Halqymyzda: «Kóp estigennen bir kórgen artyq» degen qanatty sóz bar. Sodan keiin de Jetijal auylynda túie ósirip, Balpyq bi kentinen shúbathana ashyp, sharuasyn shalqytyp otyrǵan «Meirambek» sharua qojalyǵynyń júmysymen tanysudy maqsat etip jolǵa shyqtyq.
Eń aldymen bizge Meirambektiń kishipeiildigi, qarapaiymdyǵy jaqsy áser etti. Sebebi, shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynda biraz jetistikke jetip, kópshiliktiń qúrmetine ilikkenimen basynan ótken qiyndyqtardy aitqanda oljanyń da ońai-ospaq qolǵa ilikpeitinine kóz jetkizesiń. Basynda shúbat bolsyn dep 1-2 sauyn túie ústaǵany, keiinnen atakásip jolyna túskeni, Jetijal auylynan túie baǵatyn jer alyp, órkeshti januardy ósirip, eńbegin eselei túskeni kim-kimge bolsa da úlgi bolarlyq.
Túie ádette bir jáne eki órkeshti bolyp bólinedi. Bir órkeshti túri negizinen arab túqymdas, eki órkeshti túri Bakturien jáne dromedar dep atalady. Bir órkeshtisi arab elderinde, eki órkeshtisi Astrahanьda, Qalmaq Respublikasynda jáne Qytaidyń batys aimaǵynda kóp ósiriledi. Al Meirambek bir órkeshti túie ósirudi maqsat etip alypty. Sebebi, búl túrdegi túieler shóp talǵamaidy, ózge mal jemeitin sheńgel, bútalardy, aq tikenekti azyq ete beredi. Qúmdauyt jerde ósetin jyńǵyl men sekseuildi, sortań da qúrǵaq jerdegi tikenek shópterdi de jeidi. Oǵan áue ainalyp jerge túsetin 40 gradus ystyq túk emes, 40 gradustyq ayaz da qaltyratyp, tońdyrmaidy. Jaiylyp, óz jemin ózi tauyp jep júre beredi. Dauyl, borandy kúnderi de yqtasyn izdep jatqan joq. Sondyqtan Jetijal óńiri túie ósiruge bap. Óitkeni, eldi mekenniń bir jaǵy jataǵan tóbelerge jalǵasyp, ekinshi jaǵy qúmdy alqapqa kirigip túrady. Aita keterligi, búl túrdegi túielerge sudyń da qajeti shamaly. Aptalap, ailap su ishpei júre beredi. Su ashy ne túshy bolsa da báribir. Tańdamai ishedi. Meirambektiń aituynsha, Jetijaldyń ylǵaldy, sazdy alqaby da búl túrdegi túielerge úilesimdi. Ásirese, Jetijaldyń shóbi erte kóktemde qaulap óskenimen, jazdyń basyndaǵy aptap ystyqta qurap qalady. Osyndai klimattyq jerdiń jaǵdaiy basqa túlikke qaraǵanda túie ósiruge yńǵaily. Ony sharuashylyq iesi túie ósirumen ainalysqan 10 jylǵa juyq uaqyt ishinde baiqap, baǵamdap úlgeripti. Al túie túliginiń qasieti jaily da aitary kóp.
– Túieniń sútiniń sapasy joǵary. Alǵashqy sauǵan saumal sút kezinen bastap, ábden ashyǵan shúbatqa deiin em. Ǵalymdardyń dálelinshe, túie sútinen daiyndalǵan shúbat tuberkulezge, qanazdyq, asqazan, ishek aurularyna, susamyr aurularyna taptyrmas dári. Ony údaiy ishu júqpaly aurulardan da qorǵaidy. Túieniń júni qoidikinen áldeqaida kóp ári sapaly da jyly, júmsaq. «Ata-babalarymyz túie júninen shekpen toqyp kigen. Kiiz úidiń keregelerin túie júnimen kóktegen. Qymyz qúyatyn sabany túieniń moiyn terisinen jasaǵan. Túie sútinen mai shaiqap, airan úiytuǵa da bolady. Qúrt, irimshik te jasaidy. Bári de dámdi, adam aǵzasyna taptyrmaityn azyq. Alaida, biz qazir tútynushylarǵa shúbattyń ózin jetkize almaimyz. Súranys kóp. Tipti, saumal men shúbatty emdeu oryndarynyń ózi arnaiy tapsyryspen alyp jatady. Eki-úsh kún búryn berilgen tapsyrystyń ózin uaqytynda qamdai almai jatqanymyz bar. Baǵasy da qalypty. Litrin 600 teńgeden saudalap kelemiz, – deidi Meirambek Otarbai.
Túie ósiru atakásip ári kúndelikti násip. Jas jigit kásibin dóńgelentumen qatar on shaqty adamǵa túraqty júmys berip, nápaqasyn aiyryp keledi.
– Ádette, bir órkeshti túie juas keledi. Ony kez kelgen adam erkin saua beredi. Ingender óz iesin jaqsy tanidy. Sauynshylardy botalary da biledi. Ingenderdi sauatyn kezde botalardy qoraǵa qamap, bólekteudiń qajeti joq. Kúnine 3 uaqyt sauylatyn 30 túieni eki adam sauyp úlgeremiz, – deidi túieshi Aitnúr Úseiinbekúly.
Jas kásipkerdiń igi bastamasynyń ómirsheńdigin tanyǵan audan ákimshiligi men kásipkerlikti qoldau ortalyqtary oǵan qoldan keler kómekten ayanyp qalmapty. Nátijesinde, Jetijal auylynan sharua qojalyǵyn qúruǵa yńǵaily jer telimi men túie ósiruge 500, onyń azyǵyn daiyndauǵa 15 gektar suarmaly jer beripti. Al Balpyq bi kentindegi ortalyq sayabaqtyń mańynan, kásipke yńǵaily jerden shúbathana ashyp, tirshilik jasauǵa jetkilikti oryn beripti. SHúbathananyń bar tirshiligi zaiyby Názigúl Maqaiqyzynyń moinynda. Qazir osy jerge kiiz úi tigip, shúbatpen qosa túrli últtyq taǵamdar satyp, júmysyn júrgizip otyr. Kún ótken saiyn onyń ónimine súranys artuda. Kásipkerdiń osyndai talpynysyna júrt dán riza.
Qajet Andas
Kóksu audany.
