Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ ەلتانۋ

شاڭ ياڭ

شاڭ ياڭ (شامامەن ب.ز.ب. 390–338 جج.) – جانكگو ءداۋىرىنىڭ ورتا شەنىندە ءومىر سۇرگەن شيڭ بەكتىگىنىڭ مەملەكەت قايراتكەرى، ايگىلى رەفورماتور، زاڭشىلدار مەكتەبىنىڭ كورنەكتى وكىلى. ول بۇرىن ۆەي ياڭ نەمەسە گۋنسۋن يان دەپ اتالعان. كەيىن تسين بەكتىگىندە زاڭ رەفورمالارىن جۇرگىزىپ، جوعارى مارتەبەگە يە بولعاندىقتان «مارتەبەلى شاڭ» اتانىپ، تاريحتا شاڭ ياڭ دەگەن اتپەن بەلگىلى بولدى.

admin
2026/08/30
ەلتانۋ
0
Шаң Яң

تۇلعالىق كەلبەتى

شاڭ ياڭ «زاڭ عىلىمىنا قۇشتار» تۇلعا ەدى. ونىڭ ساياسي كوزقاراسى مەن رەفورمالىق يدەيالارى كەيىنگى ۇرپاققا جەتكەن «مارتەبەلى شاڭ ياڭ شىعارمالارى» اتتى ەڭبەكتەرىنەن ايقىن كورىنەدى.

ب.ز.ب. 361 جىلى شيڭ بيلەۋشىسى شيڭ شياۋ-گۋڭ دانىشپانداردى ىزدەۋ جونىندە جارلىق شىعارادى. سول كەزدە شاڭ ياڭ ۋي مەملەكەتىندە جازىلعان «ءامىر-جارلىق تۇسىندىرمەسى» اتتى ەڭبەگىن الىپ، شيڭ بەكتىگىنە كەلەدى. ول تسين سياو-گۋننىڭ سەنىمىنە يە بولىپ، بۇيرىق بويىنشا باس ءۋازىر قىزمەتىنە تاعايىندالادى جانە مەملەكەتتەگى زاڭ رەفورمالارىن باسقارۋعا كىرىسەدى.

شاڭ ياڭ جۇرگىزگەن رەفورمالار تسين بەكتىگىندە فەودالدىق جۇيەنىڭ قۇلدىق جۇيەنىڭ ورنىن باسۋىنا الىپ كەلگەن تاريحي بەتبۇرىس بولدى. حان في: «شيڭ بەكتىگى مارتەبەلى شاڭ ياڭنىڭ زاڭدارىن ىسكە اسىرعاننان كەيىن-اق كۇشەيدى»، – دەپ باعالاعان.

شاڭ ياڭ رەفورمالارىنىڭ نەگىزگى باعىتتارى

جەر قاتىناستارى رەفورماسى

قۇل يەلەنۋشى اقسۇيەكتەردىڭ «توعىز ۇلەستىك جەر جۇيەسىن» كۇشىنەن قالدىرىپ، جەرگە جەكە مەنشىكتى مويىندادى. جەردى ەركىن ساۋدالاۋعا جول اشتى. تىڭ يگەرۋشىلەردى قولداپ، ديقان شارۋاشىلىعىن وركەندەتتى.

مۇراگەرلىك ارتىقشىلىقتاردى جويۋ

اقسۇيەكتەردىڭ تۇقىم قۋالايتىن لاۋازىمدارى مەن جالاقىلارىن جويىپ، ەڭبەگى مەن اسكەري ەرلىگىنە قاراي بەرىلەتىن 20 دارەجەلى ماراپات جۇيەسىن ەنگىزدى.

ءوندىرىس پەن ەڭبەكتى قولداۋ

ەگىنشىلەر مەن توقىماشىلارعا ەرەكشە قولداۋ كورسەتىلدى. مەملەكەتكە استىق پەن ماتا كوپ تاپسىرعاندارعا سالىق جەڭىلدىكتەرى بەرىلدى.

اكىمشىلىك جۇيەنى ورتالىقتاندىرۋ

فەودالدىق يەلىكتەرگە ءبولىنۋدى جويىپ، 31 ۋەزد قۇردى. بارلىق بيلىكتى ورتالىققا باعىندىرىپ، باسقارۋدى كۇشەيتتى.

ولشەم مەن زاڭدى بىرىزدەندىرۋ

ولشەم جۇيەسىن ءبىر ستاندارتقا كەلتىرىپ، زاڭنىڭ بارىنە ورتاق ورىندالۋىن قامتاماسىز ەتتى.

رەفورمالار بارىسىندا شاڭ ياڭ قۇل يەلەنۋشى اقسۇيەكتەر مەن كونفۋتسييشىل (عۇرىپشىل) توپتاردىڭ قاتتى قارسىلىعىنا تاپ بولدى. ولار «ەجەلگى سالتتى ساقتاۋ كەرەك» دەپ، جاڭالىققا قارسى شىقتى. شاڭ ياڭ بولسا:
«ەل باسقارۋدىڭ ءبىر عانا وزگەرمەيتىن جولى جوق، ەلگە پايدا جەتكىزۋ ءۇشىن ەسكىگە ەلىكتەۋ شارت ەمەس»، – دەپ جاۋاپ بەردى.

ول زاڭنىڭ بارىنە تەڭ قولدانىلۋىن دالەلدەۋ ءۇشىن بەدەلدى اقسۇيەكتەردى دە جازالادى. بۇل زاڭشىلداردىڭ باتىل ءارى ءپرينتسيپشىل ۇستانىمىن كورسەتتى.

رەفورمالاردىڭ ناتيجەسى.

ون جىلعا سوزىلعان رەفورمالار تسين مەملەكەتىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان دەڭگەيدە كۇشەيتتى. قوعامدا ءتارتىپ ورناپ، قاۋىپسىزدىك ارتتى. ءتىپتى بالالار مەن ايەلدەر دە «مارتەبەلى شاڭ ياڭنىڭ زاڭىن» بىلەتىن دەڭگەيگە جەتتى.

شاڭ ياڭ كەرتارتپا تاعىلىمشىلداردى قوعامعا زيان كەلتىرۋشى دەپ ەسەپتەپ، ولاردىڭ ىقپالىن تۇبىرىمەن جويۋعا تىرىستى. ول اسكەري قۋاتتى باستى كۇش سانادى:         «سوعىستى سوعىسپەن توقتاتۋ، جازانى جازامەن جويۋ كەرەك» دەگەن ۇستانىمدى ۇستاندى.

شيڭ شياۋ-گۋڭ قايتىس بولعاننان كەيىن، بۇرىنعى اقسۇيەكتەر كەك الىپ، جاڭا بيلەۋشى حۋاي بان-ۆاننىڭ كەزىندە شاڭ ياڭعا قارسى جالا جاۋىپ، ونى ۇستاتادى. ب.ز.ب. 338 جىلى شاڭ ياڭ اسا اۋىر جازاعا تارتىلىپ، بۇكىل اۋلەتىمەن بىرگە ولتىرىلەدى.

الايدا، ونىڭ رەفورمالارى جويىلعان جوق. كەرىسىنشە، سول زاڭدار نەگىزىندە تسين مەملەكەتى كۇشەيىپ، كەيىن شيڭ شىحۋاننىڭ قىتايدى بىرىكتىرۋىنە بەرىك نەگىز قالادى.

شاڭ ياڭنىڭ تاعدىرى – زاڭشىلدار مەن تاعىلىمشىلدار اراسىنداعى تارتىستىڭ جاي يدەيالىق داۋ ەمەس، قايتىمسىز تاپتىق كۇرەس ەكەنىن كورسەتتى. ول ءوزى قۇربان بولسا دا، ونىڭ يدەيالارى جەڭىسكە جەتتى. بۇل زاڭشىلدار ءىلىمىنىڭ سول ءداۋىردىڭ تاريحي دامۋىنا ساي كەلگەنىن دالەلدەيدى.

قىتاي مەملەكەتتىگىن نىعايتۋداعى ءرولى

ەجەلگى قىتاي تاريحىندا مەملەكەتتىلىكتىڭ نىعايۋىنا تۇبەگەيلى ىقپال ەتكەن تۇلعالاردىڭ ءبىرى – شاڭ ياڭ. ول ب.ز.ب. IV عاسىردا تسين بەكتىگىندە جۇرگىزگەن زاڭدىق جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالارى ارقىلى قىتايدىڭ كەيىنگى ساياسي دامۋىنا بەرىك نەگىز قالادى. شاڭ ياڭ رەفورمالارى تەك ءبىر بەكتىكتىڭ ىشكى ماسەلەسىن شەشۋمەن شەكتەلمەي، تۇتاس قىتاي اۋماعىندا ورتالىقتانعان مەملەكەت قۇرۋعا جول اشتى.

شاڭ ياڭ رەفورماسىنىڭ ەڭ باستى تاريحي ماڭىزى – ورتالىق بيلىكتى كۇشەيتۋىندە. بۇعان دەيىن قىتايداعى بەكتىكتەردە بيلىك كوبىنە مۇراگەرلىك اقسۇيەكتەردىڭ قولىندا بولىپ، مەملەكەت ىشىندەگى ناقتى باسقارۋ ءالسىز ەدى. شاڭ ياڭ وسى جۇيەنى تۇبەگەيلى جويىپ، مۇراگەرلىك مانساپ پەن ارتىقشىلىقتاردىڭ ورنىنا ەڭبەگى مەن اسكەري ەرلىگىنە قاراي تاعايىنداۋ ءتارتىبىن ەنگىزدى.

بۇل قادام بيلىكتىڭ جەكە اۋلەتتەرگە ەمەس، مەملەكەتكە قىزمەت ەتۋ قاعيداتىنا نەگىزدەلۋىنە مۇمكىندىك بەردى. ناتيجەسىندە تسين بەكتىگى ورتالىقتانعان باسقارۋ جۇيەسىنە كوشىپ، شاھ پەن زاڭ ۇستەمدىگى كۇشەيدى. كەيىن بۇل مودەل قىتايدى بىرىكتىرگەن تسين شيحۋان داۋىرىندە جالعاسىن تاپتى.

شاڭ ياڭ ۇسىنعان زاڭشىلدىق (فا-تسزيا) ءىلىمى مەملەكەتتى باسقارۋدا زاڭدى باستى قۇرال رەتىندە قاراستىردى. ول سالت-داستۇرگە، مورالدىق ۋاعىزعا ەمەس، ناقتى ءارى بارىنە بىردەي مىندەتتى زاڭعا سۇيەنۋدى تالاپ ەتتى.

زاڭنىڭ بارىنە ورتاق بولۋى – اقسۇيەك پەن قاراپايىم حالىقتى تەڭ جاۋاپكەرشىلىككە تارتتى. بۇل قوعامدا ءتارتىپ پەن قاۋىپسىزدىكتى ارتتىرىپ، مەملەكەتكە دەگەن سەنىمدى كۇشەيتتى. تاريحي دەرەكتەردە شاڭ ياڭ رەفورماسىنان كەيىن تسين بەكتىگىندە ۇرلىق-قارلىق ازايىپ، قوعامدىق قاۋىپسىزدىك ايتارلىقتاي جاقسارعانى ايتىلادى. زاڭ ۇستەمدىگى مەملەكەتتىڭ ىشكى تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتكەن باستى فاكتورعا اينالدى.

مەملەكەتتىلىكتىڭ بەرىكتىگى تىكەلەي ەكونوميكالىق قۋاتقا بايلانىستى. شاڭ ياڭ بۇل ماسەلەنى تەرەڭ ءتۇسىنىپ، اۋىل شارۋاشىلىعىن مەملەكەت تىرەگىنە اينالدىردى. ول «توعىز ۇلەستىك جەر» جۇيەسىن جويىپ، جەرگە جەكە مەنشىكتى مويىندادى. بۇل ديقانداردى جەردى ءتيىمدى پايدالانۋعا ىنتالاندىرىپ، ءونىم كولەمىن ارتتىردى.

سونىمەن قاتار ەگىنشىلىكپەن جانە توقىماشىلىقپەن اينالىسقان شارۋالارعا سالىقتىق جەڭىلدىكتەر بەرىلدى. بۇل قازىناعا تۇراقتى ءتۇسىم تۇسىرۋمەن قاتار، حالىقتىڭ تۇرمىسىن جاقسارتتى. ەكونوميكاسى نىعايعان مەملەكەت تۇراقتى اسكەر ۇستاپ، سىرتقى قاۋىپكە توتەپ بەرە الاتىن دەڭگەيگە جەتتى.

شاڭ ياڭ رەفورمالارى اسكەري سالادا دا شەشۋشى ءرول اتقاردى. اسكەري قىزمەت كورسەتكەندەرگە جوعارى دارەجە مەن جەر بەرۋ جۇيەسى ەنگىزىلىپ، سوعىسقا قابىلەتتى حالىقتى ىنتالاندىردى. اسكەردە ءتارتىپ قاتال ورناپ، سوعىسقا قابىلەتتى، ۇيىمشىل كۇش قالىپتاستى.

ناتيجەسىندە تسين بەكتىگى كورشى بەكتىكتەرگە قارسى جورىقتاردا باسىمدىققا يە بولىپ، اۋماقتىق تۇرعىدا كۇشەيە ءتۇستى. بۇل اسكەري جەتىستىكتەر كەيىن بۇكىل قىتايدى بىرىكتىرۋدىڭ العىشارتى بولدى.

شاڭ ياڭ ەنگىزگەن وكرۋگتىك-اۋداندىق باسقارۋ جۇيەسى مەملەكەتتى باسقارۋدى جەڭىلدەتتى. جەرگىلىكتى بيلىك ورتالىققا تىكەلەي باعىندىرىلىپ، بۇرىنعى فەودالدىق بىتىراڭقىلىق جويىلدى. ولشەم، سالماق جانە ەسەپ جۇيەسىنىڭ بىرىزدەنۋى دە باسقارۋ مەن ساۋدانى جەڭىلدەتىپ، مەملەكەتتىڭ تۇتاستىعىن ارتتىردى.

شاڭ ياڭ جەكە باسى قايعىلى اياقتالعانىمەن، ونىڭ رەفورمالارى جويىلعان جوق. كەرىسىنشە، ءدال وسى رەفورمالار نەگىزىندە تسين شيحۋان بۇكىل قىتايدى ءبىر ورتالىققا باعىندىرعان العاشقى يمپەريانى قۇردى.

وسى تۇرعىدان العاندا، شاڭ ياڭ رەفورمالارى قىتاي مەملەكەتتىگىنىڭ قۇقىقتىق، ەكونوميكالىق جانە اكىمشىلىك ىرگەتاسىن قالاپ بەردى دەۋگە تولىق نەگىز بار. ول قىتايدى رۋلىق-فەودالدىق قۇرىلىمنان ورتالىقتانعان مەملەكەتكە كوشىرۋدە شەشۋشى تاريحي ءرول اتقاردى.

شاڭ ياڭ رەفورماسى – قىتاي تاريحىنداعى مەملەكەتتىلىكتى نىعايتقان ەڭ ءىرى ساياسي-قۇقىقتىق وزگەرىستەردىڭ ءبىرى. زاڭ ۇستەمدىگىنە نەگىزدەلگەن باسقارۋ، ورتالىق بيلىكتىڭ كۇشەيۋى، ەكونوميكالىق جانە اسكەري الەۋەتتىڭ ارتۋى قىتايدىڭ بولاشاق يمپەريالىق دامۋىنا جول اشتى. سوندىقتان شاڭ ياڭ ەسىمى تەك رەفورماتور رەتىندە ەمەس، قىتاي مەملەكەتتىلىگىنىڭ نەگىزىن قالاعان تاريحي تۇلعا رەتىندە باعالانۋى ءتيىس

بۇگىنگى قازاق–قىتاي قاتىناسىنا ىقپالى

ەجەلگى قىتاي تاريحىنداعى شاڭ ياڭ رەفورماسى (ب.ز.ب. IV ع.) – ءبىر مەملەكەتتىڭ ىشكى باسقارۋ جۇيەسىن تۇبەگەيلى وزگەرتكەن ساياسي-قۇقىقتىق قۇبىلىس قانا ەمەس، قىتاي وركەنيەتىنىڭ كەيىنگى مىڭجىلدىقتاعى مەملەكەتتىك مىنەز-قۇلقىن ايقىنداعان تاريحي نەگىز. بۇل رەفورمالاردىڭ اسەرى بۇگىنگى قىتايدىڭ سىرتقى ساياساتىندا، سونىڭ ىشىندە قازاقستانمەن قارىم-قاتىناسىندا دا استارلى تۇردە كورىنىس تاۋىپ وتىر.

شاڭ ياڭ رەفورماسىنىڭ وزەگى – مەملەكەت مۇددەسىن جەكە مۇددەدەن جوعارى قويۋ، ورتالىقتانعان بيلىك پەن زاڭ ۇستەمدىگىنە سۇيەنۋ بولدى. وسى قاعيدات قىتايدا عاسىرلار بويى ۇزىلمەي ساقتالىپ، قازىرگى قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ باسقارۋ فيلوسوفياسىنا اينالدى.

بۇگىنگى قازاق–قىتاي قاتىناسىندا بۇل ەرەكشەلىك قىتايدىڭ ۇزاق مەرزىمدى ستراتەگيالىق جوسپارلارعا باسىمدىق بەرۋىنەن، كەلىسىمدەردە تۇراقتىلىق پەن بولجامدىلىقتى تالاپ ەتۋىنەن، ەكونوميكالىق جانە ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردى مەملەكەت مۇددەسىنە ساي جۇيەلى جۇرگىزۋىنەن بايقالادى.

قازاقستان ءۇشىن قىتايدىڭ مۇنداي مەملەكەتشىلدىك ءداستۇرىن ءتۇسىنۋ – تەڭ ارىپتەستىك ورناتۋدىڭ ماڭىزدى العىشارتى.

شاڭ ياڭ رەفورماسى زاڭدى قوعام ءومىرىنىڭ باستى تەتىگىنە اينالدىردى. قىتاي ءۇشىن زاڭ – تەك ىشكى ءتارتىپ قۇرالى ەمەس، سىرتقى قارىم-قاتىناستا دا سەنىم فاكتورى.

قازىرگى قازاق–قىتاي قاتىناستارىندا شەكارا ماسەلەسىنىڭ تولىق قۇقىقتىق نەگىزدە شەشىلۋى، ينۆەستيتسيالىق كەلىسىمدەردىڭ ناقتى شارتتارعا سۇيەنۋى، حالىقارالىق شارتتاردى ۇزاق مەرزىمگە باعىتتاۋ
وسى زاڭشىلدىق ءداستۇردىڭ جالعاسى.

قازاقستانمەن اراداعى بارلىق ءىرى جوبالاردىڭ قۇقىقتىق راسىمدەلۋى قىتايدىڭ تاريحي قالىپتاسقان زاڭعا سۇيەنۋ مادەنيەتىنىڭ ىقپالىن كورسەتەدى.

شاڭ ياڭ رەفورماسى ەگىنشىلىك پەن ءوندىرىستى مەملەكەتتىڭ تىرەگى دەپ تانىدى. ەكونوميكالىق قۋاتسىز ساياسي تۇراقتىلىق بولمايتىنىن دالەلدەدى. بۇل قاعيدا بۇگىنگى قىتاي ەكونوميكاسىنىڭ سىرتقى ساياساتىنا دا ءتان.

قازاقستانمەن قاتىناستا قىتاي كولىك-لوگيستيكالىق دالىزدەرگە، ەنەرگەتيكا مەن شيكىزات سەكتورىنا، وڭدەۋ ونەركاسىبىنە
ەرەكشە ءمان بەرەدى.

«ءبىر بەلدەۋ – ءبىر جول» باستاماسى – شاڭ ياڭنان باستاۋ الاتىن ەكونوميكا ارقىلى مەملەكەتتى كۇشەيتۋ قاعيداسىنىڭ زاماناۋي كورىنىسى. قازاقستان بۇل ۇدەرىستە ترانزيتتىك ءارى ستراتەگيالىق ارىپتەس رەتىندە ماڭىزدى ءرول اتقارىپ وتىر.

شاڭ ياڭ رەفورماسى قوعامداعى تۇراقتىلىقتى زاڭ مەن قاتاڭ ءتارتىپ ارقىلى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەدى. قىتايدىڭ بۇگىنگى سىرتقى ساياساتىندا دا كورشى ەلدەرمەن تۇراقتى، بولجامدى قاتىناس ورناتۋعا ۇمتىلۋى وسى تاريحي تاجىريبەدەن تۋىندايدى.

قازاق–قىتاي قاتىناسىندا شەكارالىق قاۋىپسىزدىك، ەكسترەميزم مەن زاڭسىز كوشى-قونعا قارسى ىنتىماقتاستىق، ايماقتىق تۇراقتىلىق ماسەلەلەرى
الدىڭعى قاتاردا تۇرادى.

بۇل – قىتايدىڭ ىشكى تۇراقتىلىقتى سىرتقى ورتا ارقىلى دا قورعاۋعا تىرىساتىن ءداستۇرلى ساياسي ۇستانىمى.

شاڭ ياڭ رەفورماسى كونفۋتسييشىلدىككە قارسى شىققانىمەن، قىتايدا تارتىپكە باعىنعان قوعام يدەياسىن ورنىقتىردى. ال قازاق داستۇرىندە ەركىندىك، قاۋىمدىق كەلىسىم، اۋىزشا قۇقىق ۇستەم بولدى.

بۇگىنگى قازاق–قىتاي قاتىناسىندا وسى وركەنيەتتىك ايىرماشىلىقتاردى ەسكەرۋ اسا ماڭىزدى. قىتايدىڭ تاريحي زاڭشىل-مەملەكەتشىل ويلاۋ جۇيەسىن بىلمەي تۇرىپ، ەكى ەل اراسىنداعى كەيبىر شەشىمدەر مەن ۇستانىمداردى ءتۇسىنۋ قيىن.

شاڭ ياڭ رەفورماسى – بۇگىنگى قىتاي مەملەكەتىنىڭ ساياسي مىنەز-قۇلقىنىڭ تاريحي كودى. ول قىتايدىڭ ورتالىقتانعان باسقارۋ جۇيەسىن، زاڭعا سۇيەنگەن ساياساتتى، ەكونوميكالىق پراگماتيزمدى جانە تۇراقتىلىققا ۇمتىلىسىن قالىپتاستىردى.

وسى تاريحي نەگىز بۇگىنگى قازاق–قىتاي قاتىناسىنا دا تىكەلەي بولماسا دا، جاناما ءارى جۇيەلى تۇردە ىقپال ەتىپ وتىر. قازاقستان ءۇشىن قىتايمەن قارىم-قاتىناستا تەك قازىرگى ساياسي جاعدايدى ەمەس، وسىنداي تەرەڭ تاريحي ساباقتاستىقتى ەسكەرۋ – ءوز ۇلتتىق مۇددەسىن ءتيىمدى قورعاۋدىڭ ماڭىزدى شارتى.

قىسقاسى، شاڭ ياڭتانۋ – قىتاي وركەنيەتىنىڭ مەملەكەتتىك باسقارۋ جۇيەسىن، زاڭ ۇستەمدىگىنە نەگىزدەلگەن ساياسي مادەنيەتىن جانە ورتالىقتانعان بيلىك ءداستۇرىن ءتۇسىنۋدىڭ كىلتى. شاڭ ياڭ رەفورمالارى ارقىلى قالىپتاسقان زاڭشىلدىق، ەكونوميكالىق پراگماتيزم مەن تارتىپكە نەگىزدەلگەن مەملەكەتشىل ويلاۋ جۇيەسى قىتايدىڭ بۇگىنگى ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىنا دەيىن جالعاسىپ كەلەدى.

وسى تۇرعىدان العاندا، شاڭ ياڭتانۋ تەك ەجەلگى تاريحتى زەرتتەۋ ەمەس، قازىرگى قىتايدىڭ ارەكەت لوگيكاسىن، ستراتەگيالىق شەشىمدەرىن جانە كورشى ەلدەرمەن، سونىڭ ىشىندە قازاقستانمەن قارىم-قاتىناسىنداعى ۇستانىمدارىن تەرەڭ تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سوندىقتان شاڭ ياڭتانۋ – قىتايتانۋ، ساياساتتانۋ جانە حالىقارالىق قاتىناستار سالاسى ءۇشىن اسا ماڭىزدى عىلىمي باعىت بولىپ تابىلادى.

قاجەت انداس،

«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.

جالعاسى بار…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 17
Әбу Насыр әл-Фараби мен Конфуций философиясындағы ел билеу тәсілі
ەلتانۋ

ءابۋ ناسىر ءال-فارابي مەن كونفۋتسيي فيلوسوفياسىنداعى ەل بيلەۋ ءتاسىلى

August 31, 2026
Мемлекет тұтастығын нығайтқан Чао Цо
ەلتانۋ

مەملەكەت تۇتاستىعىن نىعايتقان چاو تسو

August 31, 2026
Жяй ілімі
ەلتانۋ

جياي ءىلىمى

August 31, 2026
Жиңди тағылымы
ەلتانۋ

جيڭدي تاعىلىمى

August 31, 2026
Хан әулетінің негізін қалаушы – Лю Бан
ەلتانۋ

حان اۋلەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى – ليۋ بان

August 31, 2026
ЛИ СЫ Қытайды біріктіру идеологиясының сәулетшісі
ەلتانۋ

لي سى قىتايدى بىرىكتىرۋ يدەولوگياسىنىڭ ساۋلەتشىسى

August 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz