Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ تۇلعا تانۋ

اقىت ءۇلىمجىۇلى تۋرالى زەرتتەۋ 3 ءبولىم

اقىتتىڭ سوڭعى جىلدارى، قۋعىن-سۇرگىن جانە قايعىلى قازاسى (1939–1940)

admin
2025/10/14
تۇلعا تانۋ
0
Ақыт Үлімжіұлы туралы зерттеу 3 бөлім

1939 جىلى 24 جەلتوقساندا اقىت قاجىنى شىڭشىساي ۇكىمەتىنىڭ جەندەتتەرى «حالىق كوتەرىلىسىنىڭ يدەيالىق كوسەمى» دەگەن جالامەن كوكتوعاي اۋدانىنىڭ شاكۇرتى اۋىلىنداعى اق مەشىتىنەن ۇستاپ اكەتەدى. بۇل كەزدە اقىن 72 جاستا ەدى. ونى ءۇرىمجى تۇرمەسىنە قاماپ، اۋىر ازاپپەن قينايدى. 1940 جىلدىڭ تامىز ايىندا اقىت سوندا ءشاھيت بولادى. ول ەشقانداي قارۋلى كوتەرىلىسكە قاتىسپاعان، بىراق ونىڭ ادىلدىككە، بىرلىككە، يمانعا شاقىرعان سوزدەرى حالىقتى رۋحتاندىرىپ وتىرعاندىقتان، بيلىك يەلەرى ودان قورىققان. شىڭشىساي ۇكىمەتىنىڭ جەندەتتەرى اقىتتى ۇستاعان كۇنى ونىڭ 800-دەن استام كىتابى مەن بارلىق قولجازبالارىن تاركىلەپ، الىپ كەتەدى. سودان بەرى ول جازبالار تۇگەل جوعالىپ كەتكەن. بۇل قازاق رۋحانياتى ءۇشىن ورنى تولماس قازا ەدى. سول ءتۇنى اقىتتى اكەلگەن جەندەتتەر قاراقاس قالەل ءتايجىنىڭ ۇيىنە قونادى. ولار اقىندى قورلاپ، قىستاۋ ءۇيدىڭ بوساعاسىندا، بۇزاۋلاردىڭ اراسىنا وتىرعىزادى.

مۇنى ەستىگەن ەل اعالارى — مولقى رۋىنىڭ ۇكىردايى ەسىمقان يمانبايۇلى، قالەل ءتايجىنىڭ ۇلى ءساپيپ جانە تاعى سەكسەنگە جۋىق ازاما اقىتتى 12 اسكەردەن تارتىپ الىپ قالماق بولادى. الايدا اقىت ولاردىڭ بۇل ارەكەتىنە توقتاۋ سالادى. ول ءوز ءومىرىن ەمەس، ەلىنىڭ اماندىعىن ويلاپ،سوڭعى رەت سابىرلى ءسوز ايتادى:

«مەن اسارىمدى اسادىم، جاسارىمدى جاسادىم. سەندەر مەنى مىنا ون ەكى اسكەردەن تارتىپ العانمەن، بۇل ۇكىمەتتىڭ اسكەرى مۇنىمەن تاۋسىلمايدى. ماعان بولا ەلگە جاۋ-جالام تۋدىرماڭدار. مەن حالقىمنىڭ قارا يىعىنا جاراسام بولدى. ەل امان بولسىن». وسى ءبىر ءسوز — ونىڭ ءومىر بويعى ۇستانىمىن، ادامدىق، يماندىلىق بيىگىن دالەلدەيتىن ۇلى وسيەت بولدى. حالىق جادىنداعى تۇلعا اقىت قازىنىڭ ءومىرىنىڭ سوڭعى ساتتەرىندەگى سابىرلى مىنەزى مەن ەل تاعدىرىن ويلاعان دانالىعى حالىق ەسىندە ەرەكشە ساقتالعان. ول ءوزىنىڭ ازاپ شەككەن ساتىندە دە ادىلەت پەن سابىر جولىنان اينىماعان.

عۇلاما اقىت قاجىنىڭ ەڭبەكتەرىن جيناپ، جاريالاۋمەن اينالىسقان
قاليوللا نۇرتازاۇلىنىڭ ايتۋىنشا،  اقىننىڭ «قازىناما» اتتى جەلىلەس قيسسالار توپتاماسى بولعان. بۇل تۋىندىلاردا اقىت ءومىر مەن يسلام تاريحىنداعى وقيعالاردى مىسالعا الىپ، سولارعا قازىلىق ۇكىم، ادامگەرشىلىك قورىتىندى شىعارا وتىرىپ بايانداعان. كەيبىر قيسسالار قاجىلىق ساپارى كەزىندە باستالىپ، كەيبىرى ءومىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىنا دەيىن جالعاسقان. زەرتتەۋشىلەردىڭ ايتۋىنشا، جالپى سانى جيىرمادان استام قيسسا بولعان. اقىتتىڭ سوڭعى جىرلارى ءۇرىمجى تۇرمەسىندە ازاپپەن جاتقان كەزىندە اقىت سوڭعى جىرلارىن دا سول جەردە جازعان.

ولاردىڭ مازمۇنى — ادىلەتسىزدىككە قارسى ءۇن، تاعدىر الدىنداعى سابىر مەن رۋح بيىكتىگى:

پاتشا قۇداي پاناڭدا،
سىرىمدى ايتتىم عالامعا.
قاراپ تۇرىپ قايرانمىن،
قالعانىما قايرانمىن.
…زالالسىز ەدىم ادامعا،
انىق ەدىم عالامعا.
تاقىم قىسىپ قامشى ساپ،
كورمەپ ەدىم شابانعا…

بۇل جولدار — ونىڭ ءومىر جولىنىڭ قورىتىندىسى، حالىققا، ادىلەتكە، رۋحانياتقا قىزمەت ەتكەن عۇمىردىڭ سوڭعى ۇنىندەي. قۋعىننان كەيىنگى مۇرا تاعدىرى اقىتتىڭ ارتىندا قالعان مۇرالارى — قولجازبالارى، ءدىني جانە ادەبي ەڭبەكتەرى تۇگەلگە جۋىق جوعالدى. الايدا ونىڭ يدەياسى، دانالىعى، ادىلدىگى شاكىرتتەرى مەن ۇلدارىنىڭ، سونىڭ ىشىندە قابدىلمان، قازەز، عازەز قاجىلاردىڭ ەڭبەكتەرى ارقىلى جالعاسىن تاپتى. ونىڭ ەسىمى كەڭەس داۋىرىندە ۇزاق جىل بويى اتالمادى. تەك كەيىنگى جىلدارى عانا عالىمدار مەن ولكەتانۋشىلار اقىت قاجىنىڭ مۇراسىن زەرتتەپ، كىتاپتارىن قايتا باستىرا باستادى.
بۇگىندە اقىت ءۇلىمجىۇلى — قازاق حالقىنىڭ اعارتۋشى، ءدىن قايراتكەرى، ءادىل قازى جانە جازبا ادەبيەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى تۇلعالارىنىڭ ءبىرى رەتىندە تانىلىپ وتىر.

اقىت ءۇلىمجىۇلىنىڭ شىعارمالارى — مازمۇنى مەن فورماسى جاعىنان ەرەكشە كەڭ تىنىستى، جانرلىق اۋقىمى كەڭ تۋىندىلار. ونىڭ ولەڭدەرى مەن قيسسالارى تەك ءدىني-اعارتۋشىلىق سيپاتتا عانا ەمەس، سونىمەن قاتار قوعامدىق-ساياسي، تاريحي جانە مورالدىق-فيلوسوفيالىق تۇرعىدان دا تەرەڭ مانگە يە. شىعارماشىلىق باعىتتارى اقىتتىڭ شىعارمالارىن شارتتى تۇردە بىرنەشە باعىتقا بولۋگە بولادى:

اعارتۋشىلىق جانە ناسيحاتتىق ولەڭدەر: بۇل توپقا «قالام سيا – كوز جاسى»، «ويان قازاق»، «ناداندىقتىڭ نالاسى»، «ونەر مەن عىلىم» سياقتى ولەڭدەرى كىرەدى. مۇندا اقىن حالقىن وياتۋعا، ءبىلىم مەن ەڭبەكتى قادىرلەۋگە، جالقاۋلىق پەن ناداندىقتان ارىلۋعا شاقىرادى.
ول بىلاي دەيدى:

ويان، قازاق، نامىستان،
ونەر ىزدە الىستان.
ۇيرەنىپ بىلسەك انىعىن،
ءبىز دە ەشكىمنەن قالىسپان.

بۇل جولدار ابايدىڭ «قارا سوزدەرىندەگى» يدەيالارمەن ۇندەس –
ادام ءوزىن-ءوزى جەتىلدىرۋ ارقىلى عانا قوعامدى دامىتا الادى دەگەن ۇستانىم بار.

الەۋمەتتىك جانە فيلوسوفيالىق تولعاۋلار

اقىت ءوز داۋىرىندەگى قوعامدىق كەمشىلىكتەردى اشىق كورسەتىپ، بيلىك پەن ەل اراسىنداعى ادىلەتسىزدىككە سىن ايتادى. ول ادامنىڭ رۋحاني تازالىعىن، ار-وجدانىن باستى ولشەم دەپ بىلگەن:

جەر ەمشەگىن ەمگەن جۇرت،
جازىلىپ بولدى قۇرجالىق.
ءوز بويىنا سەنگەن جۇرت،
جىلدان-جىلعا شىڭدالىپ.

مۇنداي ولەڭدەردە اقىننىڭ ويشىلدىق قۋاتى، ءومىر فيلوسوفياسىن تەرەڭ پايىمداۋى ايقىن كورىنەدى.

تاريحي جانە ەتنوگرافيالىق داستاندار

اقىت شىعارمالارىنىڭ ءبىر بولىگى قازاق حالقىنىڭ تاريحىنداعى ءىرى وقيعالار مەن تۇلعالارعا ارنالعان. ول «جانىبەك باتىر»، «قابانباي باتىر»، «دوسپامبەت»، «ءاز جانىبەك»، «اسان اتا» سياقتى كەيىپكەرلەردى جىرلاپ، ەرلىكتى، وتانشىلدىقتى دارىپتەيدى. سونىمەن قاتار «بوكەنىڭ جىرى» اتتى تولعاۋىندا 1910-جىلدارداعى التاي ەلىندەگى «بوكە اۋعان» وقيعاسىن ناقتى تاريحي دالدىكپەن سۋرەتتەيدى:

ون ەكى كەرەي اباعىم،
ەلدىكتى ءتۇزۋ قۇرا الماي،
ەرلىكتى جاۋعا قىلا الماي،
كورشىگە تاتۋ سىيا الماي،
ورىن تاۋىپ قونا الماي…

اقىن بۇل تۋىندىسىندا قازاقتىڭ بىتىراڭقىلىعىن، ىشكى الاۋىزدىعىن سىناپ، بىرلىك پەن پاراساتقا ۇندەيدى.

ءدىن مەن ادامگەرشىلىك تاقىرىبى.

يسلام رۋحانياتىن تەرەڭ مەڭگەرگەن اقىت ءدىندى تەك سەنىم رەتىندە ەمەس، ادامدىق تاربيە مەكتەبى رەتىندە ۇعىندىرعان. ول شاريعاتتى سوقىر سەنىممەن ەمەس، ادىلدىك پەن عىلىمعا ۇندەيتىن دانالىق جۇيە دەپ تۇسىندىرەدى. سوندىقتان ونىڭ ءدىني ولەڭدەرى ۇگىت ەمەس، ادامدىق مورال مەن يماندىلىق فيلوسوفياسى دەڭگەيىندە جازىلعان:

قادىرلى بولار كىسى عىلىممەنەن،
نادان جۇرەر الجىعان ۇعىممەنەن.
اقىل، ونەر — اللانىڭ ءبىر نۇرى عوي،
جول تابارسىڭ سول نۇردىڭ سىعىمەنەن.

عىلىم مەن وركەنيەت تۋرالى كوزقاراسى

اقىتتىڭ كوپتەگەن ولەڭدەرىندە ول ءوز حالقىن عىلىم مەن ونەرگە شاقىرىپ، جاڭا زامانعا بەيىمدەلۋگە ۇندەيدى:

كەيبىرەۋ كوكپەن ۇشىپ ءجۇر،
ۇشقان قۇستان پىسىق ءجۇر.
جەر بەتىمەن زىرىلداپ،
سۋ استىنا ءتۇسىپ ءجۇر.
قايدا جۇرسەڭ، قۇر قازاق،
مال سوڭىندا كۇشىك ءجۇر…

بۇل — حح عاسىردىڭ باسىنداعى تەحنيكالىق وركەنيەتتى قازاق تۇرمىسىنىڭ ارتتا قالۋىمەن سالىستىرا بەينەلەگەن سىنشىل پوەزيانىڭ كورىنىسى.

اقىتتىڭ تىلدىك قورى ەرەكشە باي. ونىڭ شىعارمالارىنان قازىرگى قازاق تىلىندە سيرەك قولدانىلاتىن مىڭداعان كونە تۇركى، شاعاتاي، پارسى جانە اراب سوزدەرى ۇشىراسادى. وسى سەبەپتى عالىمدار بولاشاقتا اقىت شىعارمالارىنىڭ نەگىزىندە «اقىت سوزدىگى» سەكىلدى ۇلكەن لينگۆيستيكالىق ەڭبەك جاساۋ قاجەت دەپ سانايدى.

اقىت قازاق جازبا ادەبيەتىندە العاش بولىپ جەلىلەس شىعارمالار جازعان. ونىڭ 1-تومىنداعى «زامانانى سويلەيىن» (1886)، «تايتەكەڭنىڭ ۇيىندە» (4 ولەڭنەن تۇرادى)، «ناسيحات» (9 ولەڭ)،
«جاس جايلى جاڭا نانىمدار» (44 ولەڭ) سياقتى تۋىندىلارى – ءبىر تاقىرىپقا توپتاستىرىلعان ولەڭدەر توپتاماسى. بۇل ءتاسىل — كەيىنگى حح عاسىر ادەبيەتىندە عانا جۇيەلى قولدانىلعان جاڭالىق.

قيسسالىق ەپيكاداعى جاڭاشىلدىق.
«قازىناما» اتتى جەلىلەس قيسسالار تسيكلى – قازاق ادەبيەتىندەگى ءتول اۆتورلىق قيسسا توپتاماسىنىڭ العاشقى ۇلگىسى. ول شىعىس ادەبيەتىندەگى «توتىناما»، «باقتيارناما»، «قىرىق ءۋازىر» سەكىلدى ءنازيرا ءداستۇرىن جالعاستىرىپ، بىراق قازاق ومىرىنە بەيىمدەپ جازعان. بۇل ەڭبەكتەرىندە ول ءدىني-فيلوسوفيالىق تاقىرىپتاردى الەۋمەتتىك جانە ادامگەرشىلىك تۇرعىدا تالداعان.

اقىتتىڭ اعارتۋشىلىق ميسسياسى

اقىتتىڭ باستى ماقساتى — حالقىن وياتۋ، بىلىمگە، عىلىمعا جەتەلەۋ ەدى. ول ءوز داۋىرىندەگى مەشەۋلىك پەن جىكشىلدىكتى سىناي وتىرىپ، قازاقتىڭ وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا قوسىلۋىن ارماندادى:

وقىس قىلىر تۇرالىق،
ءبىز دە ادامدىق قۇرالىق.
ۇيقى اشاتىن داۋا —
كورشىلەس ەلدەن سۇرالىق.
بەرەكە قىلىپ، باس قۇراپ،
ادامشىلىق قىلايىق.

وسى ولەڭىندە ول «كورشىلەس ەلدەن داۋا ىزدەۋ» ارقىلى كەڭەستىك رەسەيدىڭ ءبىلىم-عىلىم جۇيەسىن مەڭزەۋى مۇمكىن. بۇل — ونىڭ وي-ءورىسىنىڭ كەڭدىگىن، زامانا تالابىن دۇرىس ۇققانىن كورسەتەدى.

قورىتىندى:
اقىت ءۇلىمجىۇلىنىڭ شىعارمالارى –  قازاق ادەبيەتىنىڭ جازبا داۋىرىنە وتكەن تۇستاعى رۋحاني كوپىر، اعارتۋشىلىق قوزعالىستىڭ التىن وزەگى. ونىڭ پوەزياسى مەن پروزاسى اباي ءداستۇرىنىڭ شىعىستىق جانە تۇركىلىك جالعاسى، ال ونىڭ يدەيالارى — ۇلتتىق ويانۋدىڭ ۇرانى.

اقىتتىڭ پوەزيا ۇلگىلەرى مەن اقىندىق شەبەرلىگى

اقىت ءۇلىمجىۇلى — ويلى فيلوسوفيالىق ولەڭدەرىمەن قاتار، كوركەم بەينەلى، شەشەن ءتىلدى ليريك اقىن. ول ءوز داۋىرىندەگى ادام مىنەزىن، قوعام كەسەلىن، جاستاردىڭ تاربيەسىن، ىزگىلىك پەن ار-نامىس ۇعىمدارىن تەرەڭ سۋرەتتەدى. اقىننىڭ ولەڭدەرى حالىق دانالىعىن، ومىرلىك تاجىريبەنى، قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرىن كوركەم تىلمەن جەتكىزەدى.

«قايتەر ەدى»

بۇل ولەڭ — اقىننىڭ ومىرگە، قوعامعا جانە ادامنىڭ بولمىسىنا تەرەڭ كوزقاراسىن بىلدىرەتىن فيلوسوفيالىق تۋىندى. ول ادامدار اراسىنداعى ادىلەتسىزدىككە، قاناعاتسىزدىق پەن دۇنيەقوڭىزدىققا قارسى وي تولعايدى.

قايتەر ەدى، دۇنيە مالدان ارىلسا،
بار ما ەكەن جان ىزگىلىككە جارىلسا.
باي مەن كەدەي تەڭ بولار ما ەدى،
ادال ەڭبەك — التىن باعا باعىلسا؟

قايتەر ەدى، اكىم ءادىل بولسا ەگەر،
ارامدىققا جول بەرمەي تىيىم سالسا ەگەر.
تۋرالىقتى سۇيگەن ەلدە بىرلىك بار،
توزباس ەدى، تاعدىرى دا تەڭەلەر.

قايتەر ەدى، ادام ۇيات ساقتاسا،
كىسى حاقىن جەمەۋدى جاتتاسا.
ءار ىسىندە ادالدىقتى ويلاسا،
اردىڭ نۇرى ەلگە شاشىپ باتسا دا.

قايتەر ەدى، عىلىم جاققان شام جانسا،
قاراڭعىلىق پەردەسىن جارىپ السا.
ناداندىقتىڭ تورىندا قالعان ەل،
ازاتتىقتىڭ داۋىسىن انىق اڭعارسا.

بۇل ولەڭ — اقىننىڭ دۇنيەتانىمىنداعى گۋمانيستىك باعىتتى ايقىندايدى. ول ادىلدىك پەن ءبىلىمدى ادامزات باقىتىنىڭ كىلتى دەپ بىلەدى. ولەڭ قۇرىلىسى ءتورت تارماقتى، 11 بۋىندى قارا ولەڭ ۇلگىسىندە جازىلعان.

«ءبىر سىرلى، سەگىز قىرلى»

بۇل ولەڭىندە اقىت ناعىز ازاماتتىڭ تۇلعالىق بەينەسىن سيپاتتايدى. قازاقتىڭ ءداستۇرلى «جىگىتتىڭ سەگىز قىرى» ۇعىمىن اقىن  مورالدىق-فيلوسوفيالىق تۇرعىدان جاڭاشا مازمۇندا بەرەدى.

ءبىر سىرلى، سەگىز قىرلى بول، شىراعىم،
جىگىتكە جاراسادى كەڭ پاراسى.
ەلىنە ەڭبەگىمەن ۇلگى بولار،
ارمانسىز اتقا مىنگەن ەر داناسى.

ءبىر قىرىڭ — اقىل، وي مەن ءبىلىم بولسىن،
ءبىر قىرىڭ — ءادىل جۇرەك، شىن بولسىن.
ءبىر قىرىڭ — ەڭبەك، ادال كاسىپ قىلساڭ،
ءبىر قىرىڭ — نامىس، ۇيات، ءپىر بولسىن.

ءبىر قىرىڭ — سابىر، سوزگە باي بولعايسىڭ،
ءبىر قىرىڭ — دوستىق، جومارت جاي بولعايسىڭ.
ءبىر قىرىڭ — شۇكىر، تاۋبە ءتۇبى يگى،
ءبىر قىرىڭ — يمان، نۇرلى اي بولعايسىڭ.

وسىنداي سەگىز قىرلى جىگىت بولسا،
ەل ىشىندە بەرەكە، باق ورناسا.
حالقى ءسۇيىپ، ەلىمەن ءبىر جاساسا،
سول ادامنىڭ اتى ماڭگى قالماسا؟!

اقىننىڭ بۇل تۋىندىسى — جاستارعا ارنالعان تالىمدىك ناسيحات جىرى. مازمۇنىندا ادامگەرشىلىك، يماندىلىق، ەڭبەكسۇيگىشتىك قاسيەتتەر دارىپتەلەدى. قۇرىلىمى جاعىنان ماقال-ماتەل فورماسىنا جاقىن، ءار شۋماق جەكە مورالدىق ۇستانىم رەتىندە تۇجىرىمدالعان.

«جىگىتتىڭ جەتى سىنى»

اقىتتىڭ بۇل ولەڭى — قازاق پوەزياسىنداعى ەتيكالىق كودەكس ىسپەتتى. اقىن ناعىز جىگىت قانداي بولۋى كەرەك دەگەن ساۋالعا جوعارى رۋحاني ولشەممەن جاۋاپ بەرەدى.

ءبىرىنشى سىن — ءسوزىڭ بولسىن ورىندى،
ادىلەتتەن اينىماسىن ءجونىڭدى.
تۋرالىقتان تايسا ادام قادىرسىز،
اردان اينىپ، جوعالتارسىڭ سەنىمىڭدى.

ەكىنشى سىن — ۋادەڭە بەرىك بول،
ءبىر ايتقان سوزدەن قايتپا، سەرىك بول.
ادالدىقپەن تابىستىرعان دوستىقتىڭ
نەگىزى سول، مىقتى بولسىن، سەرىك بول.

ءۇشىنشى سىن — ەلگە پايداڭ ءتيسىن شىن،
جانىڭمەن ءسۇي حالىقتىڭ تىنىسىن.
ءوزىڭ ءۇشىن ءومىر سۇرسەڭ پايدا نە،
ەل ءۇشىن ەت ەڭبەكپەن دۇرىس ءىسىڭ.

ءتورتىنشى سىن — اشۋىڭدى تيا ءبىل،
كەشىرىممەن جەڭ قاتەلىك، تيا ءبىل.
كەشىرىمدى كىسى بولۋ — ەرلىك قوي،
كەك ساقتاساڭ، وزىڭە زيا ءبىل.

بەسىنشى سىن — ەلىڭ ءۇشىن قام قىلعىن،
ازاماتتىق جولىڭ بولسىن جارقىن، سىن.
قورقاق ەمەس، قايراتتى بول ىسىڭدە،
قيىندىقتا تايسالماسىن الدىڭ سىن.

التىنشى سىن — اقىلىڭدى اسىرىپ،
ناداندارمەن تالاسپاي، تاس قىلىپ.
كىسىلىك پەن ىزگى ويدى تۋ ەتسەڭ،
ادال جۇرەك بولادى باس قۇرىپ.

جەتىنشى سىن — يمان بولسىن وزەگىڭ،
جالعان سوزدەن ساقتاسىن كوزەگىڭ.
ار، ۇياتتى تىرەگىڭ ەت،
سوندا عانا ازامات بول ەل سۇيگەن!

بۇل ولەڭ — اقىتتىڭ ەتيكالىق-فيلوسوفيالىق كوزقاراسىنىڭ جيىنتىعى. ول «جەتى سىن» ارقىلى ادام ءومىرىنىڭ جەتى ولشەمىن -تۋرالىق، ادالدىق، ەڭبەك، سابىر، قايرات، اقىل جانە يماندى رۋحاني تۇتاستىقتا بەرەدى. قۇرىلىمى — ناسيحاتتىق، ءتىلى انىق ءارى قاراپايىم، وي جۇيەسى لوگيكالىق ساباقتاستىقپەن ورىلگەن.

قورىتىندى:

«قايتەر ەدى»، «ءبىر سىرلى، سەگىز قىرلى» جانە «جىگىتتىڭ جەتى سىنى» اقىننىڭ پوەزياسىنداعى رۋحاني كەمەلدىك پەن ادامدىق ىزگىلىكتىڭ تۇعىرى بولىپ تابىلادى. بۇل شىعارمالار — اقىتتىڭ تەرەڭ ويشىلدىعىن، حالىقتىق دانالىققا سۇيەنگەن تاربيە فيلوسوفياسىن دالەلدەيتىن ماڭگىلىك مۇرا.

قادىس ءجانابىلۇلى

دەرەككوز:اقىت ۇلىمجىۇلىنىڭ ولەڭدەر جيناعى.

باسى: https://qandas.kz/a%d2%9byt-%d2%aflimzhi%d2%b1ly-turaly-zertteu-3-4774/

سوڭى.

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 27
«Аққу ағай» атанған ұлағатты ұстаз
تۇلعا تانۋ

«اققۋ اعاي» اتانعان ۇلاعاتتى ۇستاز

August 24, 2026
Төккен тердің қадірі
تۇلعا تانۋ

توككەن تەردىڭ قادىرى

June 11, 2026
Ұстаз ананың хаты
تۇلعا تانۋ

ۇستاز انانىڭ حاتى

June 3, 2026
Тағылымды тағдыр
تۇلعا تانۋ

تاعىلىمدى تاعدىر

May 15, 2026
«Апа, сен болмасаң»
تۇلعا تانۋ

«اپا، سەن بولماساڭ»

May 12, 2026
Бегзат өмір
تۇلعا تانۋ

بەگزات ءومىر

May 5, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz