پويىز ستانسىسىنان قوستاناي وبلىستىق ەڭبەك موبيلьدىلىك ورتالىعى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى ەرلان قايراتۇلى دەگەن ازامات قارسى الدى. كۆكشەتاۋدىڭ تۋماسى بولعاندىقتان دا كۆركەم مىنەزدى جىگىت بولىپ سەزىلدى ماعان. استانادان ۆتكەن سوڭ قوستانايعا جەتكەنشە پويىزداعى ساپارلاستارىممەن تىلىمدى بۇراپ سۆيلەسكەنىمدى ۇمىتىپ, تازا قازاقشا پىكىرلەسىپ كەتتىك.
قوستاناي تاريحي ەسكەرتكىشتەرگە باي قالا ەكەن. ۆيتكەنى, قازاق رۋحانيياتىنىڭ كۆش باسىندا تۇراتىن ىبىراي التىنسارين, احمەت بايتۇرسىنوۋ, ەلدەس وماروۋ, ەلجان بايقارا, مىرجاقىپ دۋلاتوۋ, تاعى دا باسقا ۇلت زييالىلارى تۋعان, ۆسكەن, ەڭبەك ەتكەن قۇتتى مەكەن عوي. سول زييالىلىق قوستاناي قالاسى مەن ەلدى مەكەندەردەگى تاريحي ەسكەرتكىشتەرگە قۇرمەتپەن قارايتىن ىزگىلىكتەرىنەن سەزىلەدى.
وبلىس ورتالىعى مەن ەلدى مەكەندەردە بىر عاسىر نەمەسە ودان دا بۇرىن سالىنعان كۆپەستەردىڭ ۈيلەرى سول قالپىندا ساقتالىپ, تاريحي ەسكەرتكىش رەتىندە مەملەكەت قورعاۋىنا الىنىپتى. ونىڭ كۆبىندە بۈگىندە وبلىس ەكىمدىگىنە قاراستى مەملەكەتتىك جەنە بيۇدجەتتىك مەكەمەلەر ورنالاسقان. ايتالىق, حىح عاسىردىڭ سوڭىندا ىرگەسى قالانعان كۆپەس ۋويششەۋتىڭ ۈيىنە قوستاناي وبلىستىق ارداگەرلەر ۈيى, تاعى بىر كۆپەستىڭ ۈيىنە ا. نيكيفوروۋ اتىنداعى وبلىستىق كۆركەمسۋرەت مەكتەبى, حىح عاسىردىڭ سوڭىندا سالىنعان بۇرىنعى «حالىق ۈيى» عيماراتىنا وبلىستىق مەدەنيەت باسقارماسى ورنالاسىپتى. حىح عاسىردا تۇرعىزىلعان كۆپەس ياۋشەۋتەردىڭ پاسساجى وبلىستىق تاريحي-ۆلكەتانۋ مۋزەيىنە بەرىلىپتى. ايتا بەرسەك, بۇل تىزىم ارى قاراي تىزبەكتەلىپ كەتە بەرەدى. بۇل ۈلگى ەتۋگە تاتيتىن ۈلكەن قۇندىلىق. ەگەر بۇل ۈيلەر جەكەمەنشىكتىڭ قولىندا بولسا بۈگىنگى جاعدايى قالاي بولار ەدى?! ەسىك-تەرەزەسى شاعىلىپ, كىرپىشى تاسىلىپ, ورنى ومىرايىپ, تاعانى عانا قالار ما ەدى?! سالىستىرمالى تۈردە ايتاتىن بولساق, ۈيرەنۋگە تاتيتىن قۇندىلىق. وسىنى كۆرگەندە تالدىقورعان قالاسى مەن اۋدان, قالالارداعى تاريحي عيماراتتاردى ساقتاۋدا ەنجارلىق تانىتقانىمىزدى ويلاپ, جۈرەگىم اۋىردى.
تاريحقا وسىلاي تەرەڭ سۈيىسپەنشىلىكپەن قارايتىن قوستانايلىقتار مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىمەن قولعا الىنعان جۇمىس كۈشىنىڭ ۇتقىرلىعىن ارتتىرۋ ۈشىن ەرىكتى كۆشى-قونمەن قوستانايعا كۆشىپ بارعان ازاماتتار مەن شەتەلدەن تاريحي وتانىنا ورالعان قانداستارعا دا ىستىق قۇشاعىن اشىپ, جىلى پەيىلىن تانىتىپتى.
قوستانايدا مال جاياتىن, استىق ەگەتىن جەر كۆپ. ۆزگە ەلدەردەن كۆشىپ كەلىپ, ادال ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا بەرەكەسىن اسىرىپ, مالدىڭ باسىن كۆبەيتىپ جاتقان قانداستاردىڭ دا قاتارى جىل سايىن كۆبەيىپ كەلە جاتىر ەكەن. ولار وتباسىنىڭ جاعدايىن جاقسارتۋمەن قاتار وبلىس ەكونوميكاسىن ەسەلەپ, اينالاسىنداعى جەرلەستەرىنە دە ۆنەگە كۆرسەتە باستاپتى. ونىڭ بىرازىنىڭ جۇمىسىمەن تانىستىق. ايتالىق, تەجىكستاننان تۈركىستان وبلىسىنا, ودان ەرىكتى قونىس اۋدارۋ بويىنشا قوستاناي وبلىسىنىڭ التىنسارين اۋدانىنا كۆشىپ كەلگەن شۈكىر دەگەن ازامات اۋداندىق بىلىم بۆلىمىندە جۇمىس ىستەيدى. ۈيىنىڭ قاسىنان قوسىمشا 1 گەكتار جەر الىپ, كۆكۆنىس-كۆكتات ەگىپ, قوسىمشا تابىس كۆزىن تاپقانداردىڭ ساناتىنا قوسىلعان. قوستاناي اۋدانى كونستانتينوۋكا دەگەن اۋىلعا قونىستانعان ۆزبەكستاننان كەلگەن اعايىندار اسىل تۇقىمدى, سۈتتى ەشكىلەردى ۆسىرۋدى قولعا الىپ, ىرىمشىكتىڭ تۈر-تۈرىن نارىققا شىعارادى. ولار مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن قايتارىمسىز گراندتقا قۇجات ۆتكىزىپتى. ەگەر قارجى تۈسىپ جاتسا اۋقىمدى جۇمىستى قولعا الامىز دەيدى. ۆنىمدەرى قوستانايدىڭ بازارىندا عانا ەمەس, كۈللى قازاقستاندا سۇرانىسقا يە بولادى دەگەن سەنىمدە. مۇنداي ازاماتتاردىڭ قاتارى جىل ۆتكەن سايىن كۆبەيىپ كەلەدى.
قوستاناي وبلىسىنا كۆشىپ بارعان جەتىسۋلىقتاردىڭ قاتارىندا بۈگىندە ەگىستىكپەن, مال شارۋاشىلىعىمەن, كەسىپكەرلىكپەن اينالىسقاندار جوق ەكەن. جالپى 2023-2024 جىلدارى ەرىكتى قونىس اۋدارۋ بويىنشا جەتىسۋ وبلىسىنان قوستاناي وبلىسىنىڭ اۋدان, قالالارىنا 12 وتباسى قونىستانىپتى. ولاردىڭ بەرى ماماندىق بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسىپ, سول ايماقتىڭ ەلەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق, بىلىم, مەدەنيەت سالاسىن ۆركەندەتۋگە ۈلەس قوسۋدا. ايتالىق, كەربۇلاق اۋدانىنان كۆشىپ بارعان اسحات ادامباەۋ رۋدنىي قالاسىنداعى «ترانسرەمۋاگون» جشس-نا, تالدىقورعان قالاسىنان كۆشكەن رامازان كۆپجاساروۋ «رۋدنەنسكوە رەمونتنوە دەپو» جشس-نا تۇراقتى جۇمىسقا تۇرىپتى. تەكەلىدەن كۆشكەن فاريدا ابۋوۋا رۋدنىي قالالىق اۋرۋحاناسىنا, تالدىقورعاننان كۆشكەن ۇلپان جۈنىسوۋا قالالىق №2 اۋرۋحاناعا دەرىگەر بولىپ ورنالاسىپ, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتۋدە. ال تالدىقورعاننان كۆشكەن دەۋرەن توماتاەۋ احمەت بايتۇرسىنوۋ اتىنداعى قوستاناي ۆڭىرلىك ۋنيۋەرسيتەتىندە, ميراس قۇلتانوۋ قالالىق №13 ورتا مەكتەپتە ۇستاز بولىپ, بىلىم بەرۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىمەن كۆزگە تۈسە باستاپتى. باسقالار دا ماماندىق بويىنشا جۇمىس اتقارۋدا. سول جەرلەستەرىمىزبەن كەزدەسىپ, جەتىسۋلىقتاردىڭ سەلەمىن جەتكىزىپ, قونىس قۇتتى بولسىن ايتتىق. بىتپەي جاتقان جۇمىستارى, ورىندالماي جاتقان ارماندارى جايلى سۇراپ, ۇسىنىس-تىلەكتەرىن جازىپ الدىق.
سولاردىڭ بىرى – تەكەلى قالاسىنان كۆشىپ بارعان ارداق سەيىتقاليەۋا:
– 2004 جىلى الماتى قالاسىنان تەكەلىگە كەلىپ قونىستاندىق. مەكتەپتەن سوڭ ى. جانسۈگىروۋ اتىنداعى جەتىسۋ ۋنيۋەرسيتەتىن بىتىردىم. جوعارى وقۋ ورنىن تامامداعان سوڭ تەكەلى قالالىق №4 ورتا مەكتەپتە مۇعالىمدىك جۇمىس اتقاردىم. جۇبايىم قاراعاندىدا جۇمىستا, ەكى بالامىز بار. ۈلكەنى مەكتەپتە وقيدى, كىشى بالامىز بيىل 1-سىنىپقا بارادى. حالقىمىزدا: «جۈرگەنگە جۆرگەم ىلىنەدى» دەگەن سۆز بار عوي. بىر جەردە تۇرا بەرگەنشە مەملەكەت قولداۋ تانىتىپ جاتقاندا جاس كەزدە باسقا جاقتاردا جۇمىس ىستەپ, بىلىكتىلىكتى ارتتىرعانىمىز جۆن. ۆتكەن جىلى قازان ايىندا كۆشىپ كەلدىك. قازىر مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن جەردەماقىنى تولىق الدىق. تۇرعىن ۈي الۋعا تيىستى 4,5 ملن. تەڭگە سەرتيفيكاتى بەرىلدى. مامىر ايىندا ۈي ساتىپ الامىز دەگەن ويدامىز. بۈگىندە ارنايى قامقورلىقتى قاجەت ەتەتىن بالالاردى وڭالتۋعا باعىتتالعان مەكەمەدە جۇمىس ىستەيمىن, – دەيدى.
ارداقتىڭ ارمانى – جانىنا جاقىن مۇعالىم ماماندىعى بويىنشا جۇمىسقا ورنالاسۋ. ۆتكەن جىلى كۈز ايىندا كۆشىپ كەلگەندىكتەن جۇمىس تابىلماپتى. دەسە دە بىزبەن بىرگە جۈرگەن قوستاناي وبلىستىق ەڭبەك موبيلьدىلىك ورتالىعىنىڭ باسشىلارى ارداقتىڭ ارمانىن ورىنداۋعا كۆمەك كۆرسەتەتىن بولدى. وسى ماقالانى دايىنداپ جاتقاندا ارداقپەن تاعى حابارلاستىق. ول تۇرعىن ۈي الۋعا قاتىستى قۇجات ۆتكىزىپ, ۈيدىڭ كىلتىن كۈتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
تاعى بىر جەرلەسىمىز ەدىلەت تالدىبايقىزى ۆزىنىڭ كۆشۋ سەبەبىن باياندادى.
– كۆشكەنگە دەيىن تەكەلى قالاسىنداعى №8 مەكتەپتە مۇعالىم بولىپ جۇمىس ىستەدىم. مەكتەپ ديرەكتورى ەلьميرا سەيداحمەتقىزى جۇمىس بارىسىندا بولسىن, كەيىن قوستانايعا كۆشەمىن دەگەننەن كەيىن دە قولداۋ كۆرسەتتى. تالاي شەكىرتتەردى تەربيەلەپ, كۆپتەگەن اتا-انانىڭ العىسىنا بۆلەندىم. وسىلاي كۆشۋدەگى سەبەبىم – ۈش ۇلىم بار. ۈلكەن ۇلىم عالىمجان رۋدنىيدا جۇمىس ىستەيدى. كەنجە ۇلىم اماندىق رۋدنىي قالاسىندا ەلەكتر ماماندىعى بويىنشا بىتىرىپ, ەسكەري مىندەتىن ۆتەپ قايتقان سوڭ وسىندا تۇرۋدى شەشتى. سوسىن بەرىمىز ەر جاقتا جۈرگەنشە بىر جەرگە جينالايىق دەدىك تە كۆشۋگە بەل بۋدىم. ورتانشى ۇلىم اسىلجان تالدىقورعاندا ەسكەري سالادا جۇمىس ىستەيتىن. ول ۇلدى دا كۆشىرىپ الدىق. قازىر ورنالاسىپ, جەردەماقىمىزدى الىپ, تۇرعىن ۈيلى بولدىق. بالا-شاعا, نەمەرەلەرىمنىڭ ورتاسىندا ۆمىر سۈرىپ جاتىرمىن. بىراق تۇرعىن ۈي رۋدنىي قالاسىنان بەرىلدى دە جۇمىس قالادان 50 شاقىرىم شالعايداعى اۋىلدان تابىلدى, – دەيدى ەدىلەت تالدىبايقىزى.
ەدىلەتتىڭ دە: «رۋدنىي قالاسىنداعى مەكتەپتەردىڭ بىرىنەن جۇمىس تابىلسا» دەگەن ارمانى بار. ۆيتكەنى «بالا-شاعامىزبەن بىر جەردە تۇرامىز» دەگەن ارمانمەن كەلىپ, جۇمىس ۈشىن 50 شاقىرىم شالعايداعى اۋىلدا پەتەر جالداپ جالعىز تۇرۋ قيسىنعا كەلمەيدى. ەدىلەتتىڭ ۆتىنىشىن دە تيىستى مەكەمە باسشىلارىنا جەتكىزدىك.
ەدىلەتتىڭ ايتۋىنشا, قوستانايداعى مەكتەپتەردە ماتەماتيكا, اعىلشىن تىلى, فيزيكا, حيمييا, بيولوگييا پەندەرىنەن ساباق بەرەتىن مۇعالىمدەرگە سۇرانىس كۆپ ەكەن. سوندىقتان ۋنيۋەرسيتەتتى بىتىرگەن جاستار بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, ۆز ماماندىعىن مەڭگەرمەك بولسا مەملەكەتتىك باعدارلاماعا قاتىسىپ, باعىن سىناپ كۆرۋگە مۈمكىندىك بار.
جەتىسۋلىق جەرلەستەرمەن ەڭگىمە بارىسىندا ەسكەرۋگە تيىستى بىراز دۈنيەنى دە باعامدادىق. ەڭ الدىمەن, ەرىكتى قونىس اۋدارۋشىلاردىڭ كۆبى كۆشۋگە شەشىم قابىلداپ, قۇجاتتارىن ۆتكىزگەننەن كەيىن بىردەن تۇرعىلىقتى جەرىندەگى جۇمىسىنان شىعىپ كەتەدى. ال تۇرعىن ۈي سەرتيفيكاتىنىڭ مەرزىمى جارتى جىل. دەمەك, جارتى جىلدا تۇرعىن ۈيدى ساتىپ الىپ ۈلگەرۋ كەرەك. سۆيتىپ تۇرعىن ۈيدى ساتىپ الۋ ماقساتىندا قۇجاتتارىن ۆتكىزگەندە سوڭعى جارتى جىلدا زەينەتاقى تۆلەمى بولماعاندىقتان بانك ۆتىنىمىن قابىلداماي تاستايدى. قايتادان جۇمىسقا كىرىپ, زەينەتاقى سالىمى تۈسە باستاعانشا جارتى جىل ۋاقىت ۆتە شىعادى دا سەرتيفيكاتتىڭ ۋاقىتى ۆتىپ, 4,5 ملن. تەڭگە مۆلشەرىندە مەملەكەتتەن تۆلەنەتىن كۆمەك قاراجاتتى الا الماي قالادى. سوندىقتان ەرىكتى قونىس اۋدارۋشىلار كۆشىپ بارعان جەرىنە قۇجاتتارىن ۆتكىزىپ, ۆتىنىمى قابىلدانىپ, تۇراقتى جۇمىسقا تۇرعانشا تۇرعىلىقتى جەرىندەگى جۇمىسىنان شىقپاعانى جۆن. بۇل جاعىنداعى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىلعانىن ايتا كەتكەنىمىز جۆن. سوندا عانا مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ يگىلىگىن تولىق كۆرىپ, ارى قارايعى تىرشىلىكتى رەتتەي الادى.
سوسىن قوستاناي وبلىسىندا ەرىكتى قونىس اۋدارۋشىلار بولسىن, قانداستار بولسىن, كۆپبالالى وتباسىلارعا مۈمكىندىكتەر ۆتە كۆپ. ەسىرەسە, قوستاناي وبلىسىنىڭ كەيبىر اۋداندارىندا مەكتەپ جاسىنداعى بالالار ازايىپ, مەكتەپتەرى جابىلۋ الدىندا تۇرعان اۋىلدار بار. ەگەر وسى اۋىلدارعا كۆشىپ كەلسە, جەرگىلىكتى تۇرعىندار تاراپىنان بىرنەشە باس مال, ونىڭ ەكى جىل بويعى جەمشۆبى, وتىن-سۋى سەكىلدى قوسىمشا كۆمەك كۆرسەتىلەدى. مىسالى, بيىل ناۋرىزىم اۋدانىنىڭ شيەلى اۋىلىنا كۆشىپ بارعان بىر قانداسىمىز مەملەكەت تاراپىنان تاعايىندالعان جەردەماقىنى الۋمەن قاتار, اۋىلداعىلار تەگىن ۈي بەرىپ, ونى جۆندەپ, سۋىن كىرگىزىپ, اۋلاسىن رەتتەپ, الدىنا مال سالىپ, ەگىن ەگەتىن جەرىنە دەيىن قۇجاتتاندىرىپ بەرىپتى. قىسقاسى, بۇل ەلدەن باۋىرمالدىق پەن جاقىندىقتىڭ بەلگىسى ەلى ۆشە قويماعان.
قوستاناي وبلىستىق جۇمىسپەن قامتۋدى ۈيلەستىرۋ جەنە ەلەۋمەتتىك باعدارلامالار باسقارماسىنان الىنعان اقپاراتتا 700-گە جۋىق بوس جۇمىس ورنىنىڭ اقپاراتى كۆرسەتىلگەن. ونىڭ ىشىندە بارلىق سالانىڭ ماماندارىنا سۇرانىس بار. ەرىكتى قونىس اۋدارۋشىلار ۈشىن بۇل ۈلكەن مۈمكىندىك. مۇنان بۆلەك, قوستانايلىق كەسىپكەرلەردىڭ دە سىرتتان ەڭبەك كۈشىن ەكەلۋ ماقساتىندا جاساپ جاتقان جاقسىلىعى مول.
فيۇدوروۋ اۋدانىنداعى كامىشنىي اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ كامىشنىي چانداك اۋىلىنداعى ەگىن جەنە اسىل تۇقىمدى مال ۆسىرۋمەن اينالىساتىن «تۇرار» شارۋا قوجالىعى جۇمىسشىلارىنا ارناپ بىر كۆشە بويىنا قاز-قاتار جاڭا ۈيلەر سالىپ تاستاپتى. سىرتقى كۆرىنىسى كۆز تارتاتىن ۈيلەردىڭ ىشى زاماناۋي جابدىقتارمەن جابدىقتالعان. تۆسەك-ورىن, كۆرپە-جاستىق, ىدىس-اياق بەرى تولىق. جۇمىسشىلاردىڭ جالاقىسى جوعارى, ناۋقان كەزىندە ورتاشا جالاقى 1 ملن. تەڭگە كۆلەمىندە بولادى. ال قىستاعى ايلىق سەل ازايادى دەسەك تە وتىن-سۋىن, سورپا-قاتىعىن شارۋاشىلىق بەرەدى. قوسىمشا ەگىن ەگىپ, مال ۆسىرۋگە دە مۈمكىندىك مول. مۇنداي شارۋا قوجالىقتار اۋدانداردا دا بار. ەڭ تۆمەنگى جالاقىسى 800 مىڭ تەڭگەدەن باستالادى. ايتا كەتەرلىگى, وسى شارۋا قوجالىقتارى ەگىن مەن مالدىڭ جايىن بىلەتىن ماماندارعا زەرۋ. جوعارىدا ايتىلعان تۆلەمدەر مەن باسپانا ەرىكتى قونىس اۋدارۋشىلارعا بەرىلەتىن مەملەكەتتىك كۆمەكتەن تىس شارۋا قوجالىقتارى تاراپىنان جاسالعان جاعدايلار. ياعني, جۇمىسقا تۇرعان قونىس اۋدارۋشىلار مەملەكەتتىك باعدارلاما اياسىنداعى كۆمەكتى تولىق الادى.
قوستاناي وبلىسىندا بيىل 283,4 ملرد. تەڭگەگە 7 جوبانى ىسكە قوسۋ جەنە «وزىق تەحنولوگييالار جەنە سىرتقى نارىقتارعا باعدارلانۋ» تالاپتارىنا سەيكەس كەلەتىن 3,4 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇرۋ جوسپارلانۋدا. ولاردىڭ ىشىندەگى ەڭ ماڭىزدىسى 1500 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلاتىن «KIA» اۋتوموبيلь زاۋىتى مەن 1000 جۇمىس ورنى اشىلاتىن ىستىق بريكەتتەلگەن تەمىر زاۋىتى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس اقتۆبە وبلىسىنان قوستانايعا دەيىن تارتىلاتىن ماگيسترالьدى گاز قۇبىرى ەلدى مەكەندەردى كۆگىلدىر وتىنمەن قامتىپ قانا قويماي, ينۋەستيتسييالىق جوبالاردىڭ ارتۋىنا سەپتىگىن تيگىزبەك. دەسە دە, مىنە, وسىنداي, اۋقىمدى جوبالاردى جۈزەگە اسىرۋدى كۆزدەپ وتىرعان قوستاناي وبلىسى بيىل 150 قانداستى جەنە ەڭبەك كۈشى ارتىق ۆڭىرلەردەن 535 قونىس اۋدارۋشىنى قابىلداۋ كۋوتاسىن بەكىتىپتى. بۇل بىلتىرعى جىلمەن سالىستىرعاندا 400 ادامعا از. سەۋىر ايىنا دەيىن بۆلىنگەن كۋوتا تولىعىمەن يگەرىلىپ بىتكەن. ال قوستانايعا كۆشىپ جاتقان ادام كۆپ, كۆشۋدى نيەت ەتىپ جاتقاندار دا بارشىلىق. ەسەسىنە, قوستاناي وبلىسى مەن كۆرشى سولتۈستىك قازاقستان, پاۋلودار وبلىستارىنا بىرنەشە مىڭ كۋوتا بۆلىنگەن.
قاجەت انداس
تالدىقورعان – قوستاناي – تالدىقورعان
