Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Hattama

admin
2026/08/31
Qajet derek
0
Хаттама

Basy

IV. Almaty uezinde kazak-orysty jailastyru turaly, general-gubernator 1914jylǵy 3 shildedegi mólsherge jetpegen jerdi kesip alu turaly shyqqan zannyń oryndalu jónindegi, Almaty uezindegi kazak-orystardyń stanitsalaryna tóńiregindegi qazaq jerlerinen kesip beru múmkin dep tapty. Qystauy, jońyshqasy, baqshalary alynyp ketken qazaqtarǵa osy jónmen alynǵan 947310 som aqshadai kómek kórsetilsin jáne kazak-orysqa alynyp ketken jerlerge qazaqtar álgindei qystausyz lajysyz qalsa, bes jylǵa deiin qala túrsyn. Minis januardan basqa, soǵys bitkennen soń bir mezgilge sheiin alynǵan kómek úshin osy másele turaly Soǵys Minstri men Jer Ministriniń arasynda bolǵan kelisim boiynsha, kazak-orystardy jerge ielendiretin kelimsek basqarushy mekemeler jyldam qarajat qaryzyn súrap alyp, osy uaqytta qazaqqa kerekti jer mólsherin alynǵan jermen alynǵan jermen birge sulandyru kerek.

Joǵaryda qazaq-qyrǵyzdan qanshalyq jer alynbaqshy bolǵany, qai jerge qandai halyq otyrǵyzylmaq bolǵany aitylǵan. Búl qadamǵa ókimet sol jyly kúzden bastap-aq kiristi. Qystai shúbap kelip jatqan qyrǵyzdardy Naryn tasyna iire berdi. Odan basqa eski qonysyna qaitqan qazaq-qyrǵyzdy jergilikti kórshi orystar talap, shauyp, óltirip, óz betimen ókim shyǵaryp jatty. Búrynǵy mekenine jolatpady. Qazaq-qyrǵyzdyń óz qonysyna qonǵany 1917 jyldyń jazynda boldy.

Al endi kóterilis kezinde shyqqan orys shyǵynnan kelelik. Árine, múnda esep-qisap boldy. Ádeii nauqan júrgizildi. Kelimsekterdi jailastyratyn mekeme dáldep túryp sanaq aldy. Sanaq mekemesinen ádeii adamdar jiberildi. Jer-jerdegi qala qauymdary jalany qazaq-qyrǵyzǵa jaba berip, árine, asyryp maǵlúmat bermedi deuge taǵy da bolmaidy. Kei jerde búlingen nárseni aqshaǵa shaqqanda kóterińki baǵamen de baǵalaǵan jerleri boldy. Kóterilisten búryn joǵalǵan maldar da kóterilistiń shyǵynyna eseptelgen.

Ókimet tarapynan joǵarǵy nauqan júrgizilip qystai esep alumen boldy. Esepke qatysqandar óte qiynshylyq kórdi. Poshta attary talanǵan. Stantsiyalar talanǵan. Teregraftar úzilgen. Qatynas auyr. Sondai qiynshylyqtar orys arasyndaǵy esep alu júmysy 1917 jyldyń kókek aiyna deiin sozaqtady.

Sonda alynǵan sanaqqa qaraǵanda:

Uezder SHyǵyndadym dep berilgen aryzdar Aqshaǵa shaqqanda shyǵyn mólsheri(rublь) Jalpy som %
Qaraqol 5665 2073268 6,49
Pishpek 3118 6785007 2,12
Jarkent 698 4238711 1,33
Almaty 511 218052 0,05
barlyǵy 9992 13315038 9,9

Búl shyǵyndardy topqa bólgende mynadai:

Toptar SHyǵyndandym dep bergen aryzdar SHyǵynnyń mólsheri (som)
Kelimsek mújyqtar 5204 14696635
Kazak-orys 575 15598981
Túrǵyn mújyqtar 3767 14822075
Túrli shender 446 1182788
Baprlyǵy 9992 46300479

Búl sanaqqa qaraǵanda kóteriliste asa shashylǵan Qaraqol ueziniń kelimsekteri kórinedi.

Adam shyǵyny jáne Qaraqol uezinde ózge uezderden erekshe. Múny tómendegi tsifrlar kórsetedi.

Uezder Ólgender jan Auyr jaraly Jeńil jaraly Tútqynǵa alynǵan, dereksiz ketkeni Jan
erkek áielder erkek úrǵashy Erkek úrǵashy erkek úrǵashy
Qaraqol 1088 702 1790 29 49 16 18 302 550 852
Pishpek 174 36 210 12 6 31 12 116 121 237
Jarkent 37 19 56 6 7 5 5 22 24 46
Almaty 16 – 16 – – – – 2 24 3
Barlyǵy 1315 757 2072 47 62 52 35 442 719 1138

Úrysta órtengen úiler

Oyazdar Órtengen úiler Órtengen úilerdiń, jalpy ziyandalǵandardyń sany %
Qaraqolda 1554 42,1
Pishpek 468 14,9
Jarkent 264 57,8
Almaty – –
Barlyǵy 2286

Almaty uezindegi orys qalalarynda úilerdiń órti bolmady. Órtengen shabylǵan shópter.

Barlyq oblysta órtengen, búlingen, úrikken eldiń tastap ketken qystaularynyń barlyǵyn sanaq mekemesi:18453 qora deidi. Onyń baǵasy. 34948825 som dep shaǵady.

Uezder Búlingen úilerdiń sany Qansha soma túrady
Qaraqol 13243 254376715
Pishpek 2916 56681205
Jarkent 2294 30890905
barlyǵy 18453 341948825

Sol jalpy búlingen úidiń 1712-i kazak-orys krestьyandarynyń túrǵyn úileri. Múnyń shaǵylǵan baǵasy 20739385 som. Búl jalpy búlingen úidiń shaǵylǵan somasynyń 6,06 protsenti.

Sanaq mekemesi tarapynan kóterilistiń ziyanyna orystan tómendegi maldar kórsetildi.

Uezder jylqy siyr Úsaq mal barlyǵy Jalpysynyń prots.sal (orys) Jalpy maldan
Almaty 236 637 294 1167 0,97 0,08
Jarkent 3791 7588 24940 36250 70,3 4,38
Pishpek 3797 16642 24272 44711 32,09 2,21
Qaraqol 22678 46368 112930 181976 100,0 11,13
Barlyǵy 30502 71235 162436 264104 57,1 4,45

Sonda Jetisudyń jalpy mal sany mynadai bolyp shyqty:

Kóteriliske sheiin:

Jylqy siyr Úsaq mal basqalar barlyǵy
1082294 900551 7316707 105564 9414116

Kóterilisten keiin:

644849 572249 4314306 72930 5604334

Osy sanaqtarǵa qaraǵanda shashylǵan orys maly tórt uezderdegi jalpy orys malynyń 87,1 protsentin, oblystardaǵy jalpy orys malynyń 33 protsentin, qazaq-qyrǵyzben qosqanda jalpy mal sanynyń 45 protsentin alady.

Orystan shashylǵan maldyń oyazdarǵa bólingendegi somalary mynadai:

Qaraqol oyazynan 6148377 somdyq mal
Piepekten 1946044,1
Jarkentten 1581446
Almatydan 76659
Barlyǵy 9752526,1

Osy shyǵyndalǵan maldy toptarǵa bólgende mynandai:

toptar Talanǵan, joǵalǵan mal sany Jalpy mal sanyn shaqqanda paiyz mólsheri
Túrǵyn mújyqtar 122530 46,4
Kelimsekter 87394 33,0
Túrli shendiler 35437 13,4
Kazak-orystan 18809 7,2
Barlyǵy 264170

Orystan búlingen pishen sany:

Oyazdar jońyshqa SHóp somasy
Qaraqol 82692 pút 2111060 pút 78115,2
Pishpek 1465376 81764 370717,6
Jarkent 851375 666976 1872199,0
Almaty 40 28930 14662,0
Barlyǵy 2399483 2888735 2338693,8

Kletten talanyp, shashylǵan astyq:

Qaraqoldan 2532125,95 somdyq
Pishpekten 289119,54
Jarkentten 113942,65
barlyǵy 2935188,14

Orystardan joǵalǵan, búlingen auyl sharua jabdyǵy jalpy aqshaǵa shaqqanda 1224848 som 97 tiyn boldy deidi sanaq.

Orystan ásirese búlingen egin boldy. Óitkeni kóterilis kezinde daladaǵy egindi orystar qorǵai almady. Jauyqqan qazaq-qyrǵyz malyn jauyp jiberdi. Kei jerde órtep te ketti. Ásirese, Jetisu orystary 5-tep, 10-nan malai ústap, egindi salatyn edi. Kóterilis úshyqqanda el tolqysymen orysta malai qalmai, qashyp ketti. Orys eginderi egis dalada qaldy. Aluǵa múrshasy kelmedi. Mezgilimen orystar astyǵyn da ala almady. Kóp astyq alynbai, qar astynda qaldy. Búl turaly tsifrlar bylai deidi.

Jarkent uezinde búlingen astyq 3135 dese
Almaty uezinde 694
Pishpekte 1700
Qaraqolda 10816
Barlyǵy 16346 dese

Kóterilis sebebinen alynbai qalǵan astyq

Jarkent uezi 1448 dese
Almaty 119
Pishpek 7838
Qaraqol 29952
Barlyǵy 39357 dese

Al búǵan aldyńǵy búlingendi qosqanda 55722 dese.

Múnyń somasy mólshermen 6069532 somdai bolady.

Álbette, múnda búlingen qazaq-qyrǵyz astyǵynyń esebi joq. Múnda aitylyp kele jatqan sanaqtyń bári orysqa tiesili. Múnda da Lepsi men Taldyqorǵan uezdegi búlingen astyqtyń esebi kirmegen. Al rasynda qaladan malai qashyp, talai qalanyń astyǵy jauyn-shashynda qalyp búlinui kózben kórgen nárse.

Orystardyń úi múlikteriniń shashylǵanyn sanaq mynany kórsetedi.

Oyazdar Aqshaǵa shaqqanda
Qaraqol oyazynan 4102931 som
Pishpekten 1433030
Jarkentten 241203
Almatydan 35049
Barlyǵy 5812213 som

Kóterilis jasaǵan qazaq-qyrǵyzdan qyrylǵan basty kisiniń esebi alynbaǵan da, Jetisudaǵy orystyń joǵalǵan qaz-tauyǵynyń da, esebi qalmai túgendelgen. Onyń sanaǵy bylai:

Qaraqol uezinde 95565 som
Pishpekte 20508
Jarkentte 1424635
Almaty 107
Barlyǵy 1540815,8

Asyrandy qústarda kóterilis soiqanynan shyǵyn bolypty.

Joǵarydaǵy sanalyp kelgen sanaqty qorytyp kelgende ár úidegi orystardyń shyǵyndanǵan sharuasy orta eseppen jeke basyna mynadai tiedi:

Jarkent uezinen 3660 som
Pishpek 2176
Qaraqol 6068
Almaty 427

Kóterilisten ziyan tapqan orys halqyna úkimet tarapynan járdem shu degennen berildi. Jer-jerde járdem komitetteri úiymdastyrylyp, qazynadan aqsha, kiim, tamaq berildi. Talanǵan qazaq-qyrǵyzdyń maly olarǵa jiyp aluǵa erik berildi. Sauyn siyr, at arba, egin jabdyǵy úlestirildi. Búl járdem 1917 jyldyń jazyna sheiin berilip jatty. Qystai qazaq-qúyrǵyzdan laushy aidap alyp baryp qarda qalǵan astyqty orys «shabylǵandaryna» alǵyzyp berip túrdy. Búl járdemdi basqaratyn oblystan bastap audandarǵa sheiin airyqsha komitet jasady.

QR Ortalyq memlekettik arhivi, Qor (f):R-1368;tizbe (o):I; is (d):56

Túp núsqa arab harpinde

Audarǵan Qajet Andas

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 7
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz