حالقىمىزدا: «كۆپ ەستىگەننەن بىر كۆرگەن ارتىق» دەگەن قاناتتى سۆز بار. سودان كەيىن دە جەتىجال اۋىلىندا تۈيە ۆسىرىپ, بالپىق بي كەنتىنەن شۇباتحانا اشىپ, شارۋاسىن شالقىتىپ وتىرعان «مەيرامبەك» شارۋا قوجالىعىنىڭ جۇمىسىمەن تانىسۋدى ماقسات ەتىپ جولعا شىقتىق.
ەڭ الدىمەن بىزگە مەيرامبەكتىڭ كىشىپەيىلدىگى, قاراپايىمدىعى جاقسى ەسەر ەتتى. سەبەبى, شاعىن جەنە ورتا كەسىپكەرلىك سالاسىندا بىراز جەتىستىككە جەتىپ, كۆپشىلىكتىڭ قۇرمەتىنە ىلىككەنىمەن باسىنان ۆتكەن قيىندىقتاردى ايتقاندا ولجانىڭ دا وڭاي-وسپاق قولعا ىلىكپەيتىنىنە كۆز جەتكىزەسىڭ. باسىندا شۇبات بولسىن دەپ 1-2 ساۋىن تۈيە ۇستاعانى, كەيىننەن اتاكەسىپ جولىنا تۈسكەنى, جەتىجال اۋىلىنان تۈيە باعاتىن جەر الىپ, ۆركەشتى جانۋاردى ۆسىرىپ, ەڭبەگىن ەسەلەي تۈسكەنى كىم-كىمگە بولسا دا ۈلگى بولارلىق.
تۈيە ەدەتتە بىر جەنە ەكى ۆركەشتى بولىپ بۆلىنەدى. بىر ۆركەشتى تۈرى نەگىزىنەن اراب تۇقىمداس, ەكى ۆركەشتى تۈرى باكتۋريەن جەنە درومەدار دەپ اتالادى. بىر ۆركەشتىسى اراب ەلدەرىندە, ەكى ۆركەشتىسى استراحانьدا, قالماق رەسپۋبليكاسىندا جەنە قىتايدىڭ باتىس ايماعىندا كۆپ ۆسىرىلەدى. ال مەيرامبەك بىر ۆركەشتى تۈيە ۆسىرۋدى ماقسات ەتىپ الىپتى. سەبەبى, بۇل تۈردەگى تۈيەلەر شۆپ تالعامايدى, ۆزگە مال جەمەيتىن شەڭگەل, بۇتالاردى, اق تىكەنەكتى ازىق ەتە بەرەدى. قۇمداۋىت جەردە ۆسەتىن جىڭعىل مەن سەكسەۋىلدى, سورتاڭ دا قۇرعاق جەردەگى تىكەنەك شۆپتەردى دە جەيدى. وعان ەۋە اينالىپ جەرگە تۈسەتىن 40 گرادۋس ىستىق تۈك ەمەس, 40 گرادۋستىق اياز دا قالتىراتىپ, توڭدىرمايدى. جايىلىپ, ۆز جەمىن ۆزى تاۋىپ جەپ جۈرە بەرەدى. داۋىل, بوراندى كۈندەرى دە ىقتاسىن ىزدەپ جاتقان جوق. سوندىقتان جەتىجال ۆڭىرى تۈيە ۆسىرۋگە باپ. ۆيتكەنى, ەلدى مەكەننىڭ بىر جاعى جاتاعان تۆبەلەرگە جالعاسىپ, ەكىنشى جاعى قۇمدى القاپقا كىرىگىپ تۇرادى. ايتا كەتەرلىگى, بۇل تۈردەگى تۈيەلەرگە سۋدىڭ دا قاجەتى شامالى. اپتالاپ, ايلاپ سۋ ىشپەي جۈرە بەرەدى. سۋ اششى نە تۇششى بولسا دا بەرىبىر. تاڭداماي ىشەدى. مەيرامبەكتىڭ ايتۋىنشا, جەتىجالدىڭ ىلعالدى, سازدى القابى دا بۇل تۈردەگى تۈيەلەرگە ۈيلەسىمدى. ەسىرەسە, جەتىجالدىڭ شۆبى ەرتە كۆكتەمدە قاۋلاپ ۆسكەنىمەن, جازدىڭ باسىنداعى اپتاپ ىستىقتا قۋراپ قالادى. وسىنداي كليماتتىق جەردىڭ جاعدايى باسقا تۈلىككە قاراعاندا تۈيە ۆسىرۋگە ىڭعايلى. ونى شارۋاشىلىق يەسى تۈيە ۆسىرۋمەن اينالىسقان 10 جىلعا جۋىق ۋاقىت ىشىندە بايقاپ, باعامداپ ۈلگەرىپتى. ال تۈيە تۈلىگىنىڭ قاسيەتى جايلى دا ايتارى كۆپ.
– تۈيەنىڭ سۈتىنىڭ ساپاسى جوعارى. العاشقى ساۋعان ساۋمال سۈت كەزىنەن باستاپ, ەبدەن اشىعان شۇباتقا دەيىن ەم. عالىمداردىڭ دەلەلىنشە, تۈيە سۈتىنەن دايىندالعان شۇبات تۋبەركۋلەزگە, قانازدىق, اسقازان, ىشەك اۋرۋلارىنا, سۋسامىر اۋرۋلارىنا تاپتىرماس دەرى. ونى ۇدايى ىشۋ جۇقپالى اۋرۋلاردان دا قورعايدى. تۈيەنىڭ جۈنى قويدىكىنەن ەلدەقايدا كۆپ ەرى ساپالى دا جىلى, جۇمساق. «اتا-بابالارىمىز تۈيە جۈنىنەن شەكپەن توقىپ كيگەن. كيىز ۈيدىڭ كەرەگەلەرىن تۈيە جۈنىمەن كۆكتەگەن. قىمىز قۇياتىن سابانى تۈيەنىڭ مويىن تەرىسىنەن جاساعان. تۈيە سۈتىنەن ماي شايقاپ, ايران ۇيىتۋعا دا بولادى. قۇرت, ىرىمشىك تە جاسايدى. بەرى دە دەمدى, ادام اعزاسىنا تاپتىرمايتىن ازىق. الايدا, بىز قازىر تۇتىنۋشىلارعا شۇباتتىڭ ۆزىن جەتكىزە المايمىز. سۇرانىس كۆپ. تىپتى, ساۋمال مەن شۇباتتى ەمدەۋ ورىندارىنىڭ ۆزى ارنايى تاپسىرىسپەن الىپ جاتادى. ەكى-ۈش كۈن بۇرىن بەرىلگەن تاپسىرىستىڭ ۆزىن ۋاقىتىندا قامداي الماي جاتقانىمىز بار. باعاسى دا قالىپتى. ليترىن 600 تەڭگەدەن ساۋدالاپ كەلەمىز, – دەيدى مەيرامبەك وتارباي.
تۈيە ۆسىرۋ اتاكەسىپ ەرى كۈندەلىكتى نەسىپ. جاس جىگىت كەسىبىن دۆڭگەلەنتۋمەن قاتار ون شاقتى ادامعا تۇراقتى جۇمىس بەرىپ, نەپاقاسىن ايىرىپ كەلەدى.
– ەدەتتە, بىر ۆركەشتى تۈيە جۋاس كەلەدى. ونى كەز كەلگەن ادام ەركىن ساۋا بەرەدى. ىنگەندەر ۆز يەسىن جاقسى تانيدى. ساۋىنشىلاردى بوتالارى دا بىلەدى. ىنگەندەردى ساۋاتىن كەزدە بوتالاردى قوراعا قاماپ, بۆلەكتەۋدىڭ قاجەتى جوق. كۈنىنە 3 ۋاقىت ساۋىلاتىن 30 تۈيەنى ەكى ادام ساۋىپ ۈلگەرەمىز, – دەيدى تۈيەشى ايتنۇر ۈسەيىنبەكۇلى.
جاس كەسىپكەردىڭ يگى باستاماسىنىڭ ۆمىرشەڭدىگىن تانىعان اۋدان ەكىمشىلىگى مەن كەسىپكەرلىكتى قولداۋ ورتالىقتارى وعان قولدان كەلەر كۆمەكتەن ايانىپ قالماپتى. نەتيجەسىندە, جەتىجال اۋىلىنان شارۋا قوجالىعىن قۇرۋعا ىڭعايلى جەر تەلىمى مەن تۈيە ۆسىرۋگە 500, ونىڭ ازىعىن دايىنداۋعا 15 گەكتار سۋارمالى جەر بەرىپتى. ال بالپىق بي كەنتىندەگى ورتالىق ساياباقتىڭ ماڭىنان, كەسىپكە ىڭعايلى جەردەن شۇباتحانا اشىپ, تىرشىلىك جاساۋعا جەتكىلىكتى ورىن بەرىپتى. شۇباتحانانىڭ بار تىرشىلىگى زايىبى نەزيگۈل ماقايقىزىنىڭ موينىندا. قازىر وسى جەرگە كيىز ۈي تىگىپ, شۇباتپەن قوسا تۈرلى ۇلتتىق تاعامدار ساتىپ, جۇمىسىن جۈرگىزىپ وتىر. كۈن ۆتكەن سايىن ونىڭ ۆنىمىنە سۇرانىس ارتۋدا. كەسىپكەردىڭ وسىنداي تالپىنىسىنا جۇرت دەن ريزا.
قاجەت انداس
كۆكسۋ اۋدانى.
