Halqymyzda: «elge el qosylsa – qút qonady» degen naqyl sóz bar. Árine, bir el, bir tudyń astynda ómir súrip jatsaq ta, ár aimaqtyń óz ereksheligi, múmkindigi, júmys kúshine qajettiligi bar. Esterińizde bolsa, nátijeli júmyspen qamtudy jáne jappai kásipkerlikti damytudyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan «Eńbek» baǵdarlamasy ayasynda qyruar is atqaryldy. Ol halyqty nátijeli júmyspen qamtuǵa járdemdesuge jáne azamattardy kásipkerlikke tartuǵa baǵyttaldy. Al 2023 jyldan beri qolǵa alynǵan «Júmys kúshiniń útqyrlyǵyn arttyru úshin erikti túrde qonys audaru» baǵdarlamasy talai jannyń baǵyn ashyp keledi. Osyǵan orai, júmys kúshi jetkilikti ońtústik oblystardan soltústik, shyǵys oblystarǵa kóship, qonystanyp, tirshiligin túzep jatqandardyń qatary kóbeidi. Sol qatarda jetisulyqtar da bar.
Oblystyq júmyspen qamtudy úilestiru jáne áleumettik baǵdarlamalar basqarmasynyń aqparatynsha, byltyr Jetisu oblysynan 349 adamnan túratyn 117 otbasy soltústik-shyǵys óńirlerge óz betinshe qonys audarypty. Naqtylap aitar bolsaq, Soltústik Qazaqstan oblysynda 11 otbasy (36 adam), SHyǵys Qazaqstan oblysynda 17 otbasy (45 adam), Pavlodar oblysynda 68 otbasy (189 adam), Abai oblysynda 18 otbasy (68 adam), Qostanai oblysynda 3 otbasy (11 adam) erikti qonys audarǵan.
Búl resmi aqparattan jerlesterimizdiń memlekettik baǵdarlamaǵa ynta tanytyp, el ekonomikasyn órkendetip, óńirlerdiń damuyna úles qosyp jatqanyn baǵamdauǵa bolady. Alaida, gazetimizge oqyrman tarapynan erikti qonys audaru boiynsha kóptegen súraq túsip jatady. Onyń keibirine resmi derekkózder boiynsha jauap qaitarǵanymyz bolmasa soltústik-shyǵys oblystarǵa kóship barǵan aǵaiynnyń tynys-tirshiligi turaly tolyqqandy aqparat bermegen edik. Sondyqtan oblystyq «Jetisu» gazeti «Jetisudan – soltústik-shyǵysqa» degen jańa aidar ashyp, kórshi oblystarǵa erikti qonys audarǵan jerlesterimiz jaily saraptamalyq maqalalar daiyndaudy qolǵa aldy. Jobamyzǵa oblystyq júmyspen qamtudy úilestiru jáne áleumettik baǵdarlamalar basqarmasynyń basshysy Ermek Mizambaev qoldau tanytyp, kórshi oblystaǵy áriptesterimen habarlasyp, júmysymyzdy úilestiru úshin oblystyq eńbek mobilьdiligi ortalyǵynyń qyzmetkeri Jarqyn Jaksybekovty qosyp berdi. Ol jaqta Abai oblysynyń eńbek mobilьdiligi ortalyǵy direktorynyń orynbasary Asqar Bazylov saparlas bolyp, baǵytymyzdy rettep otyrdy. Osylai jańa bastamanyń alǵashqy saparyn Abai oblysynan bastadyq.
Kerek-derek
Esterińizge sala keteiik, erikti qonys audaru ayasynda qonys audarushylarǵa memlekettik qoldaudyń mynadai sharalary úsynylady:
- Kóshuge arnalǵan subsidiyalar
Otbasynyń árbir múshesine birjolǵy 70 AEK tólenedi ( 275 240 tenge )
– Túrǵyn úi jaldau boiynsha shyǵyndardy óteuge arnalǵan subsidiyalar 1 jyl, yaǵni ai saiyn 12 aidan kóp emes túrǵyn úi alǵanǵa deiin qúramynda 1 adam bar otbasy úshin – auyldy mekende 15 AEK ( 58 980 tenge), qalada 20 AEK (78 640 tenge), qúramynda 2-4 adamy bar otbasy úshin – auyldy mekende 18 AEK ( 70 776 tenge), qalada 25 AEK (98 300 tenge), qúramynda 5 jáne odan kóp adamy bar otbasylar úshin – auyldy mekende 21 AEK ( 82 572 tenge), qalada 30 AEK (117 960 tenge) tólenedi.
– Túrǵyn úi aluǵa Otbasyǵa 1160 AEK (4 561 120 tenge) aspaityn túrǵyn úi qúnynyń 50% mólsherinde kómek kórsetiledi.
– qysqa merzimdi kásiptik oqytuǵa joldama;
– júmysqa ornalasuǵa nemese kásipkerlik bastamany damytuǵa járdemdesu;
- ekonomikalyq útqyrlyq sertifikattaryn beru.
Búdan basqa, óńiraralyq qonys audaruǵa járdem kórsetetin júmys berushilerge túrǵyn úimen qamtamasyz etilgen jáne keminde 2 jyl merzimge túraqty júmysqa qabyldanǵan árbir qyzmetker úshin 400 AEK mólsherinde júmysqa ornalasuǵa birjolǵy subsidiya beriledi.
Hakim Abaidyń atymen atalatyn oblysqa jolǵa shyqqanda kóńilimizde: «Jolymyz qalai bolar eken?», «Oiǵa alǵan maqsatymyzǵa sai aqparat ala alamyz ba?», «Keiipkerlerimizden kóńilsiz jauaptar estip qalmaimyz ba?»… degen kúdikti súraq kóp boldy. Alashtyń aibyny atanǵan Semei shaharyna ayaq basqannan bastap bir túrli jylylyq júregimizdi jelpip túrdy. Bizdi jyly shyraimen qarsy alǵan Abai oblysynyń eńbek mobilьdiligi ortalyǵynyń direktory Erkebúlan Túrsynnan alǵashqy súraǵymyzǵa jauap taptyq.
– Byltyr 188 otbasy, yaǵni 530 adam Abai oblysyna kóship keldi. Onyń ishinde 310 qonys audarushy, 220 qandas. Búl rette Almaty, Astana, SHymkent qalalarynan jáne Almaty, Jetisu, Qyzylorda, Jambyl, Túrkistan, Mańǵystau oblystarynan kelgenderden bólek, QHR, Mońǵoliya, Túrikmenstan, Ózbekstan jáne Reseiden tarihi atamekenine oralǵan qandastar da bar. Memlekettik qoldau sharalary ayasynda 503 adamǵa kóshu shyǵystaryn óteu úshin bir rettik materialdyq kómek kórsetilip, 152 otbasynyń túrǵyn úi jaldau jáne kommunaldyq shyǵyndary óteldi. 112 otbasyna túrǵyn úi satyp aluǵa ekonomikalyq útqyrlyq sertifikaty berildi, – dedi ol.
Degenmen, tuyp-ósken, bauyr basqan jerden taǵy bir óńirge qonys audaryp, jańa ómir bastau ońai emes. Bastapqyda qiyndyqtar boluy múmkin, biraq memleketten berilgen qoldau sharalary jańa ortaǵa tez beiimdeluge kómektesedi. Baǵdarlama shyn máninde qonys audarushylar úshin úlken múmkindik. Memlekettik qoldau bolmasa, jańa jerge kelip, birden júmys tauyp, úi alu qiyndyq tuǵyzar edi. Osyndai múmkindikke ie bolǵannyń biri Jarma audanynyń Áuezov kentine qonystanǵan Panfilov audanyna kóship barǵan jerlesimiz Múhtar Aituǵanov:
– Qashanda jigittiń baǵyn ashatyn da, saǵyn syndyratyn da – baspana. Otau qúryp, shańyraq kótergen soń jaldamaly úide túryp, biraz qinaldyq. Baspana aluǵa, saluǵa jetkilikti qarajatymyz bolmady. Berekemiz qashty. Onyń ústine balalar eseiip kele jatyr. Qashanǵy úi jaldap, kóship-qonyp júremiz. Qonys audaru baǵdarlamasy turaly estip, jańa múmkindikterge qol jetkizemiz dep sheshtik. Jańa orta, jańa júmys, jaqsy ómir súru úshin úlken qadam jasadyq. Mine, eki jyl boldy. Kóship kelgen soń materialdyq kómek berildi. Sonymen qatar, baspana aluǵa da járdemdesti. Túrǵyn úi satyp aluǵa ekonomikalyq útqyrlyq sertifikatyn alyp baspana aldyq. Múndai qoldau sharalary jańa ortaǵa tez beiimdeluge úlken múmkindik beredi. Júmysqa ornalasu máselesi de sheshimin tauyp, otbasymyzben jańa ómir bastauǵa jaǵdai jasaldy. Bári keremet boldy desem artyq bolar qiyndyqtar da kezdesti, – dep kúldi Múhtar Núrhojaúly.
Múhtar Aituǵanov «Auylsharuashylyǵy óndirisiniń sheberi» mamandyǵyn bitirgen. Zaiyby Gúlnaz Múkashova bala kútiminde. Otbasymen birge kóship barǵan Ińkár 7, Ámina 5, Ayala 3-synypta oqidy. Áuezov kentinde tuǵan, tizgin ústar Álmúhamed úide. Qysqasy, otbasynyń jyldar boiy ańsaǵan armany oryndalyp jatqanyna da quanyshty.
Bir aita keterligi Abai oblysynda halyq sany az shoǵyrlanǵan auyldarǵa kóship kelgenderge jergilikti kásipkerler, újymdar tarapynan memlekettik baǵdarlamadan tys azamattyq qoldau kórsetiledi. Búl úrdis Jarma audanynda jaqsy jolǵa qoiylypty.
– Jetisu oblysy, Taldyqorǵan qalasynan byltyr Qyrkúiek aiynda kóship kelgen 1 otbasyna (8 adamǵa) halyq sany az shoǵyrlanǵan Qapanbúlaq auyldyq okrugi Eginbúlaq auylynyń S. Álimbetov atyndaǵy negizgi mektebiniń újymynan, auyl túrǵyndary tarapynan uaqytsha túrǵyn úi, 2 iri qara, 10 bas úsaq mal berildi. Qyrkúiek aiynda Arshaly auyldyq okrugi, Jaryqtas auylyna kóship kelgen 1 otbasy 2 adamǵa jeke kásipker «Kiryushi» tarapynan 2 tonna kómir túsirip berdi. Jaryq auyldyq okrugi, Malai auylyna qarasha aiynda kóship kelgen 1 otbasy 8 adamǵa Malai auylynyń túrǵyndary tarapynan uaqytsha túrǵyn úi 2 tonna kómir, aǵash, azyq túlikpen kómek kórsetildi, – deidi Jarma audandyq «Mansap» ortalyǵynyń direktory Qairat Sadyqov.
Biyl Jarma audany erikti qonys audarushylardan 28, qandastardan 25 adamǵa kóshiru kvotasyn bekitipti. Qazirgi tańda Jetisu oblysynan úsh otbasy kóshuge niet tanytqan. Olarmen de kezdesip, kósh kólikti bolsyn aittyq. Eger qújattary komissiyanyń saraptamasynan ótse, jarmalyq jerlesterdiń qatary kóbeie túspek.
Abai oblysynda erikti qonys audarǵandardyń ishinde ár salanyń mamandary bar. Tipti olardyń qatarynda Abai tuǵan aimaqtyń óner, mádeniet salasynda eńbek etip, ruhaniyattyń damuyna úles qosyp júrgen azamattardy kezdestirdik. Biz kele jatyr degendi estigen Abai audandyq «Mansap» ortalyǵynyń direktory Núrbek Serikbekúly Qaratal audanynyń Bastóbe auylynan kóship barǵan Baltabek Kakimovtyń jetistikterin tanystyryp, súhbattasyp qaituymyzdy ótindi. Biz Baltabek Qaiyrbekúlymen Abai audanynyń ortalyǵy Qarauyl kentinde jolyqtyq.
– Osy jaqqa kóship kelsem degen oi biraz jyldan beri kókeiimnen ketpei júrdi. Ótken jyly Arnaiy Abai audanyna kelip, «Mansap» ortalyǵyndaǵy mamandarmen kezdesip, ózimniń josparymdy aittym. Olar birden qoldau tanytyp, kóship kelgennen keiingi kórsetiletin kómek, múmkindikterdi túsindirdi. Ol kezde men Qaratal audanynyń Bastóbe auylyndaǵy kolledjde júmys isteitinmin. Zaiybym Ainúr Túsipqan bastauysh synyp múǵalimi edi. Kóship kelgen soń meni Qúndyzdy auyldyq Mádeniet úiine, zaiybymdy mektepke múǵalimdikke ornalastyrdy. Memlekettik qoldaudyń kómegimen úi satyp aldyq, balalar mektepke, balabaqshaǵa ornalasty. Búginde auyldyń mádenietine úles qosyp, balalardy ónerge baulyp júrmin, – deidi Baltabek Qaiyrbekúly.
Audan ortalyǵynan 60 shaqyrym jerdegi Qúndyzdy auylynan Baltabek Qarauyl kentine ónerge baulyp júrgen shákirtterin baiqauǵa qatystyruǵa kelipti. SHákirtteri júldeger bolyp, jelpinip túrǵanda kezdesip, quanyshymen bólisip, kóńildenip qaldyq. «Aǵaiynnyń aty ozǵansha, auyldastyń taiy ozsyn» degen osy shyǵar.
Jalpy 10 audan, 2 qalany qamtyp jatqan Abai oblysynyń barlyq eldi mekeninde jerlesterimiz túryp jatyr. Onyń bárimen kezdesip, súhbattasuǵa, qal-jaǵdaiyn biluge birinshiden uaqyt tapshylyǵy, ekinshiden qysty kúngi aua raiynyń qolaisyzdyǵy múmkindik bermedi. Keibir eldi mekenderge jol jabyq bolǵandyqtan jete almadyq. Sondyqtan oblys ortalyǵynan alys ornalasqan Maqanshy, Úrjar, Kókpekti, Aqsuat, taǵy basqa audandarda qonystanǵan jerlesterimizben telefon arqyly habarlastyq. Báriniń kóńil kúi kóterińki, baǵdarlamanyń múmkindigine, memlekettik qoldau arnasyna dán riza. Maqalanyń kólemi shekteuli bolǵandyqtan kezdesip, súhbattasqan aǵaiyndardyń pikirin tolyq kórsete almadyq. Biraq sapar barysynda oblystyq, audandyq basylymdarǵa bas súǵyp, Abai oblysynyń basty aqparat alańy bolyp sanalatyn «018.kz – ABAI AQPARAT» újymynyń múmkindigin kórip, «Qazaqstan-Semei» telearnasynyń «Elge sálem» baǵdarlamasyna súhbat berip, sapar barysyndaǵy sezingenimizdi aittyq. Sondai-aq, abailyq áriptesterimizden kóship barǵan jetisulyqtardyń oi-paiymy men jetistikterin BAQ arqyly nasihattap túruyn ótindik. Ol ónimderdi «Jetisu» gazeti arqyly jerlesterimizge jetkizip, ortaq istiń nátijeli jalǵasuyna sep bolatynymyzdy bildirdik. Sapar barysynda Abaidyń Jidebaidaǵy múrajai úii, Semei qalasyndaǵy Abai Qúnanbaev memoriyaldy múrajaiyn araladyq. «Abai-SHákárim» memoriyaldy kesheni, Eńlik-Kebek kesenesine táu etip, Kúshikbai batyr búlaǵynan dám tattyq.
Abai oblysyndaǵy issaparymyzda biraz dúnieni kóńilge túiip qaittyq. Eń aldymen ruhaniyattyń besigi sanalatyn mekendegi túrǵyndardyń qonaqjailylyǵy men alystan kelgen aǵaiynǵa jasalatyn qúrmetin sezindik. Sonymen qatar, Abai oblystyq eńbek mobilьdiligi ortalyǵy men audandardaǵy «Mansap» ortalyǵynda yńǵai taudyń tasyndai iriktelgen óz júmysyna shynaiy berilgen, biliktiligi joǵary, izeti men qúrmeti óńinen esip túratyn qyz-jigitterdiń júmys isteitinin kórdik. Demek, Abai eline kóship barǵandardyń júmysy tez bitip, kóp qinalmai ornalasyp, birden sińisip ketuiniń sebebi osynda jatyr. Eń bastysy, kórshi oblysqa kóship barǵan aǵaiyndardyń jaǵdaiymen jaqynnan tanysyp, baǵdarlama ayasynda júmys isteitin mamandarmen qarym-qatynas ornatqanymyz boldy. Demek, Abai oblysyna kóshudi josparlaǵan jerlesterimizge tájiribelik te, moralьdyq ta kómek kórsete alatyn múmkindikke qol jetkizip qaittyq.
Biyl Abai oblysyna «Júmys kúshiniń útqyrlyǵyn arttyru úshin erikti túrde qonys audaru» baǵdarlamasy sheńberinde 499 adamǵa (244 qandas, 255 qonys audarushy) qonys audarushylar men qandastardy qabyldaudyń óńirlik kvotasy josparlanǵan. Jetisulyq jerlesterimizge: «Búl múmkindikten qaǵys qalmańyz?» degimiz keledi.
Qajet Andas
Abai oblysy
