Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت قاجەت دەرەك

حاتتاما

admin
2026/08/31
قاجەت دەرەك
0
Хаттама

باسى

ىV. الماتى ۋەزىندە كازاك-ورىستى جايلاستىرۋ تۋرالى, گەنەرال-گۋبەرناتور 1914جىلعى 3 شىلدەدەگى مۆلشەرگە جەتپەگەن جەردى كەسىپ الۋ تۋرالى شىققان زاننىڭ ورىندالۋ جۆنىندەگى, الماتى ۋەزىندەگى كازاك-ورىستاردىڭ ستانيتسالارىنا تۆڭىرەگىندەگى قازاق جەرلەرىنەن كەسىپ بەرۋ مۈمكىن دەپ تاپتى. قىستاۋى, جوڭىشقاسى, باقشالارى الىنىپ كەتكەن قازاقتارعا وسى جۆنمەن الىنعان 947310 سوم اقشاداي كۆمەك كۆرسەتىلسىن جەنە كازاك-ورىسقا الىنىپ كەتكەن جەرلەرگە قازاقتار ەلگىندەي قىستاۋسىز لاجىسىز قالسا, بەس جىلعا دەيىن قالا تۇرسىن. مىنىس جانۋاردان باسقا, سوعىس بىتكەننەن سوڭ بىر مەزگىلگە شەيىن الىنعان كۆمەك ۈشىن وسى مەسەلە تۋرالى سوعىس مينسترى مەن جەر مينيسترىنىڭ اراسىندا بولعان كەلىسىم بويىنشا, كازاك-ورىستاردى جەرگە يەلەندىرەتىن كەلىمسەك باسقارۋشى مەكەمەلەر جىلدام قاراجات قارىزىن سۇراپ الىپ, وسى ۋاقىتتا قازاققا كەرەكتى جەر مۆلشەرىن الىنعان جەرمەن الىنعان جەرمەن بىرگە سۋلاندىرۋ كەرەك.

جوعارىدا قازاق-قىرعىزدان قانشالىق جەر الىنباقشى بولعانى, قاي جەرگە قانداي حالىق وتىرعىزىلماق بولعانى ايتىلعان. بۇل قادامعا ۆكىمەت سول جىلى كۈزدەن باستاپ-اق كىرىستى. قىستاي شۇباپ كەلىپ جاتقان قىرعىزداردى نارىن تاسىنا يىرە بەردى. ودان باسقا ەسكى قونىسىنا قايتقان قازاق-قىرعىزدى جەرگىلىكتى كۆرشى ورىستار تالاپ, شاۋىپ, ۆلتىرىپ, ۆز بەتىمەن ۆكىم شىعارىپ جاتتى. بۇرىنعى مەكەنىنە جولاتپادى. قازاق-قىرعىزدىڭ ۆز قونىسىنا قونعانى 1917 جىلدىڭ جازىندا بولدى.

ال ەندى كۆتەرىلىس كەزىندە شىققان ورىس شىعىننان كەلەلىك. ەرينە, مۇندا ەسەپ-قيساپ بولدى. ەدەيى ناۋقان جۈرگىزىلدى. كەلىمسەكتەردى جايلاستىراتىن مەكەمە دەلدەپ تۇرىپ ساناق الدى. ساناق مەكەمەسىنەن ەدەيى ادامدار جىبەرىلدى. جەر-جەردەگى قالا قاۋىمدارى جالانى قازاق-قىرعىزعا جابا بەرىپ, ەرينە, اسىرىپ ماعلۇمات بەرمەدى دەۋگە تاعى دا بولمايدى. كەي جەردە بۈلىنگەن نەرسەنى اقشاعا شاققاندا كۆتەرىڭكى باعامەن دە باعالاعان جەرلەرى بولدى. كۆتەرىلىستەن بۇرىن جوعالعان مالدار دا كۆتەرىلىستىڭ شىعىنىنا ەسەپتەلگەن.

ۆكىمەت تاراپىنان جوعارعى ناۋقان جۈرگىزىلىپ قىستاي ەسەپ الۋمەن بولدى. ەسەپكە قاتىسقاندار ۆتە قيىنشىلىق كۆردى. پوشتا اتتارى تالانعان. ستانتسييالار تالانعان. تەرەگرافتار ۈزىلگەن. قاتىناس اۋىر. سونداي قيىنشىلىقتار ورىس اراسىنداعى ەسەپ الۋ جۇمىسى 1917 جىلدىڭ كۆكەك ايىنا دەيىن سوزاقتادى.

سوندا الىنعان ساناققا قاراعاندا:

ۋەزدەر شىعىندادىم دەپ بەرىلگەن ارىزدار اقشاعا شاققاندا شىعىن مۆلشەرى(رۋبلь) جالپى سوم %
قاراقول 5665 2073268 6,49
پىشپەك 3118 6785007 2,12
جاركەنت 698 4238711 1,33
الماتى 511 218052 0,05
بارلىعى 9992 13315038 9,9

بۇل شىعىنداردى توپقا بۆلگەندە مىناداي:

توپتار شىعىنداندىم دەپ بەرگەن ارىزدار شىعىننىڭ مۆلشەرى (سوم)
كەلىمسەك مۇجىقتار 5204 14696635
كازاك-ورىس 575 15598981
تۇرعىن مۇجىقتار 3767 14822075
تۈرلى شەندەر 446 1182788
باپرلىعى 9992 46300479

بۇل ساناققا قاراعاندا كۆتەرىلىستە اسا شاشىلعان قاراقول ۋەزىنىڭ كەلىمسەكتەرى كۆرىنەدى.

ادام شىعىنى جەنە قاراقول ۋەزىندە ۆزگە ۋەزدەردەن ەرەكشە. مۇنى تۆمەندەگى تسيفرلار كۆرسەتەدى.

ۋەزدەر ۆلگەندەر جان اۋىر جارالى جەڭىل جارالى تۇتقىنعا الىنعان, دەرەكسىز كەتكەنى جان
ەركەك ەيەلدەر ەركەك ۇرعاشى ەركەك ۇرعاشى ەركەك ۇرعاشى
قاراقول 1088 702 1790 29 49 16 18 302 550 852
پىشپەك 174 36 210 12 6 31 12 116 121 237
جاركەنت 37 19 56 6 7 5 5 22 24 46
الماتى 16 – 16 – – – – 2 24 3
بارلىعى 1315 757 2072 47 62 52 35 442 719 1138

ۇرىستا ۆرتەنگەن ۈيلەر

ويازدار ۆرتەنگەن ۈيلەر ۆرتەنگەن ۈيلەردىڭ, جالپى زيياندالعانداردىڭ سانى %
قاراقولدا 1554 42,1
پىشپەك 468 14,9
جاركەنت 264 57,8
الماتى – –
بارلىعى 2286

الماتى ۋەزىندەگى ورىس قالالارىندا ۈيلەردىڭ ۆرتى بولمادى. ۆرتەنگەن شابىلعان شۆپتەر.

بارلىق وبلىستا ۆرتەنگەن, بۈلىنگەن, ۈرىككەن ەلدىڭ تاستاپ كەتكەن قىستاۋلارىنىڭ بارلىعىن ساناق مەكەمەسى:18453 قورا دەيدى. ونىڭ باعاسى. 34948825 سوم دەپ شاعادى.

ۋەزدەر بۈلىنگەن ۈيلەردىڭ سانى قانشا سوما تۇرادى
قاراقول 13243 254376715
پىشپەك 2916 56681205
جاركەنت 2294 30890905
بارلىعى 18453 341948825

سول جالپى بۈلىنگەن ۈيدىڭ 1712-ى كازاك-ورىس كرەستьياندارىنىڭ تۇرعىن ۈيلەرى. مۇنىڭ شاعىلعان باعاسى 20739385 سوم. بۇل جالپى بۈلىنگەن ۈيدىڭ شاعىلعان سوماسىنىڭ 6,06 پروتسەنتى.

ساناق مەكەمەسى تاراپىنان كۆتەرىلىستىڭ زييانىنا ورىستان تۆمەندەگى مالدار كۆرسەتىلدى.

ۋەزدەر جىلقى سيىر ۇساق مال بارلىعى جالپىسىنىڭ پروتس.سال (ورىس) جالپى مالدان
الماتى 236 637 294 1167 0,97 0,08
جاركەنت 3791 7588 24940 36250 70,3 4,38
پىشپەك 3797 16642 24272 44711 32,09 2,21
قاراقول 22678 46368 112930 181976 100,0 11,13
بارلىعى 30502 71235 162436 264104 57,1 4,45

سوندا جەتىسۋدىڭ جالپى مال سانى مىناداي بولىپ شىقتى:

كۆتەرىلىسكە شەيىن:

جىلقى سيىر ۇساق مال باسقالار بارلىعى
1082294 900551 7316707 105564 9414116

كۆتەرىلىستەن كەيىن:

644849 572249 4314306 72930 5604334

وسى ساناقتارعا قاراعاندا شاشىلعان ورىس مالى تۆرت ۋەزدەردەگى جالپى ورىس مالىنىڭ 87,1 پروتسەنتىن, وبلىستارداعى جالپى ورىس مالىنىڭ 33 پروتسەنتىن, قازاق-قىرعىزبەن قوسقاندا جالپى مال سانىنىڭ 45 پروتسەنتىن الادى.

ورىستان شاشىلعان مالدىڭ ويازدارعا بۆلىنگەندەگى سومالارى مىناداي:

قاراقول ويازىنان 6148377 سومدىق مال
پىەپەكتەن 1946044,1
جاركەنتتەن 1581446
الماتىدان 76659
بارلىعى 9752526,1

وسى شىعىندالعان مالدى توپتارعا بۆلگەندە مىنانداي:

توپتار تالانعان, جوعالعان مال سانى جالپى مال سانىن شاققاندا پايىز مۆلشەرى
تۇرعىن مۇجىقتار 122530 46,4
كەلىمسەكتەر 87394 33,0
تۈرلى شەندىلەر 35437 13,4
كازاك-ورىستان 18809 7,2
بارلىعى 264170

ورىستان بۈلىنگەن پىشەن سانى:

ويازدار جوڭىشقا شۆپ سوماسى
قاراقول 82692 پۇت 2111060 پۇت 78115,2
پىشپەك 1465376 81764 370717,6
جاركەنت 851375 666976 1872199,0
الماتى 40 28930 14662,0
بارلىعى 2399483 2888735 2338693,8

كلەتتەن تالانىپ, شاشىلعان استىق:

قاراقولدان 2532125,95 سومدىق
پىشپەكتەن 289119,54
جاركەنتتەن 113942,65
بارلىعى 2935188,14

ورىستاردان جوعالعان, بۈلىنگەن اۋىل شارۋا جابدىعى جالپى اقشاعا شاققاندا 1224848 سوم 97 تيىن بولدى دەيدى ساناق.

ورىستان ەسىرەسە بۈلىنگەن ەگىن بولدى. ۆيتكەنى كۆتەرىلىس كەزىندە دالاداعى ەگىندى ورىستار قورعاي المادى. جاۋىققان قازاق-قىرعىز مالىن جاۋىپ جىبەردى. كەي جەردە ۆرتەپ تە كەتتى. ەسىرەسە, جەتىسۋ ورىستارى 5-تەپ, 10-نان مالاي ۇستاپ, ەگىندى سالاتىن ەدى. كۆتەرىلىس ۇشىققاندا ەل تولقىسىمەن ورىستا مالاي قالماي, قاشىپ كەتتى. ورىس ەگىندەرى ەگىس دالادا قالدى. الۋعا مۇرشاسى كەلمەدى. مەزگىلىمەن ورىستار استىعىن دا الا المادى. كۆپ استىق الىنباي, قار استىندا قالدى. بۇل تۋرالى تسيفرلار بىلاي دەيدى.

جاركەنت ۋەزىندە بۈلىنگەن استىق 3135 دەسە
الماتى ۋەزىندە 694
پىشپەكتە 1700
قاراقولدا 10816
بارلىعى 16346 دەسە

كۆتەرىلىس سەبەبىنەن الىنباي قالعان استىق

جاركەنت ۋەزى 1448 دەسە
الماتى 119
پىشپەك 7838
قاراقول 29952
بارلىعى 39357 دەسە

ال بۇعان الدىڭعى بۈلىنگەندى قوسقاندا 55722 دەسە.

مۇنىڭ سوماسى مۆلشەرمەن 6069532 سومداي بولادى.

ەلبەتتە, مۇندا بۈلىنگەن قازاق-قىرعىز استىعىنىڭ ەسەبى جوق. مۇندا ايتىلىپ كەلە جاتقان ساناقتىڭ بەرى ورىسقا تيەسىلى. مۇندا دا لەپسى مەن تالدىقورعان ۋەزدەگى بۈلىنگەن استىقتىڭ ەسەبى كىرمەگەن. ال راسىندا قالادان مالاي قاشىپ, تالاي قالانىڭ استىعى جاۋىن-شاشىندا قالىپ بۈلىنۋى كۆزبەن كۆرگەن نەرسە.

ورىستاردىڭ ۈي مۈلىكتەرىنىڭ شاشىلعانىن ساناق مىنانى كۆرسەتەدى.

ويازدار اقشاعا شاققاندا
قاراقول ويازىنان 4102931 سوم
پىشپەكتەن 1433030
جاركەنتتەن 241203
الماتىدان 35049
بارلىعى 5812213 سوم

كۆتەرىلىس جاساعان قازاق-قىرعىزدان قىرىلعان باستى كىسىنىڭ ەسەبى الىنباعان دا, جەتىسۋداعى ورىستىڭ جوعالعان قاز-تاۋىعىنىڭ دا, ەسەبى قالماي تۈگەندەلگەن. ونىڭ ساناعى بىلاي:

قاراقول ۋەزىندە 95565 سوم
پىشپەكتە 20508
جاركەنتتە 1424635
الماتى 107
بارلىعى 1540815,8

اسىراندى قۇستاردا كۆتەرىلىس سويقانىنان شىعىن بولىپتى.

جوعارىداعى سانالىپ كەلگەن ساناقتى قورىتىپ كەلگەندە ەر ۈيدەگى ورىستاردىڭ شىعىندانعان شارۋاسى ورتا ەسەپپەن جەكە باسىنا مىناداي تيەدى:

جاركەنت ۋەزىنەن 3660 سوم
پىشپەك 2176
قاراقول 6068
الماتى 427

كۆتەرىلىستەن زييان تاپقان ورىس حالقىنا ۈكىمەت تاراپىنان جەردەم شۋ دەگەننەن بەرىلدى. جەر-جەردە جەردەم كوميتەتتەرى ۇيىمداستىرىلىپ, قازىنادان اقشا, كيىم, تاماق بەرىلدى. تالانعان قازاق-قىرعىزدىڭ مالى ولارعا جيىپ الۋعا ەرىك بەرىلدى. ساۋىن سيىر, ات اربا, ەگىن جابدىعى ۈلەستىرىلدى. بۇل جەردەم 1917 جىلدىڭ جازىنا شەيىن بەرىلىپ جاتتى. قىستاي قازاق-قۇىرعىزدان لاۋشى ايداپ الىپ بارىپ قاردا قالعان استىقتى ورىس «شابىلعاندارىنا» العىزىپ بەرىپ تۇردى. بۇل جەردەمدى باسقاراتىن وبلىستان باستاپ اۋداندارعا شەيىن ايرىقشا كوميتەت جاسادى.

قر ورتالىق مەملەكەتتىك ارحيۋى, قور (ف):ر-1368;تىزبە (و):ى; ىس (د):56

تۈپ نۇسقا اراب حارپىندە

اۋدارعان قاجەت انداس

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 20
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
قاجەت دەرەك

تالدىقورعانداعى كونە كينوتەاترلار

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
قاجەت دەرەك

قالا كينوتەاترلارى قالاي وزگەردى؟

September 24, 2026
45 تاعدىر
قاجەت دەرەك

45 تاعدىر

September 8, 2026
قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح
قاجەت دەرەك

قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
قاجەت دەرەك

بۇيەن-اقسۋ كوتەرىلىسىنىڭ جەتەكشىلەرى كىم؟

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
قاجەت دەرەك

بۇل قاي ەردەنباەۆ؟

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz