Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ ەلتانۋ

جىبەك جولىنداعى مادەني مۇرالاردىڭ ۇرلانۋى 5 ءبولىم

لۋ يان

admin
2025/09/29
ەلتانۋ
0
Жібек жолындағы мәдени мұралардың ұрлануы 5 бөлім

گريگوردىڭ جابايى جىلقى ۇستاۋداعى كەرەمەت امالى

گريگور وتە ايلاكەر بولاتىن. پەرجەۆالسكييدىڭ ەكى جابايى جىلقى نۇسقاسىن اكەلىپ، ەۋروپانى ءدۇر ەتكىزگەنىن ەستىپ، سول جابايى جىلقىدان بىرنەشەۋىن تىرىدەي ۇستاپ اكەلىپ ەلگە كورسەتپەك بولىپ شىڭجاڭعا ادامدارىمەن بىرنەشە رەت كەلەدى. الايدا، ولار تيان-شاننىڭ وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىن كەزىپ شىقسا دا، جابايى جىلقىنىڭ بىرەۋىن دە ۇستاي المايدى. ۇستاعاندى قويىپ، ۇركىتىپ الادى. جابايى جىلقىلار ادامنىڭ قاراسىن كورگەن جەردەن بەزىپ جوعالادى. ءتىرى ۇستاعاندى قويىپ، ولگەنىنەن دە بىرەۋىن الىپ قايتقان ەشكىم بولمايدى. گريگوردىڭ باسقا ءادىس-امال قاراستىرۋىنىڭ، ەجەلدەن ەشكىم كەلىپ دۇرلىكتىرمەگەن قوبداعا بارىپ جابايى جىلقى ۇستاۋىنداعى سەبەبى مىنە وسى ەدى.

سول كەزدە ەۋروپادا فارەس اتتى جاراتىلىستانۋ عالىمى بولادى. بۇل ادام ءوز كەزىندە جابايى جىلقىدان بىرنەشەۋىن ءتىرى ۇستاپ قىرعا اپارعان. بۇل وقىمىستى مىنەز-قۇلىققا عاجاپ ءارى قىرسىقتاۋ ادام ەدى. سوندىقتان جابايى جىلقى اكەلگەن كەزدە ونى ەشكىمنىڭ قولپاشتاماعانى تابيعي عوي. وسى سەبەپتى پەرجەۆالسكيي سياقتى اتى شىقپاعان. دەگەنمەن، ونىڭ تۇراعىنا جابايى جىلقى كورۋگە ارنايى بارعاندار دا از بولمادى. كەيبىرەۋلەر ونىڭ جابايى جىلقىنى نەندەي ادىسپەن ۇستاعاندىعىن سۇراماق بولىپ تىلەك قويعاندا، ول ىلعي ءبىرتۇرلى سىرلى بەينەمەن كۇلىپ قويىپ، ءسوزدى سيىرقۇيمىشاقتاتىپ، اڭىزدى جەرىن سوقپاي وتە شىعاتىن. ءتىپتى بۇل بىرنەشە جابايى جىلقىنى قاي جەردەن ۇستاعاندىعى جونىندە دە جاراتىلىس عالىمى جۇمعان اۋىزىن اشپايدى.

گريگور فارەستىڭ جابايى جىلقى ۇستاۋداعى حيكمەت ءادىسىن بىلمەي قويماۋعا بەكىندى. ول قوماقتى تارتۋ الىپ، بۇل وقىمىستىعا ارنايى امانداسا باردى. اڭگىمە بارىسىندا فارەس جابايى جىلقى جونىندە قاتتى پەيىلدەنە سويلەپ كەتتى. ول افريكا جابايى جىلقىسىنان باستاپ امەريكا قۇرلىعىنداعى جابايى جىلقىعا دەيىن، اتام زامانعى اڭىزداردان قازىرگى زامانعى زەرتتەۋ احۋالىنا دەيىن تىزبەكتەي وتىرىپ توقتاماي سويلەدى. كەيدە توتەنشە قىزىقتى وقيعالاردى كىرىستىرىپ ايتىپ، تىڭداۋشىسىن ءۇيىرىپ اكەتەتىن.

فارەس اڭگىمەسىن ءبىر ساعاتتان استام جالعاستىردى. بۇل گريگوردى ءبىراز حاباردار ەتسە دە، جابايى جىلقىنى ۇستاۋىنا ەشقانداي كومەك كورسەتپەدى. اڭگىمە اياقتالعاندا بىرەۋ سۇرادى:

– فارەس مىرزا، ءسىز اڭگىمەلەپ وتىرعان افريكا، امەريكا جابايى جىلقىلارى مەن ءوزىڭىز شىڭجاڭنان ۇستاپ اكەلگەن جوڭگو جابايى جىلقىسىنىڭ نەندەي ايىرماشىلىعى بار؟

فارەس جاۋاپ بەردى:
– ايىرماشىلىعى تەك ءتورت تۇياعىندا. جوڭگو جابايى جىلقىسىنىڭ تۇياعىنىڭ جوعارى جاعىندا شودىرايىپ تۇراتىن مۇيىزگەگى بولادى. ال دۇنيەدەگى باسقا جابايى جىلقىلاردا مۇنداي ايقىن بەلگى بولمايدى.

فارەس اقجارقىن كۇلىپ الىپ:
– بۇل بارىپ تۇرعان ماعىناسىز ءسوز بولار ەدى. ەگەر تۇياعىنا قاراپ كەسىم جاساۋ كەرەك بولسا، مەن جوڭگو جابايى جىلقىسىن افريكا جابايى جىلقىسىنىڭ ۇرپاعى دەر ەدىم. ويتكەنى افريكا جابايى جىلقىسىنىڭ بوي-تۇرقى كىشكەنە، تۇياعىنىڭ جوعارعى جاعىنداعى مۇيىزگەگى ايقىن ەمەس. مۇنى ەۆوليۋتسيانى ەرتەرەك باستان كەشىرگەندىكتىڭ سالدارى دەپ تۇسىندىرۋگە بولادى. دەمەك، ول جوڭگو جابايى جىلقىسىنىڭ اتاسى بولا المايدى! حا-حا! بۇعان بىردەڭە دەۋ قيىن! – دەدى.

– ورەلى پىكىر! مىرزانىڭ اڭگىمەسى كوكەيىمە قونا كەتتى. كەيبىرەۋلەردىڭ پولكوۆنيك پەرجەۆالسكييدى قولپاشتاعان جۇرەك اينىتارلىق قىلىعىنا كۇماندانىپ جۇرەتىن ەدىم. ەگەر پەرجەۆالسكييدىڭ ونەرى بولسا، مىنە، ءوزىڭىز سياقتى جابايى جىلقىدان بىرنەشەۋىن تىرىدەي ۇستاپ اكەلىپ ەلگە تانىتپاس پا ەدى، – دەپ گريگور تاعى دا ءسوزىن ءدوپ قويدى.

فارەس ساقتانا قالىپ، سويلەمەي قويدى. سۇراي بەرۋدىڭ ناتيجەسىز ەكەنىن بايقاعان گريگور اڭگىمەنى باسقاعا بۇرىپ، ءۇي يەسىنەن جابايى جىلقىلاردى تاعى ءبىر رەت كورۋدى ءوتىندى. فارەس ونى قوراعا ەرتىپ باردى. گريگور ءبىر ۋىس جوڭىشقانى الا بارىپ، جابايى جىلقىنىڭ اۋزىنا تاياي قويارىن كىم بىلگەن. جىلقى ءشوپتى شايناپ تۇرعان ساتىندە ول موينىنان قۇشاقتاپ ۇستاي الدى دا، اۋزىن اشىپ ءتىسىن كورىپ جىبەردى. سويتسە، ول تەك تاي ەكەن. وسىلايشا ءىستىڭ سىرى اشىلدى.

فارەستىڭ ءتۇرى بىردەن وزگەردى. ول گريگورعا:
– ءسىز جابايى جىلقى ۇستاۋدىڭ سىرىن ءبىلىپسىز. ەندەشە، ۇستاعان كەزدە اياۋشىلىق ەتۋىڭىزدى وتىنەمىن. مەن ادامداردىڭ جابايى جىلقىنى ۇستاپ، تۇقىمىن قۇرتىپ جىبەرۋىنەن الاڭداپ ەشكىمگە ايتپاي كەلگەن ەدىم. قاتتى اباي بولعايسىز! – دەدى.

گريگور جابايى جىلقى ۇستاۋدىڭ قۇپياسىن ءبىلىپ الدى. ونىڭ قاقاعان ايازعا قاراماي قوبداعا كەلۋى كوكتەم باستالا سالا ىسكە كىرىسۋ ءۇشىن بولاتىن.

التاي تاۋلارىنا كوكتەم كەلدى. وزەندەردىڭ مۇزى ەرىپ، كوك بۇرشىك اتتى، الۋان گۇلدەر شەشەك اتتى. اسىرەسە سايلاردىڭ كۇنگەي بەتتەرى جاسىل پۇلىشكە ورانعانداي بولدى. بۇل – جابايى جىلقىلاردىڭ قۇلىنداعان شاعى ەدى. ولار قۇلىندارىن ەرتە ۇيىرىمەن تاۋدىڭ تەرەڭ قويناۋلارىنان كوكتەمگە الىپ شىقتى.

جابايى جىلقىلار باستاپقىدا قاتتى ساق كەلدى. بيەلەر مەن قۇلىندار جايىلعان نەمەسە سۋ ىشكەندە، ايعىرلار شەتكەرى شىعىپ الىپ، توڭىرەكتى شولىپ تۇراتىن. بىردەڭە سەزسە، قاتتى كىسىنەپ، ءۇيىردى جەلدەي ۇشىرىپ اكەتەتىن. وسىلاي ولار ۇرپاعىن ساقتاپ كەلگەن.

بۇل كەزدە گريگور ۇيىمداستىرعان توپ تا سول ماڭدا جاسىرىنىپ، ءار قيمىلدى باعىپ وتىردى. ونىڭ قاسىندا جاس ءارى ەرجۇرەك ونشاقتى موڭعول جىگىتى بار ەدى. بۇلاردىڭ ءبارى جۇيرىك سايگۇلىكتەرگە مىنگەن، ات ۇستىندە شىڭدالعان ناعىز شاباندوزدار بولاتىن.

گريگور بەلگى بەرگەندە، قولدارىنا قۇرىق ۇستاعان جىگىتتەر ايقايلاپ لاپ قويدى. جابايى جىلقىلار شۇرقىراپ، جانۇشىرا قاشا جونەلدى. قۋعىنشىلار وكشەلەي قۋدى. ءبىرازدان كەيىن ۇلكەندەرى ۇزاپ كەتتى، ال قۇلىندار قالجىراپ، جەرگە قۇلاي باستادى. اتىنان تۇسكەن جىگىتتەر ولاردى سۇيرەپ تۇرعىزدى دا، ايداپ اكەتتى.

وسى بىرنەشە تۇتقىن ءۇشىن گريگور الدىن الا بيەلەردى دايىنداپ قويعان ەدى. جاڭا قۇلىنداعان بيەلەردىڭ جەلىنى سىزداپ تۇرعان. تۇتقىن قۇلىنداردى ولاردىڭ قاسىنا اكەلگەندە، بيەلەر بوتەن قۇلىنداردى ءوز بالاسىنداي باۋىرىنا تارتىپ، ەمىزىپ الدى. ءسويتىپ، جابايى قۇلىندار ۇيرەنىپ كەتتى.

عاجابى سول – ۇركىپ كەتكەن جابايى جىلقىلار كەيىن سول جايلاۋعا قايتا ورالىپ ءجۇردى. بۇل نە اداسىپ قالعان قۇلىندارىن ىزدەپ كەلۋىنەن، نە ءشوبى شۇيگىن جايلاۋدى قيعىسى كەلمەگەنىنەن ەدى. وسىنى كورگەن گريگور فارەستىڭ قۇپيا ساقتاعان سەبەبىن ءتۇسىندى: ەگەر ءادىس بەلگىلى بولسا، بۇل جانۋارلاردىڭ تۇقىمى قۇرىپ كەتۋى مۇمكىن ەدى.

گريگور ءارى-ءسارى حالگە ءتۇستى دە امالسىزدان ەۋروپاداعى قوجالارىنا تەلەگرامما سوعىپ، نۇسقاۋ سۇرادى. جاۋاپ تەز كەلدى. قوجايىندارى ونى العاشقى تابىسىمەن قۇتتىقتاپ، جابايى جىلقىلاردى ۇزدىكسىز ۇستاي بەرۋىن بۇيىردى. سوڭىندا بارلىعىن گەرمانياعا اكەلۋدى، ال ۇستالعان جىلقىلاردىڭ سانىنا قاراي سىياقى بەرەتىندەرىن ايتتى.

التىن اقشانىڭ قۇدىرەتى گريگوردىڭ كوڭىلىندە جاڭا عانا ويانعان جاناشىرلىق سەزىمدى ءوشىرىپ تاستادى. ول موڭعول جىگىتتەرىنە جىلقىلاردى توقتاۋسىز ۇستاي بەرۋدى تاپسىردى.

وسىلايشا، ءبىر ايدىڭ ىشىندە جابايى جىلقىلار ۇركىپ، ول جايلاۋعا اياق باسپايتىن بولعانعا دەيىن گريگور بارلىعى 54 قۇلىن ۇستادى. ول قۇلىندار ءبىراز ۋاقىتقا دەيىن بيە سۇتىنە ۇيرەتىلىپ، باعىپ-قاعىلدى. كەيىن جولعا شىقتى.

الايدا جەرسىنبەۋ مەن قاجۋدان جول-جونەكەي قۇلىندار ولە بەردى. ۇزاق ساپار ون ءبىر ايعا سوزىلدى. حانبۇركىگە جەتكەندە 54 قۇلىننان نەبارى 28-ءى عانا ءتىرى قالدى.

ەۋروپاعا جەتكىزىلگەن «پەرجەۆالسكيي جىلقىسى» ۇلكەن دۇرلىگۋ تۋدىردى. جابايى جىلقىلار ءتۇرلى كورمەلەرگە قويىلىپ، حايۋاناتتار باقتارىنىڭ سانىنە اينالدى.

الايدا ورتاسى وزگەرگەندىكتەن ولاردىڭ تۇياعىنىڭ ارت جاعىنداعى شودىرايىپ تۇراتىن مۇيىزگەكتەرى بىرتىندەپ جويىلىپ، ايقىن ەرەكشەلىگى جوعالدى. قاپاستا قامالعاندىقتان ولار تابيعي شابىسىن، ەركىندىگىن كورسەتە المادى.

ۋاقىت وتە كەلە ەۋروپالىقتار ءۇشىن بۇل جىلقىلاردىڭ قىزىعى ازايدى. بىراق ولاردان ءبىر نارسەنى ۇقتى: شىڭجاڭ – تابيعاتى باي، اسىل قازىناعا تولى ولكە. ەۋروپالىق ساياحاتشىلار مەن زەرتتەۋشىلەر بۇل ءوڭىردى سەرۋەندەيتىن، زەرتتەيتىن تاماشا مەكەن رەتىندە كوردى.

جوڭگو ۇكىمەتى ءالسىز بولعاندىقتان، شەتەلدىكتەرگە توسقاۋىل قويا المادى. وسىلايشا سىرت ەلدەردىڭ كوزى قازاق دالاسىنا ودان ءارى ءتۇستى.

جابايى جىلقىلاردى قاپاستا ۇستاۋ ولاردى تابيعي ورتاسىنان ايىردى. باستاپقىدا «ەرەكشە» دەپ تانىلعان قاسيەتتەرى جويىلىپ، ءوز تابيعاتىنداعى اسقاق سىمباتىن كورسەتە المادى.

گريگوردىڭ ايلاكەرلىگى، فارەستىڭ قۇپياسى مەن پەرجەۆالسكييدىڭ اتى ەۋروپانى ءدۇر سىلكىندىرگەنىمەن، جابايى جىلقىلار ءۇشىن بۇل وقيعا قاسىرەتكە اينالدى.

قاجەت انداس

“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى

باسى  https://qandas.kz/zhibek-zholynda%d2%93y-m%d3%99deni-m…/

جالعاسى بار…

1 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 21
Әбу Насыр әл-Фараби мен Конфуций философиясындағы ел билеу тәсілі
ەلتانۋ

ءابۋ ناسىر ءال-فارابي مەن كونفۋتسيي فيلوسوفياسىنداعى ەل بيلەۋ ءتاسىلى

August 31, 2026
Мемлекет тұтастығын нығайтқан Чао Цо
ەلتانۋ

مەملەكەت تۇتاستىعىن نىعايتقان چاو تسو

August 31, 2026
Жяй ілімі
ەلتانۋ

جياي ءىلىمى

August 31, 2026
Жиңди тағылымы
ەلتانۋ

جيڭدي تاعىلىمى

August 31, 2026
Хан әулетінің негізін қалаушы – Лю Бан
ەلتانۋ

حان اۋلەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى – ليۋ بان

August 31, 2026
ЛИ СЫ Қытайды біріктіру идеологиясының сәулетшісі
ەلتانۋ

لي سى قىتايدى بىرىكتىرۋ يدەولوگياسىنىڭ ساۋلەتشىسى

August 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz