Jyl basyndaǵy derek boiynsha oblys halqynyń sany shamamen 748 myń adamdy qúraidy. Keiingi jyldary shetelden qonys audarǵandar sany artqan. Búl – óńirdiń eńbek áleuetin ishinara tolyqtyruǵa múmkindik berude. Pavlodar oblysyna jyl saiyn 3,5 myńnan astam kóshi-qon kvotasy bólinedi. Búl – eńbek resurstary jetispeitin salalarǵa mamandar tartuǵa arnalǵan memlekettik qoldau tetigi.
Aimaqta kóshi-qon zańnamasyn búzǵan shetel azamattaryn anyqtau, tirkeu jáne rúqsat qújattaryn baqylau baǵytynda «Migrant» atty profilaktikalyq sharalar túraqty ótkizilip keledi. Syrttan eńbek kúshin tartu, infraqúrylymdy damytu jáne túrǵyn úi baǵdarlamalaryn keńeitu arqyly kóshi-qon úderisin túraqtandyru múmkindigi mol. Alaida biyl erikti kóshi-qon ayasynda birqatar qiyndyqtarǵa betpe-bet keluge tura keldi.
Jyl basynda memlekettik qyzmetterdi tsifrlandyru ayasynda erikti kóshi-qon qújattaryn onlain formatta rásimdeu júiesi engizildi. Búryn azamattar ótinishterin kóshi-qon politsiyasyna nemese HQKO arqyly qaǵaz túrinde tapsyratyn. Jańa júie uaqyt únemdeudi kózdegenimen, alǵashqy kezeńde birneshe qiyndyq tuyndady. TSifrlyq sauattylyqtyń tómendigi anyq baiqaldy. Keibir azamattar portaldardy (egov.kz, eOtinish) qoldanuda qinaldy. Tehnikalyq aqaularda kóp júmysqa qolbailau boldy. Elektrondy qoltańba men júieniń kidirisi ótinishterdi tirkeudi qiyndatty. Aqparattyń azdyǵy. Jańa júie turaly tolyq túsindirme bolmady, sondyqtan túrǵyndar qai sait arqyly ótinish beru keregin bilmei shatasty. Árine, erikti kóshi-qon qújattaryn onlain formatqa kóshiru – zaman talaby. Alaida búl ózgeris tehnikalyq túraqtylyq pen aqparattyq qoldau jetispegen jaǵdaida qiyndyq tudyrady.
– Pavlodar oblysynda kóshi-qon sayasaty kezeń-kezeńimen iske asyrylyp keledi. Memlekettik baqylau kúsheiip, eńbek migranttaryn zańdastyru isi jolǵa qoiylǵan. Negizgi maqsat – ishki kóshi-qondy tiimdi baǵytqa búryp, halyqtyń ómir súru sapasyn arttyru jáne óńirdiń demografiyalyq túraqtylyǵyn qamtamasyz etu.
Búginde oblysqa myńǵa juyq adam qonys audaryp, túraqtap úlgergen. Sonyń ishinde 33 adam Jetisu oblysynan kóship kelgen. Salystyrmaly túrde alǵanda, Ońtústik óńirlerden kelushilerdiń úlesi basym. Búl túsindiru júmystarynyń ózge aimaqtarda álsiz júrgizilip otyrǵanyn ańǵartady.
Biyl qújat ainalymyndaǵy ózgerister birqatar qiyndyqtar tuǵyzǵanymen, ekinshi jartyjyldyqtan bastap júmys qarqyny túraqtaldy. Qazir kóshi-qon úderisi qarqyn alyp, sharuashylyqtar men kásiporyndar eńbek kúshin paidalanu. Jergilikti kásipkerler men júmys berushiler qonys audarushylarǵa tek júmys qana emes, materialdyq qoldau da kórsetude, – deidi oblystyq eńbek movilbdiligi ortalyǵynyń direktory Meruert Esenbaeva.
Ishki kóshi-qon – tek statistikalyq kórsetkish emes, ol óńirdiń áleumettik-ekonomikalyq ómiriniń ainasy. Pavlodar oblysy úshin basty maqsat – ketushiler sanyn azaityp, kóship kelushilerdiń túraqtap qaluyna qolaily jaǵdai jasau. Degenmen, kóship kelgenderdiń jańa óńirge beiimdelui de ońai emes. Kóship kelgender eń aldymen júmys tabu, túrǵyn úimen qamtamasyz etilu, tirkeu rásimderin ótkizu jáne áleumettik ortaǵa sińisu siyaqty máselelerge tap bolady. Infraqúrylym men memlekettik qyzmetterdiń qoljetimdiligi de mańyzdy faktor. Sonymen qatar, Pavlodar ónerkásibi men energetikasy damyǵan aimaq retinde júmys izdegen azamattarǵa jańa múmkindik úsyna alady. Memleket tarapynan kóshi-qondy qoldau tetikteri – kvota, túrǵyn úi jáne júmysqa ornalastyru baǵdarlamalary iske asuda. Búl sharalar óńirge eńbek kúshin tartuǵa jáne halyqtyń túraqtanuyna yqpal etedi.
Erli-zaiypty Múrabek Júmatai men Didar Núrqajyqyzynyń jańa ómiri Pavlodar qalasynan bastaldy. Qytaidan kóship kelgen Didar Núrqajyqyzy otbasymen alǵashynda Taldyqorǵan qalasynda qonystanǵan. Sol jerde jer alyp, baspana túrǵyzyp, túraqty ómirge beiimdele bastaǵanymen, túrmys qamymen Tekeli qalasyna kóshken.
– Pavlodarda túratyn qúdashamyz erikti kóshi-qon baǵdarlamasy jaily aityp berdi. Sol kezde otbasymyzda biraz qiyndyqtar boldy. Kreditke kirip, kúieuim jol apatyna túsip, tabys kózinen aiyryldyq. Osy jaǵdaidan shyǵu úshin soltústikke kóshuge bel budyq, – deidi Didar Núrqajyqyzy.
2023 jyldyń kókteminde olar alǵashqy kóship kelushilerdiń biri bolyp Pavlodarǵa taban tiregen. Baǵdarlama ayasynda jańa túrǵyn úi salyp, qonystandyru júmystary júrgizilip jatqan tústa, sol baspanalardyń biri Didar Núrqajqyzy otbasynyń enshisine búiyrǵan.
– Qújat rásimdeu kezinde eshqandai qiyndyq bolǵan joq. Pavlodar qalalyq mansap ortalyǵynyń mamandary barynsha kómek kórsetti. Qazir kúieuim alyuminii zauytynda eńbek etedi. Men úi sharuasymen qatar shaǵyn saudamen ainalysamyn. Biyl baqshamyzǵa tańqurai egip, kórshilerimizge de úiretip jatyrmyz, – deidi keiipkerimiz.
Otbasynda 4 bala tárbielenip jatyr. Úlkenderi universitette oqysa, kenjesi bastauysh synypta bilim aluda.
Erikti kóshi-qon baǵdarlamasy arqyly Pavlodar oblysyna qonys audarǵandardyń qatarynda Aqsu qalasynyń túrǵyndary – Gúlgina Ádilbek pen Núrdyqan Júmabek te bar. Ekeui de jańa ortaǵa tez beiimdelip, óz isterin dóńgelentip otyr.
Gúlgina búginde qala ortalyǵynda SHyǵys meditsinasy baǵytynda emdeu ortalyǵyn ashyp, túrǵyndarǵa qyzmet kórsetude. Al Núrdyqan men júbaiy Serikqali qala ortalyǵyndaǵy sauda ortalyqtarynyń birinde azyq-túlik satumen ainalysyp júr.
– Úlken qyzymyz Pavlodar qalasynda túrmys qúrdy. Artynan sińlisi de osynda keldi. Balalarmen birge bolaiyq degen nietpen biz de kóship keldik. Memleket tarapynan beriletin kómektiń barlyǵyn aldyq, búl jaǵynan aitar ókpe joq. Memlekettik granttarǵa da qatysyp kórdik. Degenmen sauda núktesin jalǵa alyp otyrǵandyqtan, jaldau aqysy qymbat bolyp, júmysymyzdy keńeituge kedergi bolyp túr. Eger sauda ortalyǵyn saluǵa jer telimi qarastyrylsa, qúrylys júmysyn óz kúshimizben júrgizer edik, – deidi Núrdyqan.
Jurnalistik mindetimizge sai, biz Núrdyqannyń búl úsynysyn tiisti mekemelerge joldap, jauap alu múmkindigin qarastyryp kórudi jón kórdik.
Árine, osy tústa Pavlodarǵa qonys audarushylardy ne qyzyqtyrady degen súraqtyń da kókeige oralary anyq. Búl aimaq elimizdiń iri industriyalyq jáne áleumettik túrǵydan túraqty óńirleriniń biri. Óńirdiń energetika, metallurgiya, qúrylys jáne logistika salalary qarqyndy damuda. Qonys audarushylardy eń aldymen, júmys pen túraqty tabys qyzyqtyrady. Jalaqy deńgeii respublikalyq ortadan joǵary. Onyń ústine, túrǵyn úi baǵasy men jaldau aqysy tómen. Memlekettik baǵdarlamalar arqyly kóshuge jáne túrǵyn úi aluǵa qarjylai qoldau kórsetiledi. Búl jas otbasylar úshin mańyzdy múmkindik. Óńirde joǵary oqu oryndary men kolledjder kóp. Bilim sapasy men mádeni orta damyǵan. Túrǵyndar tynysh ári qauipsiz ómir saltyn erekshe baǵalaidy. Qysqasy, qonys audarushylardy negizinen júmys, baspana jáne ómir sapasy qyzyqtyrady. Óńir – eńbekqor adamdar úshin jańa bastamalar men túraqty ómirdiń mekeni.
Pavlodarǵa kósh túzegenderdiń deni Ekibastúz qalasyna túraqtap qalǵysy keletinin baiqadyq. Erikti kóshi-qon baǵdarlamasy ayasynda Ekibastúz qalasy sońǵy jyldary qonys audarushylar úshin tartymdy aimaqtardyń birine ainalǵan. Óitkeni Ekibastúz Pavlodar oblysynyń iri ónerkásip ortalyǵy. Múnda túrǵyn úimen qamtamasyz etu máselesi júieli sheshilude. Baǵdarlama boiynsha jańa úiler salynyp, kóship kelgen azamattarǵa jeńildikpen nemese jalǵa beru negizinde úsynyluda. Qala infraqúrylymy damyp keledi. Jol jóndelip, mektep pen balabaqsha salynyp jatyr. Túrǵyndarǵa áleumettik kómek berilip, grant jáne kásip ashuǵa qoldau kórsetilude.
Ekibastúz qalasyna qonys audarǵan jetisulyqtardyń qatary jyl saiyn artyp keledi. Kópshiligi túraqty júmysqa ornalasyp, jańa ortaǵa beiimdelip úlgergen. Solardyń biri — «Ekibastúz suqúbyry» mekemesinde eńbek etip júrgen Moldash Boranbaev.
– Eskeldi audanynyń Qarabúlaq kentinen kóship keldim. Mamandyǵym – dánekerleushi. Taldyqorǵanda búl mamandyqqa súranys az bolǵandyqtan, túraqty júmys tabu qiynǵa soqty. Keiin soltústik aimaqtarda tehnikalyq mamandarǵa súranys joǵary ekenin estip, otbasymmen aqyldasa kele osynda kóshuge sheshim qabyldadyq, – deidi ol. Moldashtyń aituynsha, alǵash kelgen jyldary Ekibastúzda Jetisu oblysynan qonys audarǵandar az bolǵan. Alaida sońǵy eki-úsh jylda olardyń qatary edáuir kóbeigen.
– Bárimiz memleket tarapynan beriletin kómek qarajatyn aldyq, mamandyqtarymyz boiynsha júmysqa ornalastyq. Bir-birimizben aralasyp, qoldau kórsetip túramyz. Árine, tuǵan jerge degen saǵynysh júrektiń túkpirinde qalady. Biraq elge qyzmet etu úshin jer tańdau shart emes, – deidi ol.
Jerlesimizben biz qala ortalyǵyndaǵy kópqabatty úilerdiń ystyq jáne suyq su qúbyrlaryn jańartu júmystary júrip jatqan sátte kezdestik. Alystan jerlesin izdep kelgenimizdi kórgen áriptesteri de jyly júzben qarsy alyp, bauyrmaldyqtyń beinesin tanytty. Olardyń qatarynda ońtústik óńirlerden kóship barǵan azamattar da bar. Barlyǵy da keńpeiil Ekibastúz halqynyń yqylasyna riza ekenderin aitty.
TILSHI TÚIINI:
Kereku jerine kelgen ár jolaushy Bayanauylǵa soqpai ketpeidi. Búl óńir – qazaq ruhaniyatynyń tereń tamyry, últtyń kieli mekeni. Osynda kúlli halyqtyń qúrmetine bólengen áulie, oishyl, ǵúlama Máshhúr Júsip Kópeevtiń kesenesi ornalasqan. Bayanauyl saparyna Pavlodar oblystyq «Saryarqa samaly» gazetiniń bas redaktory, qalamdas serigim Núrbol Jaiyqbaevpen birge jolǵa shyqtym. Basty maqsatymyz – últ ruhaniyatyna úles qosqan túlǵalarǵa taǵzym etip, óńirdiń mádeni jáne tarihi eskertkishterimen tanysu boldy.
Qaityp Pavlodar qaldasyna kelgen soń Máshhúr Júsiptiń meshitine kirip, baba ruhyna Qúran baǵyshtadyq. Meshittiń sáuleti men tynyshtyǵy janǵa jylylyq úyalatyp, ruhani kúsh syilady. Keiin Qaliqan Bekqojin eskertkishine ayaldap, qazaq ádebietiniń kórnekti ókiline taǵzym ettik. Pavlodar oblystyq tarihi-ólketanu muzeiinde jáne Potanin muzeiinde bolyp, ólkeniń bai tabiǵaty men mádeni múrasyna qanyqtyq. Sońynda Pavlodar qalasynyń keń jaǵajaiynda, Ertis ózeniniń boiynda seruendep, qalanyń tynysymen tanystyq. Keshki samal men ózenniń iisi, adamdardyń júzindegi sabyr men jylylyq – Ertis óńiriniń keńpeiildigin aiqyn sezdirdi.
Búl sapar jol áserin ǵana emes, ruhani serpilis pen tanymdyq shabyt syilady. Demek, Kereku jerine kóshken júrt ruhani da, materialdyq ta qoldaudan taryqpaidy degen oiǵa kenelip, Taldyqorǵanǵa attandym.
Qajet ANDAS,
«Q-andas» aqparattyq agenttigi.
Pavlodar oblysy.
Beinebayandy Ainúr Orazbaiqyzy jasady.
