qalyń órden-medalь sony aiǵaqtaidy. I dárejeli «Otan soǵysy» ordeni, «Stalingradty qorǵaǵany úshin», «Ukrainany azat etkeni úshin», «Germaniyany jeńgeni úshin», «1941-1945 jyldardaǵy Úly Otan soǵysyndaǵy eren eńbegi úshin», «Stalingrad shaqyrylymynyń ekpindisi», «Eren eńbegi úshin» medaldarymen marapattaldy. «Jetisu ardagerleri», «Ómir saǵan qúshtarmyn», «Jetisu jaisańdary» atty kitaptarda onyń ónegeli isteri turaly jazyldy.

Dese de, Altynai apanyń eń bir quanyshy – el táuelsizdigin óz kózimen kórgendigi. Úiiniń tórinde iluli túrǵan Elbasy Núrsúltan Nazarbaevpen birge túsken estelik suret pen Úly Jeńistiń 50 jyldyǵyna orai  Prezidenttiń qolynan alǵan «Alǵys haty» apanyń qúndy múrasy ispetti. Sóz oraiynda apamyz Qaratal kóshesi №120 úidi soǵys ardagerlerine bergizgen oblys basshysy Serik ‡mbetovke  rizashylyǵyn jasyrmady. Qazir múndaǵy ardagerler kúnde bir úige jiylyp shahmat, doiby oinap, ótken kúnderi jaily estelikter aityp, kúnderin kóńildi ótkizude. Biraq, jyly kúnniń shuaǵyna shomylǵan soǵys ardagerleriniń árbiriniń júreginde soǵys salǵan jaraqat bar. Olardyń Alladan da, adamnan da tileitini – beibit ómir.

Qajet Andas,

«Q-Andas» aqparat agenttigi.

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 15
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
Tulǵataný

«Aqqu aǵai» atanǵan úlaǵatty ústaz

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
Tulǵataný

Tókken terdiń qadiri

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
Tulǵataný

Ústaz ananyń haty

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
Tulǵataný

Tauylymdy taqdyr

May 13, 2026
«Апа, сен болмасаң»
Tulǵataný

«Apa, sen bolmasań»

May 12, 2026
Бегзат өмір
Tulǵataný

Begzat ómir

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz