قاراكەرەي ەلىنىڭ باسىمان رۋىنان شىققان توعجان دەگەن كىسى ەل ىشىندەگى بىلەكتى ادام ەكەن. ونىڭ مىسىر دەگەن جالعىز ۇلى قاتتى اۋىرىپ، ءبىر تال قۋىس قۋرايداي قاتىپ، ارىعان دەنەسىنەن ەت ارىلىپ، تەرىگە تىزگەن سۇيەك بولىپ الدەن ايىرىلىپ، كىرىپ شىعۋدان قالادى. ءتىپتى بارا-بارا اۋزىنا ماقتامەن سۋ تامىزۋ دارەجەسىنە دەيىن جەتەدى. كورسەتپەگەن بالگەر، ەمشى، ىشكىزبەگەن ءدارى قالماي، ومىردەن ءۇمىتى كەسىلەدى. سوندا دا «اۋرۋ الىپتى، جوق دالباس» دەگەن ەمەس پە؟ توعجان قىزاي ەلىنىڭ ادامدارىنا كەلىپ:
– سىزدەردە ەمشى، تامىرشى، بالگەر، باقسى، قولىنان ءىس كەلەتىن جاقسى ادامدار بار ما؟ – دەپ سۇرايدى.
قىزايلار وزدەرىمەن بىرگە كەلگەن ءمۇسىرباي بيدى تانىستىرادى.
توعجان:
– جار دەگەندە جالعىز ۇلىم جان ءۇزۋدىڭ الدىندا جاتىر. ەش ەم داۋا بولمادى، اۋليەم كورىپ بەرسەڭىز، مۇمكىن ءسىزدىڭ دۋالى قولىڭىزدان ءبىر شيپاسى تابىلىپ قالار، – دەپ شاقىرا كەلەدى.
مۇسەكەڭ ەكى ايتقىزباي كەلىسىمىن بەرىپى، توعجاننىڭ ۇيىنە بارىپ ناۋقاس بالانى قارايدى. الدىمەن ناۋقاستىڭ تامىرىن ۇستاپ، اۋرۋ جاعدايىن ابدەن ۇعىسىپ بولعاننان كەيىن:
– بالانىڭ ناۋقاسى سالماقتى ەكەن. باسقاداي ەشبىر ەم داۋا بولمايدى، تەك تابىلۋ قيىن ءۇش نارسەنىڭ ءبىرى بولسا، جازىلۋى مۇمكىن. ول – قىردىڭ بەدەۋ قارا سۇر جىلانى، ونداي ەم بولاتىن جىلان ءۇش قۇلاش مولشەرىندە ۇزىن، ءۇش بۇرىشتى، سارى باس، ىشەگى كوز، جاس بالانىڭ جالاڭاش بىلەگىندەي جۋاندىقتا كەلەدى. ونىڭ ۋىتى اۋزىندا، سونداي جىلاننىڭ ۋىتتى سىلەكەي ءسولىن ىشكىزۋ كەرەك. ونداي جىلان كوبىنشە قۇرعاق، قارا وتتى قىردا وسەدى. ول تابىلماسا قاسقالداقتىڭ جۇرەك قانىن ىشكىزىپ، ەتىن اسىپ سورپالاندىرۋ كەرەك. بۇلار بولماسا، بەدەۋ قاتىن ولگەننەن كەيىن ون جىلدان سوڭ وڭ جامباسىنىڭ شۇڭقىرىنان ۇزىندىعى ءۇش قارىستاي جالعىز تال تىكەن قۋراي ءوسىپ شىعادى. سول قۋرايدى شىلدەنىڭ سوڭىندا پىسقان مەزگىلىن تاڭداپ، تاۋىپ، قايناتىپ ىشكىزسە بۇل اۋرۋعا داۋا بولادى. بۇل ءۇشىن ءزارۋ زاتتىڭ قايسىسى تابىلسا دا مەيلى ءبولا بەرەدى. بىراق بۇنى سىزدەر تابا المايسىزدار عوي، ءوزىم ىزدەپ كورەيىن، ون كۇن ىشىندە كەلىپ قالارمىن، بالاعا جاقسى قاراي تۇرىڭىزدار، – دەپ اتتانىپ كەتەدى.
مۇسەكەڭ سەزدى قايىرىپ قويىپ، اۋرۋدى ازاپتان اراشالاپ قالۋ ءۇشىن قاجەتتى دارىلىك زاتتاردى ىزدەپ كەتەدى. ۇزاق جۇرىپ اقىرى 8 كۇن دەگەندە ەشكىلىك (ەشكىولمەس) تاۋىنىڭ كۇنگەي جاق بەتىنەن جاڭا تىرىلگەن قىردىڭ ءۇش قۇلاش قارا سۇر جىلانىن كەزىكتىرەدى. ونى دارىمەن ۋلاندىرىپ، تىرىدەي ۇستاپ الىپ توعجاننىڭ ۇيىنە كەلەدى. ۇيدە ەشكىم جوق، جالعىز ناۋقاس بالا عانا ىڭىرانىپ جاتادى. مۇسەكەڭ سىرلى اعاش تەگەنەدەگى تولى ءسۇتتى جىلاننىڭ الدىنا توسادى. شولدەن سىلەسى قاتىپ كەلگەن اش جىلان سۇتكە باس قويىپ، ابدەن قانىپ ىشەدى. مۇسەكەڭ سۇتكە تويعان جىلاننىڭ قۇيرىعىنان بايلاپ، باسىن ەڭىس قاراتىپ، تەگەنە ۇستىنە ىلەدى. ازدان سوڭ جىلان ىشكەن ءسۇتىن ءبىر اعاش توستاعانداي قايتا قۇسادى. سۇتپەن بىرگە ءبىرتۇرلى كوك جاسىل نارسە دە قۇيىلادى. مۇسەكەڭنىڭ ويلاعانى دا سول ەدى، جىلاندى قويا بەرىپ، ءسۇتتى الگى جاسىل سۇيىقتىقپەن قوسا زورلاپ وتىرىپ، تۇگەلدەي اۋرۋ بالاعا ىشكىزەدى. ءۇي ادامدارى كەلمەگەن سوڭ بالانى ءجايلى ورنىنا جاقسىلاپ جاتقىزىپ، قىمتاپ جاۋىپ، سەزدگە ءوتىپ جاتقان جەرگە قايتىپ كەتەدى. ۇيگە ورالعان توعجان بايدىڭ وتابسىنداعالار بالا تىنىشتالىپ، ءتاتتى ۇيقى قۇشاعىندا جاتقانىن كورەدى. بالا سودان قوزعالماي ءبىر كۇن، ءبىر ءتۇن ۇيىقتايدى. اكە-شەشەسى بالاعا نە بولعانىن بىلمەي قاتتى الاڭدايدى. ءوستىپ ۇركەردەي بوپ وتىرعاندا بالا ويانىپ، تاماق سۇرايدى. تۇرعىزسا بالانىڭ استى شىلقىلداعان سۋ، اققان تەر استىنداعى بەس قابات كورپە، ءتورت قابات سىرماق، كيىزدەن ءوتىپ كەتىپتى. ەسەسىنە، بالا تىپتەن سەرگەك تۇرادى. ءبىر توستاعان قوي سورپاسىن ءىشىپ، قايتادان ۇيقىعا كەتەدى. ۇلكەندەر بالانى ازەر وياتىپ، بولعان جاعدايدى سۇرايدى، ۇيقىسىراپ وتىرىپ بالا:
– انەۋ كۇنگى مەنى كورگەن كىسى كەلدى. ۇلكەن ءبىر جىلان اكەلىپتى، جىلانعا ءسۇت ىشكىزىپ قۇستىردى دا، ءسۇتتى ماعان ىشكىزىپ، توسەگىمە جاتقىزدى، مەن راقاتتانىپ ۇيىقتاپ كەتىپپىن، ودان ارعىسىن بىلمەيمىن، – دەپ جاۋاپ بەرەدى.
توعجان باي دەرەۋ اتقا قونىپ، سەزد بولىپ جاتقان جەرگە كەلسە، ەمشىنىڭ توپ ورتاسىندا جايبىراقات وتىرعانىن كورەدى.
بارا سالا:
– اسسالاۋماعالەيكۋم اۋليەم، بالام جازىلدى، ءسۇيىنشى، ءسۇيىنشى ءسىز بەرەسىز بە، الدە مەن بەرەمىن بە؟ ءجۇرىڭىز، ءجۇرىڭىز ۇيگە دەپ قوياردا-قويماي ۇيىنە ەرتىپ كەلەدى. اقسارباس قوي اتاپ سويىپ، نازىرشىراق وتكىزەدى. دالاعا كىرىپ-شىعۋعا كەلىپ قالعان بالاسىنىڭ وزىنە مۇسەكەڭە شاپان جاپتىرادى. ات-اتان، تۇيە اتايدى. بىراق مۇسەكەڭ بۇل سىيلىقتى الۋدان ءبىرجولاتا باس تارتىپ، تەك قانا اق ماتادان ەكى كەز قول ۇزدىك الىپ جولعا ءتۇسىپتى.
بۇل اۋرۋدىڭ ادامداردى اشتان ولتىرەتىن قىلتاماق اۋرۋ ەكەندىگىن كورگەن ەل: «بۇل اپاتتىڭ داۋاسىن تاۋىپ، ءبىر جولدا ايىقتىرىپ جىبەرگەن ءمۇسىرباي ناعىز اۋليە ادام ەكەن»، – دەپ جۇرتقا جايادى.
مىنە وسى اجالعا ادام بەرمەيتىن اتى ايگىلى ءمۇسىرباي قاتپاۇلى قىزاي ەلىندەگى بەگىمبەت تاڭاتتىڭ اقبەردى اتاسىنان ەسەپتەلەدى. بۇل كىسى 1807 جىلداردىڭ شاماسىندا قازىرگى جەتىسۋدا دۇنيەگە كەلىپتى. كەزىندە اقىن تىلەۋقابىل ابىلعازىۇلى ءمۇسىرباي اۋليە تۋرالى تولعاۋ جازۋدى قولعا الىپ، تولىق اياقتالماي قالىپ ەدى. ءساتى ءتۇسىپ سول جازبا قولىما تيگەننەن كەيىن قايتا قاراپ، ارتىق-كەمىن كەرتىپ، الاتىنىن الىپ، قوساتىنىن قوسىپ، ءبىرشاما كەمەلدى دۇنيە شىعارۋعا تىرىستىم. ەندەشە، بۇل رەتتە سول تولعاۋدى وسى جازباعا قوسا كەتسەم كەمى تولىعىپ، ارتىعى اسا تۇسەتىن شىعار دەپ شەشتىم.
القيسا، ءمۇسىرباي 14 جاسىندا ءتۇس كورىپتى. تۇسىندە جاۋعاشار (دۋلاتتىڭ ءبيى ايگىلى ءۇش جەتىمدى باعىپ، ەرجەتكىزگەن بي) اتتى اۋليە: «مەن قارتايدىم، ەندى ىقىلاس، باتامدى ساعان بەرەمىن. سەن تەزدەن مەنى ىزدەپ كەل»، – دەپتى. تەكەباي ەشكىمگە سىر ايتپاستان ەتىگىن ەسىكتىڭ الدىنا شەشىپ تاستاپ، اۋليەنى ىزدەپ كەتىپتى.
ىزدەپ شىقتى مۇسەكەڭ،
اۋليەنى تابام دەپ.
تالابى تايداۋ جاس بالا،
نە كورسەم دە بارام دەپ.
تۇسىمدە كورگەن حابار دەپ،
ىدەمەسەم بولا ما.
جول باستاپ ءپىرى ەرىپتى،
جالعىز ءجۇرىپ زەرىكتى.
جاپاندا جاياۋ بالاعا،
كىم بەرەدى كولىكتى؟
باستاۋشىسى الداندا،
قالاي جۇرسە ەرىكتى.
بىرنەشە ون كۇن جول ءجۇرىپ،
اۋليەگە كەزىكتى.
كەلدىڭ بە بالام، ءمۇسىرباي،
كوردىڭ بە مەنى تۇسىڭدە-اي.
باتامدى ساعان بەرەيىن،
وڭعارا ءپىرىڭ ءىسىڭدى-اي.
باتاسىن بەردى اللا دەپ،
قابارسىز جەرگە بار ما دەپ.
ءوز پىرىڭنەن نۇسقاۋسىز،
ارتىق نارسە الما دەپ.
قاسيەتتى ءپىرىڭنىڭ،
قاتاڭ سيىن جولىنا.
ساقتاساڭ مۇنى جادىڭدا،
باسادى ءىسىڭ وڭىنا.
ولگەنىڭشە ساقتا دەپ،
قوبىزىن بەردى قولىنا.
قايتا ورالدى مقسەكەڭ،
راس كورگەن ءتۇسى ەكەن.
جىن مەن شايتان، باقسى ەمەس،
عايىپتان كەلگەن ءىس ەكەن.
ءمۇسىرباي كەلدى ەلىنە،
ءبىر اي ءجۇرىپ كەمىندە.
ءبىر قاسيەت بارلىعىن،
اكەسى ءبىلدى تەگىندە.
بالانىڭ كوردى زەردەسىن،
ونەرىن ءدۇيىم ەل كورسىن.
تاربيەلەپ باعايىن،
نەمەسە جىندى، ەز دەسىن.
قاتپا بابام سىنادى،
التى ۇلىنىڭ كەنجەسىن.
قاسيەتتى مۇراتىن،
بويىنا ساقتاپ تۇراتىن.
اكەسىنەن سۇرادى،
الىستاعى ءبىر جۇراتىن.
جەر الىستا بولدىق شەت،
كەلىپ، كەتىپ تۇرۋشى ەد.
ناعاشىمىز الىستا،
وراقباي قالپە بولۋشى ەد.
الىستاپ كەتتى ءار رۋ،
وركەندەپ ءوستى قىز بەن ۇل.
قايدا ەكەنىن بىلمەيمىز،
ەلى ەدى ونىڭ ءدورتۋىل.
سول جۇراتتا ءبىر ادام،
اۋىرىپ جاتىر سال بولىپ.
ەمدەيىن، – دەدى مۇسەكەڭ،
جازىلادى مال بولىپ.
بىرنەشە كۇن جول ءجۇرىپ،
از عانا ەمەس مول ءجۇرىپ.
وراقبايدى تاۋىپتى،
شولدەپ، شارشاپ، بولدىرىپ.
ساۋ-سالامات بارىپتى،
ارىقتاپ اتى قالىپتى.
ايتقانىنداي كورىپتى،
سال بولىپ جاتقان عارىپتى.
ۇزاق ۋاقىت ەمدەتىپ،
قويعان ەكەن جالىعىپ.
تابىت بوپ جاتىر، جانى بار،
سۇيەكتەن ەتى ارىلىپ.
وراقباي قاتتى قۋاندى،
جيەنىم ىزدەپ كەلدى دەپ.
اپايىمنىڭ ۇرپاعى،
ارتىندا قالعان بەلگى دەپ.
ءمۇسىرباي جاۋاپ قايتاردى،
ناعاشىمدى ىزدەپ كەلدىم دەپ.
مىنا جاتقان ناۋقاسقا،
جاسايىن قازىر ەمدى دەپ.
قۋانىپ كەتىپ ءبارىنىڭ،
جۇرەكتەرى تۋلادى.
ايتقانىڭ كەلسىن، جيەنجان،
اقسارباس دەپ شۋلادى.
ەكى جىل بولدى دەسەدى،
اياعىن باسىپ تۇرمادى.
ارت جاعىندا ءۇيىڭنىڭ،
جىلان جاتىر قارا باس.
بايلاپ الىپ كەل داعى،
تارامىسپەن اسپاققا اس.
كوك تۋ قوي بار قويىڭدا،
دەرەۋ سويىپ، ەتىن اس.
يرەڭدەتىپ جىلاندى،
تارامىس بايلاپ العىزدى.
قويدى سويىپ بار ەتىن،
قازانعا ءبىر-اق سالعىزدى.
ساقىرلاپ قازان قاينادى،
استىنان جالىن جاينادى.
قاقپاقسىز قازان ۇستىنەن،
جىلاندى ءتىرى بايلادى.
اۋليە پىرگە سىيىندى،
تاڭىرقاپ ەل جيىلدى.
تەسىكتەن اققان تامشىداي،
سورعالاپ ءوتى قۇيىلدى.
جىلان قالدى قۋىرىلىپ،
قان ءسولى شىقتى سۋىرىلىپ.
قابىرشىق قالدى ورنىندا،
بار ەتى ماي بوپ قۇيىلىپ.
مەدەتتى پىردەن تىلەدى،
مۇسەكەڭ ءوزى بىلەدى.
سورپاسىن ابدەن ىشكىزدى،
كۇندەي قىپ ەتىن ۇگەدى.
ناۋقاسقا ارناپ سويعىزعان،
كوك تۋ قوي قانداي سەمىزدى.
توعىز كۇندەي قاسىقتاپ،
بارلىق ەتىن جەگىزدى.
ەكى اياعىن تىك باسىپ،
ءبىرتالاي جەرگە جۇرگىزدى.
ەت ازايعان سۇيەگى،
جانشىلىپ قالعان قازىلىپ.
ون بەس كۇن باققان بۇل اۋرۋ،
اتقا ءمىندى جازىلىپ.
ءمۇسىربايدى ماقتايدى،
شىن اۋليە ەرەن دەپ.
وراقباي زىر جۇگىردى،
توعىزدان جول بەرەم دەپ.
سوندا تۇرىپ ءمۇسىرباي،
ءوز پىكىرىن ايتادى.
بۇيىرماعان ءپىرىمىز،
ءبىر ماتادان ارتىقتى.
وراقباي سالدى سالماقتى،
قانشا ايتسا دا الماپتى.
قوي، ناعاشىم، المايمىن،
تەبىرەنتىپ ارۋاقتى.
ءمۇسىرباي قايتتى ەلىنە،
بۋىنىپ ماتا بەلىنە.
ارتىق دۇنيە نە قىلسىن،
تارتادى اركىم تەگىنە.
القيسا، ءمۇسىرباي اۋليەنىڭ ءبىرىنشى رەتكى اۋليەلىك ىسىنەن وسىنى عانا سويلەدىك. اۋليەنىڭ تاعى ءبىر ىسىنە نازار سالايىق. قاراكەرەي ەلىنىڭ بەكسۇلتان تورەسى اۋىرىپ، ءمۇسىربايدى ارنايى شاقىرتادى. ءمۇسىرباي اۋرۋدى كورىپ، ەمدەۋگە بەكىنەدى.
تورەنىڭ قالعان ەكەن جۇدەپ ءتانى،
نە ءداۋىر قينالىپتى شىبىن جانى.
ناۋقاسىن ابدەن بايقاپ كوردى داعى،
قۇلاننىڭ كەرەك دەدى جۇرەك قانى.
تورەنى جازامىن دەپ شاتتاندىردى،
تاماقتى تالعاپ ءىش دەپ ساقتاندىردى.
قۇلاندى ءتىرى ۇستاپ اكەلۋگە،
بۇعالىقشى بەس جىگىت اتتاندىردى.
قۇلاندى ءتىرى ۇستاۋعا بەلدى بۋىپ،
دەيدى ولار بۇعالىقتاپ سالام قۇرىق.
ەكى كۇن ءجۇرىپ ولار قايتىپ كەلدى،
قۇلاندى ۇستاي الماي دىمى قۇرىپ.
اۋليەمىز قۇلان ساق، ەرەن دەيدى،
جۇرەك قانىن تورەگە بەرەم دەيدى.
قۇلاندا جايىلۋ ءبىر، جۋساۋ بولەك،
كورسەتشى ءوزىم ۇستاپ كەلەم دەيدى.
كەي-كەزدە جۋسايدى ولار بولەك-بولەك،
اسىرەسە سايا جەرگە كولەڭكەلەپ.
سول كەزدە اتى مىقتى، ءوزى بالۋان،
بۇعالىقشى ەڭ ەپتى جىگىت كەرەك.
تالپىنسا جاقسىلىققا قول جەتەدى،
باق قايتسا باستان داۋلەت ول كەتەدى.
ەرتتەپ بەر مۇسەكەمە كەر بايگە اتتى،
قۇلانعا جىلقى جەتسە سول جەتەدى.
دەپ تورە ايتىپ جاتىر ۇگىتتەرىن،
ىلعادى جيىپ الىپ جىگىتتەرىن.
بۇعاسان بۇعالىقشى شىقتى بىرەۋ،
ىشىنەن تاڭداعاندا ىرىكتەرىن.
كوپ كەشىگىپ تۇرمالىق قۇرىپ كەڭەس،
ءتۇز تاعىسىن ەشكىمدە وڭاي ەمەس.
ءجۇرىسى تىنىشىراق ءبىر جىلقى بەر،
مىنۋگە بايگە ات ماعان قاجەت ەمەس.
قۇلاننىڭ بار جەرىنە ءجۇردى باستاپ،
قۇرال-سايمان المادى ەشبىر اسپاپ.
ءار جەردە قۇلان جۋساپ جاتىر ەكەن،
سەزىپ قالىپ بىتىراپ بولدى قاشپاق.
اسەم تاۋ، جۇرگەن سەرى، كوك كەزىندە،
جولىقتى كۇشتىڭ، مىنە، وكتەمىنە.
قۇرىعىن الگى جىگىت قالدى سەرمەپ،
الدىنان ارقان بويى وتكەنىندە.
ءىلىندى قىل مويىنعا ارقان بارىپ،
شوشىدى ەل كەتەر مە دەپ ارقاندى الىپ.
قىرىلداتىپ تاقىمىنا تۇردى باسىپ،
شۋ اساۋ ەمەس پە وسكەن تارپاڭدانىپ.
ءىس بولدى جۇرت قۋانىپ، كەنەلەتىن،
قۇلان سويىپ، بورشالاپ، كەرەدى ەتىن.
تورەگە جۇرەك قانىن ىشكىزەدى،
قوبىزدىڭ كوردى حالىق كەرەمەتىن.
تورەنىڭ وتىر قاۋىم تىلەپ جانىن،
ىشكىزىپ قۇلاننىڭ دا جۇرەك قانىن.
ەم بولىپ تورە باسىن كوتەرىپتى،
ءتاڭىرى قايتا اتقىزىپ تىلەك تاڭىن.
اۋليەم ايتتىڭ داۋا ءوز اۋزىڭنان،
قۇتقاردىڭ الام دەگەن جالماۋىزدان.
اجالدان اراشالاپ مەنى بۇگىن،
قايتادان الىپ كەلدىڭ كور اۋزىنان.
قاشاندا ۇمىتپايمىن اماندا بول،
ارادان اجىراسپاس ولگەنشە قول.
ات پەن تۇيە باستاتقان ەكى توعىز،
وتىرمىن وزىڭە ارناپ ازىراق جول.
اۋليە ايتتى بۇنىڭىز قيىن ماعان،
باقسىلاردىڭ ءناپسىسى تىيىلماعان.
مۇنىڭىزعا مىڭ راحمەت تورە ءسىزدىڭ،
ءبىراز نارسە بەرىڭىز ىرىم ماعان.
ءپىرىمىز ماعان سولاي تابىستاعان،
ءبىر ماتادان باسقانى بۇيىرماعان.
ايتقانى راس، بۇل كىسى شىن اۋليە،
قاسيەتىن ايتقان-دى بىرەۋ ماعان.
اتتاندى مۇسەكەڭ ءبىر ماتانى الىپ،
شاپاعاتشى دەگەن ناق اتاق الىپ.
تورە قالدى جازىلىپ جان جاراسى،
اۋليەدەن ىقىلاستى باتانى الىپ.
ۇناسا ايتقاندارىم تىڭداۋشىعا،
باستايدى ايتقان سايىن تىڭنان شىعا.
ءسوزىمدى حالقىم ءسۇيىپ قابىلداسا،
قىرانداي قالقىر ەدىم شىڭنان شىڭعا.
ءمۇسىرباي اۋليەنى جىرعا قوستىق،
قانداي باعا بەرەدى ەل جىرلاۋشىعا.
وسى ءمۇسىربايدىڭ ەمشىلىگىن قىزايلاردىڭ اراسىندا جانسارباي ۇلتاراقۇلىنا قونعان دەسەدى.
جانسارباي ۇلتاراقۇلى 1851 جىلدارى بارلىق تاۋىنىڭ باۋرايىندا دۇنيەگە كەلگەن. ءبىلىمدى، اڭعارلى انانىڭ تاربيەسىندە ءوسىپ، تانىمال ەمشى اكەسىنەن ۇيرەنىپ، كۇنەستىڭ ەكى قابىرعاسىنا اتى ءمالىم اجالعا اراشاشى، اۋرۋعا مەدەتكەر، كوز قاراقتى، عۇلاما وقىمىستى ادام بولىپ ەرجەتىپتى.
تامىر ۇستاپ ءارتۇرلى اۋرۋلاردىڭ ءتۇرىن اجىرىتىپ، تالاي-تالاي ارۋدىڭ اشتى ازابىن تارتقان ءالجۋاز جاندارعا جاناشىر بولىپ، كومەك بەرىپ وتىرعان. قازاق دالاسىندا ءوز ۇستەمدىگىن جۇرگىزگەن قارا جەل، وبا، قىلتاماق اۋرۋلارىن دا قارا ءدۇرسىن ەمەس، كەمەلدى مول تاجىريبە، ءبىلىمى ارقىلى ءوزى جيناپ جاساعان جەرگىلىكتى دارىلەرىمەن ەمدەپ جازعان. ءتىپتى رەتسەپ جازىپ، ەستەلىك قالدىرماعانى بولماسا، مۇنداي ىستەرى ەل اراسىنا وتە كوپ تاراعان. ءۇي ىشىنەن ءۇي تىگىپ، قازىر قاتەرلى ىسىك اتالىپ جۇرگەن ءومىردىڭ قاس جاۋى قىلتاماق، اسقازان اۋرۋلارىن ەمدەپ جازعان.
جانسەكەڭ ءبىر جىلدارى ەلدى اۋىر شىعىنعا ۇشىراتقان سۇزەكتى، بەزگەكتى ءوزىنىڭ ەسكە ەمدەۋ تاجىريبەسىمەن تابىستى ەمدەپ جازادى. ول كىسىنى جۇرت ۇيدە وتىرعىزبايتىن، ەمشىنى اتتان تۇسىرمەيتىن. تەك كۇنەس حالقى ەمەس، نىلقى، توعىزتارۋ سىندى الىس جەرلەرگە دە الىپ كەتەتىن. ول كىسى تاعى دا قازاقستاننان كەلگەن ءبىلىمدى سالاقي دەگەن وقىمىستى تاتار تانىستىرعان ىشكى رەسەيدەن وقىعان ۇلكەن ءبىلىمدى، تاجىريبەلى دارىگەر اليوۆ دەگەن ادامدى اۋىلىنا شاقىرىپ ەرۋلەتىپ، قوس عۇلاما تاجىريبە الماسىپ، ءتۇرلى اۋرۋدى، ونى ەمدەۋدىڭ جولىن تالقىلاپ، پىكىر الماسىپ، بىلىگىن ارتتىرىپ وتىرادى. وسى اۋىلدا باقسى، ەمشى اتالعان ءماشى، ساقال، ءباتيما قاتارلى ەمكوستەر بولىپتى. جانسەكەڭنىڭ بۇدان باسقا قاسيەتتى سارىالا قامشىسى مەن اق سالدەسى بولۋشى ەدى. تولعاعى اۋىر بولىپ، بوسانا الماي جاتقان جۇكتى ايەلدەر مەن بالا جولداسى تۇسپەگەن ايەلدەردىڭ ىشىنە دەم سالىپ، قامشىمەن ءبىر سىيپاسا دەرەۋ امان-ەسەن بوسانىپ، بالا جولداسى قالىپتى تۇسەتىن.
جەرى شالعاي نەمەسە قولى بوساماي قالىپ، شاقىرعان جەرگە ءوزى بارا الماسا، سول ەكى قاسيەتتى زاتىنىڭ ءبىرىن بەرىپ جىبەرىپ، بوساندىرادى ەكەن. جانساربايدىڭ بۇنداي ەمكوستىك ىستەرى سان-ساناقسىز. حالىق اۋزىندا اڭىز بولىپ جۇرگەن اڭگىمەلەرى ءتىپتى دە مول. بۇدان سىرت، قاتتى ەڭبەكشى بولعان. سارى كەزەڭنىڭ استىنداعى سارى جازىققا اعاش ەگىپ، بەدەلىك جاساپ، ەگىن سالىپ، جەر وڭدەۋگە كۇش سالىپ، باسقالاردىڭ وتىرىقتانىپ، ءومىر سۇرۋىنە باستاماشى بولعان.
جانسەكەڭ ءارى ەمكوس، ءارى كاسىپكەر بولعان ادام. ول كىسى 1946 جىلى 95 جاسىندا دۇنيەدەن ءوتىپتى. ەل 98 جاس دەپ جانازاسىن شىعارادى. جانسەكەڭ كوز جۇمارىندا سول ەكى قاسيەتتى زاتتارىن، قاسيەتتى اق سالدەسىن ۇلكەن ۇلى اياپبەرگەنگە، قاسيەتتى سارىالا قامشىسىن كىشى ۇلى وماراقىنعا مۇرا ەتىپ قالدىرىپ كەتەدى.


جانسارباي ەمشىدەن قالعان جادىگەرلەر: قامشى، ءدارىشوپ جيناعاندا كيەتىن تەمىر تاعا، ءدارى ىشكىزەتىن ساپتاياق، ءدارى ۇگىتەتىن كەلى-كەلساپ، دەنەدەگى ارام قاندى سوراتىن لوڭقا، قۇس ۇستايتىن تور. ءحىح عاسىر
دەرەككوز: تاريح تالعارىندا [ءماتىن] : (تاريحي زەرتتەۋلەر، ەسسە، ماقالالار) / ا. وماراقىن- تالدىقورعان : [ب. ج.] ، 2022.– 500 دانا . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-ت.)، ISBN 978-601-7865-36-8 1-توم .– 287 ب.، سۋرەتتى .
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى
جالعاسى بار…











