جىلدار وتە سول تاريحي ءساتتىڭ كۋاگەرى ءارى جالعاستىرۋشىسى رەتىندە انداس وماراقىننىڭ ۇلى، ولكەتانۋشى قاجەت انداس بۇل ايتىستىڭ تاريحىن قايتا جاڭعىرتتى. اتاجۇرتقا ورالعاننان كەيىن ول اكەسىنىڭ كوزى تىرىسىندە جازعان شىعارمالارىن جيناقتاپ، بىرنەشە تومدىق كىتاپ رەتىندە جارىققا شىعاردى.
جاقىندا قاجەت انداس اكەسىنىڭ ايتىستاعى قارسىلاسى ءارى ۇزەڭگىلەس زامانداسى قاسەيىن ءنۇسىپحانۇلىن ارنايى شاقىرىپ، اتاجۇرتتا سۇحبات جۇرگىزدى. سۇحبات بارىسىندا ول قاسەيىن اقىنعا تاريحي، مازمۇندى بىرنەشە سۇراق قويدى:
– «اكەمدى قاي ۋاقىتتان بەرى بىلەسىز؟ 1974 جىلعى سول ايتىستى ەسكە الىڭىزشى. ول كەزدە ايتىسقا كىمدەر قاتىستى؟ ايتىس قالاي ءوتتى؟ انداسپەن ايتىسىڭىز قالاي ءوربىدى؟ ول كەزەڭدە ايتىستاردا تاقىرىپ الدىن الا بەرىلىپ، دايىندىق جاسالا ما ەدى، جوق الدە ءبارى سۋىرىپسالمالىقپەن وتەتىن بە؟» – دەگەن ساۋالدار توڭىرەگىندە اڭگىمە ءوربىدى.
قاسەيىن ءنۇسىپحانۇلى سول كەزەڭدەگى ايتىستىڭ ەرەكشەلىگىن بىلايشا ەسكە الادى:
– ءبىزدىڭ ۋاقىتتا ايتىستا جەڭىس تە، جەڭىلۋ دە بولمايتىن. تەك ۋاقىتى مەن شىعۋ رەتى عانا بەلگىلەنەتىن. قازىرگى ايتىستاردا ادىلقازىلار باعالاپ، ۇپاي بەرسە، بىزدە ونداي جۇيە جوق ەدى. ءبىز انداسپەن شەشۋشى ايتىسقا شىقتىق. ەشقانداي الدىن الا تاقىرىپ بەرىلمەيتىن، دايىندىق دەگەن اتىمەن بولمايتىن. قارسىلاستى تەك اتاپ شاقىراتىن دا، ءبارى تابيعي تۇردە باستالىپ كەتەتىن. قازىرگى نومىرمەن باعالاۋ جوق، تەك حالىقتىڭ ىقىلاسى بولدى. 1990–1992 جىلدارى ەكى جىل قاتارىنان ايتىستارعا قاتىستىم. كەيىن جاسىم ۇلعايىپ ايتىستان كەتتىم، بىراق قازىر دە ايتىستارعا شاقىرادى، كەيدە اقساقال رەتىندە توردە وتىرىپ، ادىلقازى بولامىن، – دەدى اعىنان جارىلىپ.
سۇحبات بارىسىندا قاجەت انداس اكەسىنىڭ قولجازبالارى بۇگىندە جەتىسۋ وبلىستىق ارحيۆىندە جانە انداس وتباسىنىڭ جەكە قورىندا ساقتاۋلى ەكەنىن ايتتى. بۇل مۇرا – تەك ءبىر وتباسىنىڭ ەمەس، كۇللى قازاق ايتىس ونەرىنىڭ ورتاق قازىناسى.
– اكەمنىڭ قولجازبالارىنىڭ ءبارىن رەتتەپ، ساقتاپ كەتكەنى – ۇلكەن امانات. ءبىز سول اسىل مۇرانى جوعالتپاي، جيناقتاپ، بىرنەشە تومدىق ەتىپ شىعاردىق. بۇل ەڭبەكتەردە اكەمنىڭ ايتىستارى، جىرلارى، ءومىر جولى تولىق قامتىلعان. ءبىزدىڭ ماقسات – اكەمىزدىڭ مۇراسىن ەسكەرۋسىز قالدىرماۋ، – دەيدى قاجەت انداس.
سوڭىندا قاجەت انداس اكەسىنىڭ شىعارمالارى توپتاستىرىلعان ءۇش تومدىق كىتاپتى قاسەيىن ءنۇسىپحانۇلىنا سىيعا تارتتى.
– قاسەيىن اعا، ەلگە كەلىپ، اتاجۇرتتا قوناق بولۋىڭىزعا قۋانىشتىمىز. حالقىڭىزدىڭ بەرەكەسىن ارتتىرا بەرىڭىز. بۇگىن ءبىز تەك سۇحبات ەمەس، تاريحتىڭ ءبىر پاراعىن اشتىق. كوپ جىلدار بويى دالەلدەنبەي كەلگەن اقيقاتتىڭ بەتى اشىلدى. اكەمنىڭ ەڭبەگىن، سىزدەردىڭ ونەرلەرىڭىزدى بولاشاق ۇرپاققا جەتكىزۋ – ءبىزدىڭ بورىشىمىز، – دەدى ول.
وسىلايشا، ەكى ءداۋىردى توعىستىرعان بۇل سۇحبات قازاق ايتىس ونەرىنىڭ تاريحىنداعى ءبىر ماڭىزدى كەزەڭنىڭ ءتىرى كۋاسى بولىپ قالدى. 1974 جىلعى قۇلجا قالاسىندا وتكەن سول ايتىس – وتكەننىڭ ەستەلىگى عانا ەمەس، بۇگىنگى ۇرپاققا ۇلگى، ونەر مەن دوستىقتىڭ ماڭگىلىك سيمۆولىنا اينالدى.
ءلاززات مۇحامەدجان،
«Q-Andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.
