جىل باسىنداعى دەرەك بويىنشا وبلىس حالقىنىڭ سانى شامامەن 748 مىڭ ادامدى قۇرايدى. كەيىنگى جىلدارى شەتەلدەن قونىس اۋدارعاندار سانى ارتقان. بۇل – ءوڭىردىڭ ەڭبەك الەۋەتىن ءىشىنارا تولىقتىرۋعا مۇمكىندىك بەرۋدە. پاۆلودار وبلىسىنا جىل سايىن 3،5 مىڭنان استام كوشى-قون كۆوتاسى بولىنەدى. بۇل – ەڭبەك رەسۋرستارى جەتىسپەيتىن سالالارعا ماماندار تارتۋعا ارنالعان مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىگى.
ايماقتا كوشى-قون زاڭناماسىن بۇزعان شەتەل ازاماتتارىن انىقتاۋ، تىركەۋ جانە رۇقسات قۇجاتتارىن باقىلاۋ باعىتىندا «ميگرانت» اتتى پروفيلاكتيكالىق شارالار تۇراقتى وتكىزىلىپ كەلەدى. سىرتتان ەڭبەك كۇشىن تارتۋ، ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ جانە تۇرعىن ءۇي باعدارلامالارىن كەڭەيتۋ ارقىلى كوشى-قون ۇدەرىسىن تۇراقتاندىرۋ مۇمكىندىگى مول. الايدا بيىل ەرىكتى كوشى-قون اياسىندا بىرقاتار قيىندىقتارعا بەتپە-بەت كەلۋگە تۋرا كەلدى.
جىل باسىندا مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تسيفرلاندىرۋ اياسىندا ەرىكتى كوشى-قون قۇجاتتارىن ونلاين فورماتتا راسىمدەۋ جۇيەسى ەنگىزىلدى. بۇرىن ازاماتتار وتىنىشتەرىن كوشى-قون پوليتسياسىنا نەمەسە حقكو ارقىلى قاعاز تۇرىندە تاپسىراتىن. جاڭا جۇيە ۋاقىت ۇنەمدەۋدى كوزدەگەنىمەن، العاشقى كەزەڭدە بىرنەشە قيىندىق تۋىندادى. تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتىڭ تومەندىگى انىق بايقالدى. كەيبىر ازاماتتار پورتالداردى (egov.kz، eOtinish) قولدانۋدا قينالدى. تەحنيكالىق اقاۋلاردا كوپ جۇمىسقا قولبايلاۋ بولدى. ەلەكتروندى قولتاڭبا مەن جۇيەنىڭ كىدىرىسى وتىنىشتەردى تىركەۋدى قيىنداتتى. اقپاراتتىڭ ازدىعى. جاڭا جۇيە تۋرالى تولىق تۇسىندىرمە بولمادى، سوندىقتان تۇرعىندار قاي سايت ارقىلى ءوتىنىش بەرۋ كەرەگىن بىلمەي شاتاستى. ارينە، ەرىكتى كوشى-قون قۇجاتتارىن ونلاين فورماتقا كوشىرۋ – زامان تالابى. الايدا بۇل وزگەرىس تەحنيكالىق تۇراقتىلىق پەن اقپاراتتىق قولداۋ جەتىسپەگەن جاعدايدا قيىندىق تۋدىرادى.
– پاۆلودار وبلىسىندا كوشى-قون ساياساتى كەزەڭ-كەزەڭىمەن ىسكە اسىرىلىپ كەلەدى. مەملەكەتتىك باقىلاۋ كۇشەيىپ، ەڭبەك ميگرانتتارىن زاڭداستىرۋ ءىسى جولعا قويىلعان. نەگىزگى ماقسات – ىشكى كوشى-قوندى ءتيىمدى باعىتقا بۇرىپ، حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ جانە ءوڭىردىڭ دەموگرافيالىق تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ.
بۇگىندە وبلىسقا مىڭعا جۋىق ادام قونىس اۋدارىپ، تۇراقتاپ ۇلگەرگەن. سونىڭ ىشىندە 33 ادام جەتىسۋ وبلىسىنان كوشىپ كەلگەن. سالىستىرمالى تۇردە العاندا، وڭتۇستىك وڭىرلەردەن كەلۋشىلەردىڭ ۇلەسى باسىم. بۇل ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىنىڭ وزگە ايماقتاردا ءالسىز جۇرگىزىلىپ وتىرعانىن اڭعارتادى.
بيىل قۇجات اينالىمىنداعى وزگەرىستەر بىرقاتار قيىندىقتار تۋعىزعانىمەن، ەكىنشى جارتىجىلدىقتان باستاپ جۇمىس قارقىنى تۇراقتالدى. قازىر كوشى-قون ۇدەرىسى قارقىن الىپ، شارۋاشىلىقتار مەن كاسىپورىندار ەڭبەك كۇشىن پايدالانۋ. جەرگىلىكتى كاسىپكەرلەر مەن جۇمىس بەرۋشىلەر قونىس اۋدارۋشىلارعا تەك جۇمىس قانا ەمەس، ماتەريالدىق قولداۋ دا كورسەتۋدە، – دەيدى وبلىستىق ەڭبەك موۆيلبدىلىگى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى مەرۋەرت ەسەنباەۆا.
ىشكى كوشى-قون – تەك ستاتيستيكالىق كورسەتكىش ەمەس، ول ءوڭىردىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ءومىرىنىڭ ايناسى. پاۆلودار وبلىسى ءۇشىن باستى ماقسات – كەتۋشىلەر سانىن ازايتىپ، كوشىپ كەلۋشىلەردىڭ تۇراقتاپ قالۋىنا قولايلى جاعداي جاساۋ. دەگەنمەن، كوشىپ كەلگەندەردىڭ جاڭا وڭىرگە بەيىمدەلۋى دە وڭاي ەمەس. كوشىپ كەلگەندەر ەڭ الدىمەن جۇمىس تابۋ، تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتىلۋ، تىركەۋ راسىمدەرىن وتكىزۋ جانە الەۋمەتتىك ورتاعا ءسىڭىسۋ سياقتى ماسەلەلەرگە تاپ بولادى. ينفراقۇرىلىم مەن مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ قولجەتىمدىلىگى دە ماڭىزدى فاكتور. سونىمەن قاتار، پاۆلودار ونەركاسىبى مەن ەنەرگەتيكاسى دامىعان ايماق رەتىندە جۇمىس ىزدەگەن ازاماتتارعا جاڭا مۇمكىندىك ۇسىنا الادى. مەملەكەت تاراپىنان كوشى-قوندى قولداۋ تەتىكتەرى – كۆوتا، تۇرعىن ءۇي جانە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ باعدارلامالارى ىسكە اسۋدا. بۇل شارالار وڭىرگە ەڭبەك كۇشىن تارتۋعا جانە حالىقتىڭ تۇراقتانۋىنا ىقپال ەتەدى.
ەرلى-زايىپتى مۇرابەك جۇماتاي مەن ديدار نۇرقاجىقىزىنىڭ جاڭا ءومىرى پاۆلودار قالاسىنان باستالدى. قىتايدان كوشىپ كەلگەن ديدار نۇرقاجىقىزى وتباسىمەن العاشىندا تالدىقورعان قالاسىندا قونىستانعان. سول جەردە جەر الىپ، باسپانا تۇرعىزىپ، تۇراقتى ومىرگە بەيىمدەلە باستاعانىمەن، تۇرمىس قامىمەن تەكەلى قالاسىنا كوشكەن.
– پاۆلوداردا تۇراتىن قۇداشامىز ەرىكتى كوشى-قون باعدارلاماسى جايلى ايتىپ بەردى. سول كەزدە وتباسىمىزدا ءبىراز قيىندىقتار بولدى. كرەديتكە كىرىپ، كۇيەۋىم جول اپاتىنا ءتۇسىپ، تابىس كوزىنەن ايىرىلدىق. وسى جاعدايدان شىعۋ ءۇشىن سولتۇستىككە كوشۋگە بەل بۋدىق، – دەيدى ديدار نۇرقاجىقىزى.
2023 جىلدىڭ كوكتەمىندە ولار العاشقى كوشىپ كەلۋشىلەردىڭ ءبىرى بولىپ پاۆلودارعا تابان تىرەگەن. باعدارلاما اياسىندا جاڭا تۇرعىن ءۇي سالىپ، قونىستاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتقان تۇستا، سول باسپانالاردىڭ ءبىرى ديدار نۇرقاجقىزى وتباسىنىڭ ەنشىسىنە بۇيىرعان.
– قۇجات راسىمدەۋ كەزىندە ەشقانداي قيىندىق بولعان جوق. پاۆلودار قالالىق مانساپ ورتالىعىنىڭ ماماندارى بارىنشا كومەك كورسەتتى. قازىر كۇيەۋىم اليۋمينيي زاۋىتىندا ەڭبەك ەتەدى. مەن ءۇي شارۋاسىمەن قاتار شاعىن ساۋدامەن اينالىسامىن. بيىل باقشامىزعا تاڭقۋراي ەگىپ، كورشىلەرىمىزگە دە ۇيرەتىپ جاتىرمىز، – دەيدى كەيىپكەرىمىز.
وتباسىندا 4 بالا تاربيەلەنىپ جاتىر. ۇلكەندەرى ۋنيۆەرسيتەتتە وقىسا، كەنجەسى باستاۋىش سىنىپتا ءبىلىم الۋدا.
ەرىكتى كوشى-قون باعدارلاماسى ارقىلى پاۆلودار وبلىسىنا قونىس اۋدارعانداردىڭ قاتارىندا اقسۋ قالاسىنىڭ تۇرعىندارى – گۇلگينا ادىلبەك پەن نۇردىقان جۇمابەك تە بار. ەكەۋى دە جاڭا ورتاعا تەز بەيىمدەلىپ، ءوز ىستەرىن دوڭگەلەنتىپ وتىر.
گۇلگينا بۇگىندە قالا ورتالىعىندا شىعىس مەديتسيناسى باعىتىندا ەمدەۋ ورتالىعىن اشىپ، تۇرعىندارعا قىزمەت كورسەتۋدە. ال نۇردىقان مەن جۇبايى سەرىكقالي قالا ورتالىعىنداعى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ بىرىندە ازىق-تۇلىك ساتۋمەن اينالىسىپ ءجۇر.
– ۇلكەن قىزىمىز پاۆلودار قالاسىندا تۇرمىس قۇردى. ارتىنان ءسىڭلىسى دە وسىندا كەلدى. بالالارمەن بىرگە بولايىق دەگەن نيەتپەن ءبىز دە كوشىپ كەلدىك. مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن كومەكتىڭ بارلىعىن الدىق، بۇل جاعىنان ايتار وكپە جوق. مەملەكەتتىك گرانتتارعا دا قاتىسىپ كوردىك. دەگەنمەن ساۋدا نۇكتەسىن جالعا الىپ وتىرعاندىقتان، جالداۋ اقىسى قىمبات بولىپ، جۇمىسىمىزدى كەڭەيتۋگە كەدەرگى بولىپ تۇر. ەگەر ساۋدا ورتالىعىن سالۋعا جەر تەلىمى قاراستىرىلسا، قۇرىلىس جۇمىسىن ءوز كۇشىمىزبەن جۇرگىزەر ەدىك، – دەيدى نۇردىقان.
جۋرناليستىك مىندەتىمىزگە ساي، ءبىز نۇردىقاننىڭ بۇل ۇسىنىسىن ءتيىستى مەكەمەلەرگە جولداپ، جاۋاپ الۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ كورۋدى ءجون كوردىك.
ارينە، وسى تۇستا پاۆلودارعا قونىس اۋدارۋشىلاردى نە قىزىقتىرادى دەگەن سۇراقتىڭ دا كوكەيگە ورالارى انىق. بۇل ايماق ەلىمىزدىڭ ءىرى يندۋستريالىق جانە الەۋمەتتىك تۇرعىدان تۇراقتى وڭىرلەرىنىڭ ءبىرى. ءوڭىردىڭ ەنەرگەتيكا، مەتاللۋرگيا، قۇرىلىس جانە لوگيستيكا سالالارى قارقىندى دامۋدا. قونىس اۋدارۋشىلاردى ەڭ الدىمەن، جۇمىس پەن تۇراقتى تابىس قىزىقتىرادى. جالاقى دەڭگەيى رەسپۋبليكالىق ورتادان جوعارى. ونىڭ ۇستىنە، تۇرعىن ءۇي باعاسى مەن جالداۋ اقىسى تومەن. مەملەكەتتىك باعدارلامالار ارقىلى كوشۋگە جانە تۇرعىن ءۇي الۋعا قارجىلاي قولداۋ كورسەتىلەدى. بۇل جاس وتباسىلار ءۇشىن ماڭىزدى مۇمكىندىك. وڭىردە جوعارى وقۋ ورىندارى مەن كوللەدجدەر كوپ. ءبىلىم ساپاسى مەن مادەني ورتا دامىعان. تۇرعىندار تىنىش ءارى قاۋىپسىز ءومىر سالتىن ەرەكشە باعالايدى. قىسقاسى، قونىس اۋدارۋشىلاردى نەگىزىنەن جۇمىس، باسپانا جانە ءومىر ساپاسى قىزىقتىرادى. ءوڭىر – ەڭبەكقور ادامدار ءۇشىن جاڭا باستامالار مەن تۇراقتى ءومىردىڭ مەكەنى.
پاۆلودارعا كوش تۇزەگەندەردىڭ دەنى ەكىباستۇز قالاسىنا تۇراقتاپ قالعىسى كەلەتىنىن بايقادىق. ەرىكتى كوشى-قون باعدارلاماسى اياسىندا ەكىباستۇز قالاسى سوڭعى جىلدارى قونىس اۋدارۋشىلار ءۇشىن تارتىمدى ايماقتاردىڭ بىرىنە اينالعان. ويتكەنى ەكىباستۇز پاۆلودار وبلىسىنىڭ ءىرى ونەركاسىپ ورتالىعى. مۇندا تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسى جۇيەلى شەشىلۋدە. باعدارلاما بويىنشا جاڭا ۇيلەر سالىنىپ، كوشىپ كەلگەن ازاماتتارعا جەڭىلدىكپەن نەمەسە جالعا بەرۋ نەگىزىندە ۇسىنىلۋدا. قالا ينفراقۇرىلىمى دامىپ كەلەدى. جول جوندەلىپ، مەكتەپ پەن بالاباقشا سالىنىپ جاتىر. تۇرعىندارعا الەۋمەتتىك كومەك بەرىلىپ، گرانت جانە كاسىپ اشۋعا قولداۋ كورسەتىلۋدە.
ەكىباستۇز قالاسىنا قونىس اۋدارعان جەتىسۋلىقتاردىڭ قاتارى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى. كوپشىلىگى تۇراقتى جۇمىسقا ورنالاسىپ، جاڭا ورتاعا بەيىمدەلىپ ۇلگەرگەن. سولاردىڭ ءبىرى — «ەكىباستۇز سۋقۇبىرى» مەكەمەسىندە ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن مولداش بورانباەۆ.
– ەسكەلدى اۋدانىنىڭ قارابۇلاق كەنتىنەن كوشىپ كەلدىم. ماماندىعىم – دانەكەرلەۋشى. تالدىقورعاندا بۇل ماماندىققا سۇرانىس از بولعاندىقتان، تۇراقتى جۇمىس تابۋ قيىنعا سوقتى. كەيىن سولتۇستىك ايماقتاردا تەحنيكالىق ماماندارعا سۇرانىس جوعارى ەكەنىن ەستىپ، وتباسىممەن اقىلداسا كەلە وسىندا كوشۋگە شەشىم قابىلدادىق، – دەيدى ول. مولداشتىڭ ايتۋىنشا، العاش كەلگەن جىلدارى ەكىباستۇزدا جەتىسۋ وبلىسىنان قونىس اۋدارعاندار از بولعان. الايدا سوڭعى ەكى-ءۇش جىلدا ولاردىڭ قاتارى ەداۋىر كوبەيگەن.
– ءبارىمىز مەملەكەت تاراپىنان بەرىلەتىن كومەك قاراجاتىن الدىق، ماماندىقتارىمىز بويىنشا جۇمىسقا ورنالاستىق. ءبىر-بىرىمىزبەن ارالاسىپ، قولداۋ كورسەتىپ تۇرامىز. ارينە، تۋعان جەرگە دەگەن ساعىنىش جۇرەكتىڭ تۇكپىرىندە قالادى. بىراق ەلگە قىزمەت ەتۋ ءۇشىن جەر تاڭداۋ شارت ەمەس، – دەيدى ول.
جەرلەسىمىزبەن ءبىز قالا ورتالىعىنداعى كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ ىستىق جانە سۋىق سۋ قۇبىرلارىن جاڭارتۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتقان ساتتە كەزدەستىك. الىستان جەرلەسىن ىزدەپ كەلگەنىمىزدى كورگەن ارىپتەستەرى دە جىلى جۇزبەن قارسى الىپ، باۋىرمالدىقتىڭ بەينەسىن تانىتتى. ولاردىڭ قاتارىندا وڭتۇستىك وڭىرلەردەن كوشىپ بارعان ازاماتتار دا بار. بارلىعى دا كەڭپەيىل ەكىباستۇز حالقىنىڭ ىقىلاسىنا ريزا ەكەندەرىن ايتتى.
ءتىلشى ءتۇيىنى:
كەرەكۋ جەرىنە كەلگەن ءار جولاۋشى باياناۋىلعا سوقپاي كەتپەيدى. بۇل ءوڭىر – قازاق رۋحانياتىنىڭ تەرەڭ تامىرى، ۇلتتىڭ كيەلى مەكەنى. وسىندا كۇللى حالىقتىڭ قۇرمەتىنە بولەنگەن اۋليە، ويشىل، عۇلاما ءماشھۇر ءجۇسىپ كوپەەۆتىڭ كەسەنەسى ورنالاسقان. باياناۋىل ساپارىنا پاۆلودار وبلىستىق «سارىارقا سامالى» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى، قالامداس سەرىگىم نۇربول جايىقباەۆپەن بىرگە جولعا شىقتىم. باستى ماقساتىمىز – ۇلت رۋحانياتىنا ۇلەس قوسقان تۇلعالارعا تاعزىم ەتىپ، ءوڭىردىڭ مادەني جانە تاريحي ەسكەرتكىشتەرىمەن تانىسۋ بولدى.
قايتىپ پاۆلودار قالداسىنا كەلگەن سوڭ ءماشھۇر ءجۇسىپتىڭ مەشىتىنە كىرىپ، بابا رۋحىنا قۇران باعىشتادىق. مەشىتتىڭ ساۋلەتى مەن تىنىشتىعى جانعا جىلىلىق ۇيالاتىپ، رۋحاني كۇش سىيلادى. كەيىن قاليقان بەكقوجين ەسكەرتكىشىنە ايالداپ، قازاق ادەبيەتىنىڭ كورنەكتى وكىلىنە تاعزىم ەتتىك. پاۆلودار وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىندە جانە پوتانين مۋزەيىندە بولىپ، ولكەنىڭ باي تابيعاتى مەن مادەني مۇراسىنا قانىقتىق. سوڭىندا پاۆلودار قالاسىنىڭ كەڭ جاعاجايىندا، ەرتىس وزەنىنىڭ بويىندا سەرۋەندەپ، قالانىڭ تىنىسىمەن تانىستىق. كەشكى سامال مەن وزەننىڭ ءيىسى، ادامداردىڭ جۇزىندەگى سابىر مەن جىلىلىق – ەرتىس ءوڭىرىنىڭ كەڭپەيىلدىگىن ايقىن سەزدىردى.
بۇل ساپار جول اسەرىن عانا ەمەس، رۋحاني سەرپىلىس پەن تانىمدىق شابىت سىيلادى. دەمەك، كەرەكۋ جەرىنە كوشكەن جۇرت رۋحاني دا، ماتەريالدىق تا قولداۋدان تارىقپايدى دەگەن ويعا كەنەلىپ، تالدىقورعانعا اتتاندىم.
قاجەت انداس،
«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.
پاۆلودار وبلىسى.
بەينەباياندى اينۇر ورازبايقىزى جاسادى.
