اتادان بالاعا جالعاسىپ ايتىلىپ كەلە جاتقان، تولىپ جاتقان دەرەكتى اڭگىمەگە قاراعاندا حالقى ءسۇيىپ اتىن اڭىزعا اينالدىرعان 18-عاسىردا جاساپ، قىزايدىڭ ءتورىت اۋليەسى اتانعان بۇلعىناياق كەلەباي، مۇسىرباي، ساسكە سىندى كەمەڭگەر بابالارىمىز ءدال سونداي اسىل ادامدار. ولار حالقىنىڭ قامىن، ەلىنىڭ يگى تۇرمىسىن ويلاعان، زەر سالا ءۇڭىلىپ، ومىردەگى ساتسىزدىكتەن ساباق الىپ، ناقتى ومىردەن اقىل تاۋىپ، پايدالى كەڭەستەرى مەن جاعدايلى ىستەردى كۇندەلىك تۇرمىسقا ءدال تاۋىپ قولدانىپ، ايتىپ وتىرعان. سوندىقتان بۇكىل ەل قاستەرلەپ اۋليە اتاپ كوككە كوتەرگەن. ءبىزدىڭ اۋىز ادەبيەتىمىزدە قىزايدىڭ وسى ءتورت اۋليەسى تۋرالى دەرەكتەر، قىزىقتى حيكاياتتار، اڭىز- اڭگىمەلەر، قۇندى ولەڭ-جىرلار وتە كوپ تارالعان.
اتقا شاپساڭ قورىقباي شاپ،
سۇيەگىڭ سىنسا ساسكە بار.
جۇت جالمار دەپ قورىقپا،
بۇلعىناياقتىڭ كەڭەسىن جاتتاپ ال.
داۋعا بەرمەس تەكەباي،
اجالعا بەرمەس ءمۇسىرباي، – دەپ سوقىر سەنىم ەمەس، ناقتىلىق ارقىلى جاراتۋشىسىنداي تابىنعان حالىق ولاردىڭ ەلىنە سىڭگەن ەرشىمدى ەڭبەكتەرىمەن توككەن تۇنىق تەرىن، تاپقىرلىق پايدالى اۋليەلىك ىستەرىن شەجىرە ەتىپ شەرتىپ، جىر ەتىپ شىرقاپ، ماقتانىش قىلىپ ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاستىرىپ كەلگەن. ءتىپتى، وزدەرىنىڭ كۇندەلىك تىرشىلىك پەن تۇرمىس كۇيبىڭىنە وزەك ەتكەن. ولاردىڭ تاعى دا ادام ءومىرىنىڭ قىرى مەن سىرىن بەينەلەيتىن تەرەڭ پالساپالىق ويعا تولى، ماعىنالى قاناتتى سوزدەرى، اقىليالارى، وسيەتتەرى ءوز الدىنا بىرتوبە. ولار ءوز ورتاسىنان وزىپ شىققان ءدارابوز كەمەڭگەرلەر، ءوز حالقىنىڭ باسى امان، باۋىرى ءبۇتىن، قيىندىقتان اۋلاق بولۋى ءۇشىن بارىن اياماي، زەردە قۋاتىن جيىپ اجالعا اراشاشى، ومىرىنە باقىت، تىرلىگىنە تىنىشتىق باعىشتاعان، جانىنا دانالىق دارىپ، دارالىق قالىپتاسقان اياۋلى ادامدار. ارينە، ولار دا كوكتەن تۇسكەن پەرىشتەلەر ەمەس، شيكى ءسۇت ەمگەن ەت جۇرەكتى جاندار. الايدا ەلىم دەپ تۋىپ، بارىن ارناعان جانقيارلىق رۋح ولاردى بيىكتەن بيىككە سامعاتىپ، ناعىز قادىرمەندى ازاماتتارعا اينالدىرعان. «بەينەت ءتۇبى زەينەت دەگەنىمىز، مىنە، وسى بولسا كەرەك.
قىزاي ەلىندە بۇدان باسقا دا الىسقان جاۋىن الىپ ۇرىپ، تۋعان حالقىنىڭ ىرگەسىنىڭ بەرىك، ءوڭىرىنىڭ بۇتىندىگىن قورعاپ، اقىل پاراسات، كۇش-قايراتىن سارقا جۇمساپ، ءومىرىن ارناعان قۇداينازار باتىر، ەسەنگەلدى باتىر، قارايىت باتىر، سارايىت بي، قاراعاي باتىر، مۇرىنباي باتىر، شوكە باتىر، داۋىلباي باتىر سياقتى ەلىم دەپ تۋعان باتىر ازاماتتار دا بار. ولاردىڭ بارتىرلىق، ەرلىك شەجىرەسى ءبىر توبە، ءبىز باتىرلىق پەن اۋليەلىكتى وزارا شاتاستىرمايمىز، ەكەۋىندە دە دارالىعى، دانالىعى بار، ەرەكشەلىكتەرى بولەك، ەلىنە سىڭىرگەن ەڭبەكتەرى ەگەي ەسىل ەرلەر. ايىرماشىلىعى تەك قانا ءبىرى باتىرلىعىمەن، ءبىرى اۋليەلىگىمەن ەلىم دەپ تۋىپ تانىلعاندار.
ءبىز بۇل رەتتە كونە كوزدەر مەن ويلى ادامداردىڭ تولعامىنا تۇراقتاپ، ءتورت اۋليەنىڭ قىزايدىڭ، ءتىپتى ءيسى قازاقتىڭ قايتىپ ءتورت اۋليەسىنە اينالعاندىعىنىڭ ءمان-جايى تۋرالى كەڭىنەن توقتالماقپىز.
كەزىندە ءبىر انادان تۋىپ، بىرگە وسكەن تولەگەتايدىڭ ءتورت بالاسى، سادىر، ماتاي، ءدورتۋىل، قاراكەرەي اتانعان باۋىرلار بىرتىندەپ ءونىپ-ءوسىپ، وربىگەننەن كەيىن، ازعا تالاس مول عوي، جەر، مال، مۇددە قاجەت بولعاندىقتان كەيدە باۋىرلىقتان اتتاپ، جاۋلىققا جاقىنداعان جەرلەرى بولدى. حالقىمىزدىڭ تاۋ-دالانى مەكەن ەتىپ، كوشپەندى تۇرمىس كەشىرگەنى بارىمىزگە بەلگىلى. اسىرەسە، جوڭعار تەنتەكتەرى تەمىردەي تەگەۋرىنىن باتىرىپ مومىن، بىرتوعا حالقىمىزدى يتەلگىشە تەۋىپ، سونىڭ دويىر تەپىسىندە انادان بالا، ىنگەننەن بوتا اداسىپ، ارۋ ازاماتىنان ايىرىلىپ، اقتابان شۇبىرىندى كۇيگە ءتۇسىپ، كوشپەندىلىگىمىز ودان ارى اسقىنىپ، القاكول سۇلاما دەيتىن اۋىر كۇندەرگە كىرىپتار بولعان ەدىك. بۇنىڭ سىرتىندا قازداي قالقىپ، تىرناداي ءتىزىلىپ جايلى قونىس، جەرۇيىقتى ىزدەپ، سايىن دالا، سارىارقانى شيىرلاپ، كەڭ دالانى تالاي كەسىپ وتكەن كەزدەرىمىز دە بولعان. سول ۇزاق ساپاردىڭ ءبىرىن باسىنان كەشىرىپ، تۋىسقان قاراكەرەي ەلى قىزاي رۋىنان بۇرىن جول الىپ شاۋەشەك، ءدوربىلجىن، شيحۋ، ساۋان، ماناس قاتارلى جەرلەرگە جەتىپ، ورىن تەۋىپ ىرگەسىن كومىپ العاننان كەيىن ارتىنان قىزاي ەلى توقتابارلىق، شاعانتوعاي، بۇراتالانىڭ يەن جاتقان كەڭ قويناۋلارىنا كەلىپ ۋىق قادايدى.
قازاق اراسىندا تەگىننەن جەر داۋى، جەسىر داۋى، قۇن داۋى دەيتىن بىتبەس داۋ، ايىقباس كىنارات، تولاس تاپپاي ساحارا كيكىلجىڭى ءومىر ءسۇرىپ كەلگەن. تۋىسقان قاراكەرەي ەلى مەن قىزاي ەلى ورتاسىندا دا بۇل قياستىق ءورشىپ، جالعاسىپ، ەل تىنىشتىعىن كەتىرە بەردى. قاراكەرەيلەر بۇرىن ورىن تەپكەن بايىرعى ەلدىگىمەن ءارى كوپ، ىرىقتىلىعىمەن ارىپ-اشىپ ارتىنان اۋىپ كەلگەن، ازەر جەتكەن قىزاي ەلىنە باسىمدارلىق ىستەتىپ، تىزەسىن باتىردى. اسىرەسە، بايعانا، توقپاق رۋلاردى باسبۇزار، سوتاناقتارىن جىبەرىپ، ەل تىنىشتىعىن كەتىرەدى. ولار ىلعي مىقتى، جورتۋىلشى، جاياۋدان ۇيىمداستىرىلادى ەكەن. كەشتەتىپ كەلىپ مالدى اۋىل، باردام ادامداردىڭ ۇيىنە قونا جاتىپ، ەل ۇيىقتاپ، جۇرت اياعى باسىلعان شاقتا قوراداعى دايىن مالدى ايداپ جولعا تۇسەدى دەيدى. وسىندايدان ىرگەدەن جاۋ، بوساعادان داۋ-جاڭجال ۇزىلمەي، ەلدە تىنىشتىق بولماپتى. بۇل بەرەكەسىزدىكتى تەكتەپ، جونگە سالۋ ءۇشىن ەكى ەلدىڭ يگى جاقسىلارى مەن ەل باسىلارى وزارا كەلىسىپ، ءار جەتى جىلدا ءبىر رەت توپ قۇرىپ، سەزد شىپ، باس قوسۋ ارقىلى ەل اراسىنىڭ داۋ-شارىن ءبىتىرۋ كەلىسىمىنە كەلەدى. وسى كەلىسىم بويىنشا وسىنداي توپتىڭ ءبىرى 1865 جىلى (سيىر جىلى) شيحۋ، ساۋان دالاسىندا اشىلادى. بۇل سەزگە قىزاي ەلىنەن قارايت باتىر، سارايىت بيلەر باستاعان بۇلعىناياق، تەكەباي، ءمۇسىرباي، ساسكە قاتارلى 60-قا جۋىق ادام قاتىسادى.
بۇلعىناياق اۋليە
سەزد ۋاقىتى سالقىن كۇز قاراشا مەن جەلتوقسان ايلارىنا تۋرا كەلەدى. امال نە، بۇل جىلى قىس ەرتە ءتۇسىپ، قار مەزگىلىنەن بۇرىن باسىپ سالادى. سەزگە قاتىسقاندار الىس ەلدەرىنە قايتا الماي وسى ورىندا قىستاپ قالىپتى. قار قالىڭ جاۋىپ، قىس اياعى ۇزاققا سوزىلىپ، جۇت اپاتى جالماۋعا اينالادى. مال قىرىلا باستايدى. ەس تاپپاعان قاراكەرەي ەلىنىڭ ەل اعالارى قىزاي ەلىنەن كەلگەن ەل اعالارىنان: «مىنا قىستىڭ سۇرقى جامان، سوڭى قيىنعا اينالاتىنداي، ارتى نەمەن تىنار ەكەن؟ جازدىڭ شىعۋىنان دەرەك بار ما؟ بولجاي بىلەتىن اۋليە ادام بار دەپ ەستىدىك. سول بيلەرىڭە قولقا سالعىمىز كەلىپ وتىر»، – دەپ شاپقىن جىبەرەدى.
قىزايلار اقىلداسا كەلىپ، بۇلعىناياق باباعا كەلىپ، جاعدايدى ءتۇسىندىرىپ:
وسىندايدا ايتار بولجامىڭ بولۋشى ەدى، بالناماڭدى اشىپ، قىس
اياعىنىڭ قانداي بولارىن بولجاپ كورشى، – دەيدى.
بۇلعىناياق بابامىز بىرنەشە كۇننىڭ تاڭەرتەڭگى شىعارداعى جاعدايىن، كەشكى باتار كەزەگى وزگەرىسىن قاداعالاي باقىلاپ، بۇرىنعى جيناقتاعان تاجىريبەسىمەن بىرلەستىرىپ، زەرتتەپ قورىتىندى جاسايدى.
– بۇل اي كوكيگەن كوكەك ايىنا تۋرا كەلىپ تۇر. وسى ايدىڭ بەسىنشى كۇنى بەسىندە كۇنباتىستان ءبىر شوق قارا بۇلت كوتەرىلەدى. ايدىڭ ونىنا دەيىن اۋا بۇلىڭعىرلانىپ، توڭىرەكتىڭ ءتورت بۇرىشىن قارا بۇلت تۇگەل قورشاپ تۇرادى. ال ونىنشى كۇنىنەن باستاپ ون سوتكە تولاسسىز نوسەرلى قار-جاڭبىر جاۋىپ، سىرەپ جاتقان قالىڭ قار بىردەن ەرىپ، ساي-سالادان جويقىن سەل ءجۇرىپ، ويپاڭ جەرلەر كولگە اينالادى. مال-جان سەل اپاتىنا كەتۋ ءحاۋپى تۋىلادى. سوندىقتان كۇن ىلەگەرى دايىندالىپ، قورعانۋ شاراسىن ىستەپ ويداعى ەلدى قىرعا كوشىرۋ، مال-جاندى قورعاپ قالۋ كەرەك، – دەپ كەڭەس بەرەدى.
اۋليەنىڭ ايتقانى تۇگەل ەلگە جەتكىزىلەدى. بۇرىننان بۇلعىناياقتىڭ اتىن ەستىپ، ساۋەگەيلىگىنەن حابارى بار كوپشىلىك، ونىڭ ايتقانى بويىنشا بيىك جەرلەرگە كوشىپ، ورنىعادى. كەيبىر ازداعان ادام بۇل ساۋەگەيلىك ەمەس پە؟ كەيدە ءدال، كەيدى بۇرىس بولادى. سىرەپ جاتقان قالىڭ قار مىناۋ، ونىڭ ۇستىنە كۇن دەگەنىڭ زاردەي سۋىق، جاڭبىر قايدان جاۋا قويسىن، جىلى ورنىمىزدى سۋىتپاعانىمىز ابزال شىعار، – دەپ ەڭىس، ساي ىشىندە وتىرعان ورنىنان قوزعالمايدى.
بۇلعىناياق ايتقانداي، كوكەك ايىنىڭ بەسىنشى كۇنى باتىس جيەكتەن تۇڭلىكتەي قارا بۇلت كوتەرىلەدى دە بىرتە-بىرتە كولەمىن ۇلعايتىپ، كوكەكتىڭ جەتىنشى كۇنىنە دەيىن ءبۇتىن اسپان الەمىن قازاننىڭ ءتۇپ كۇيەسىنەي اۋىر قارا بۇلت قىمتاپ الادى. كوكەكتىڭ ونىنشى كۇنى ەرتەمەن باستالعان قارلى جاڭبىر ( سوڭى اق جاڭبىرعا اينالادى) تابان ون سوتكە جاۋادى. قالىڭ قاردىڭ كوبەسى سوگىلىپ، جاڭبىر سۋىمەن ەرىگەن قار بوگەۋدەن اعىلتىپ دۇركىرەگەن دۇلەي تاسقىن قالىپتاستىرادى. جەر-دۇنيە سۋعا تولادى، جۇرت قاتتى قينالادى. اقىرى ازەر دەگەندە ايتىلعان بولجامدى كۇنگە جەتىپ، جاۋىن تىنىپ، سەل توقتايدى. كۇن كۇلىمدەپ جايدارى جازدىڭ جيەگى كورىنەدى. تىلگە كونبەي ويپاڭدا وتىرىپ قالعاندار دۇلەي سەلگە جەم بولىپ، كەڭەسكە كونىپ قىرعا كوشىپ شىققاندار اپاتتان اراشالانىپ قالادى. بۇل بولجام بۇلعىناياقتىڭ اۋليە اتىن توڭىرەككە جايادى. ءدۇيىم قاراكەرەي ەلى ءدان ريزا بولىپ: «قىزايدىڭ بۇلعىناياعى ايتسا ايتقانداي بىلگىر، قۇدايمەن ءبىر تۋماسا دا، جاقىن تۇرعانداي ناعىز اۋليە ادام ەكەن»، – دەپ باعا بەرەدى.
راسىندا، بۇل كىسى ءار جىلى، ءار ۋاقىت اۋا رايىنىڭ وزگەرىسىن قاداعالاپ، تالماي زەرتتەپ، جىڭىشكەلىكپەن قورىتىندىلاپ، جيناقتاعان تاجىريبەسىمەن بىرلەستىرىپ، كەلەلى كەڭەستەر ۇسىنىپ، ەل-جۇرتىنا تابيعات وزگەرىسىنىڭ كەي بەلگىلەرىن جاريا ەتىپ، ساقتانۋ شارالارىن ايتقاندىقتان حالىق جۇرتشىلىعى كەزدەيسوق كەزىگەتىن تابيعاتتىڭ جۇت اپاتىنان قاعىس قالىپ وتىرعان. سونىقتان قالىڭ تۋعان ەل-جۇرتى بۇلعىناياق اۋليە اتاپ، قۇدايىنداي قۇرمەتتەپ، اتىن اڭىزعا اينالدىرعان. بۇل كىسى قىزايدىڭ تاڭىربەردى باينازارىنىڭ قازىمبەك رۋىنان ەسەپتەلەدى.
ەل اراسىنداعى اڭىزداردا ايتىلۋىنشا، بۇلعىناياق دۇنيەدەن وتەر شاعىندا:
مەن ولگەندە مەنى بۇل جەرگە قويماڭدار، – دەپتى.
ەل ونىڭ سەبەبىن سۇراعاندا:
مەنى قويعان جەردە جۇت بولادى، – دەگەن ەكەن.
كەيىن بۇلعىناياق قايتىس بولعان سوڭ جەرلەسە، سۇيەگىن جەر قوينىنان شىعارىپ تاستاپتى. بۇل ءىس ءۇش رەت قايتالاندى. سودان كەيىن بۇلعىناياقتىڭ سۇيەگىن ەرتىستىڭ سۋىنا اپارىپ تاستاپتى. كەيىن ول جاقتا ءۇش جىل قاتارىنان جۇت بولىپ، ەل كۇيزەلىپ، جۇرت قينالادى. ۇلكەندەر قىزايدىڭ التايدان اۋۋىنا بۇلعىناياقتىڭ وسى وسيەتى سەبەپ بولدى دەپ وتىراتىن.
بۇلعىناياقتىڭ بالاسى كىرىسباي زاڭگى، كىرىسبايدان ماناتبەك تارايدى. بۇلعىناياقتىڭ اۋليەلىگى وسى ماناتبەككە قونعان دەسەدى. ول كىسىنىڭ ەكى كوزى كورمەگەن تۋما سوقىر بولسا دا، ايتقانى ءدال كەلەتىن كورىپكەل بولىپ ومىردەن وتكەن ەكەن.
وسى رەتتە ماناتبەك تۋرالى دا كەيبىر دەرەكتەردى ايتا كەتكەن ءجون دەپ ويلادىق. ونىڭ ەكى كوزى سوقىر بولسا دا قۇمالاق تارتىپ، بولجاۋ ايتاتىن، ايتقانى ايداي كەلەتىندىكتەن جۇرت ونى «ەسەپشى» اۋليە اتاپ كەتكەن.
ءبىر جىلى تۇنىقباي دەگەن بايدىڭ ۇيىنە ىلەباي زاڭگى ماناتبەكتەن قىستىڭ جاعدايىن سۇرايدى.
سوندا ماناتبەك:
– مەن باسقا نارسەنى ايقىن كورە الماسام دا، كوككە قاراعانىمدا توبەمدە تۇڭلىكتەي قارا بۇلت تۇرادى. باسقالارعا كوردىڭ بە دەسەم، كورمەدىك دەيدى. ەندى ءبىر قاراسام ول بۇلت مەنەن الىستاپ كەتىپتى. تەك اندا-ساندا وعان جاقىنداپ ەلەس بەرەدى. سوندىقتان قاسيەتىم قاشتى. ايتقانىمنىڭ كەيبىرى كەلىپ، كەيبىرى كەلمەيتىن بولدى، – دەپ ءبىر توقتاعان ول ىلەبايعا:
– ءسىز قويىڭىزدى ميزامدا قىرقىپ الىپسىز عوي. قازاننىڭ اتىرابىندا قىرىقساڭىز بەرەكە كىرەدى. قوي ءجۇندى، قىسقا، مىقتى بولادى، دانگە ءدان قوسىلادى، – دەيدى.
ىلەباي ودان:
قاسيەتىڭ قالاي ۇشتى، – دەگەندە،
– ايەلىم بىرەۋدەن العان ەت دەپ ءبىر جولى جىلقىنىڭ، ءبىر جولى سيىردىڭ ەتىن اسىپ بەرگەن ەدى. بىلمەگەن سوڭ جەي بەرىپپىن. كەيىن ءبىلدىم. ول ۇرلىق ەت ەكەن. ايەلىم دە بىلمەيتىن شىعار. قاسيەتىم وسىدان باستاپ قاشتى، – دەگەن ەكەن.
اقشابەك دەگەن ادام ماناتبەكتى ۇيىنە شاقىرىپ، مال سويىپ كۇتىپ، شاپان جابادى. سوڭىندا بولجاۋ سۇرايدى. سوندا ماناتبەك باتاسىن بەرىپ تۇرىپ:
– سەن جايلاۋدان قازىر كوشپە، قازىر كوشكەندەردىڭ توقتىسى شاق قاۋىپ، قىستا جۇتايدى. بيىل قىس قاتتى بولادى. قاراشادا كوشسەڭ، مالىڭ قىستا ءتوزىمدى بولادى، – دەيدى.
اقشابەك ونىڭ ايتقانىن قۇپ الىپ، ەلدىڭ سوڭىن الا قاراشا ايىندا جايلاۋدان كوشەدى. ايتقانداي قىس قاتتى بولىپ، ەلدىڭ مالى جۇتاپ، قىرىلىپ قالعاندا اقشابەكتىڭ مالى امان-ەسەن قىستان شىعادى.
ءبىر جىلى ماناتبەككە سالەم بەرە بارىپ، قىستىڭ جايىن سۇراعاندا ماناتبەك:
– بيىل سەندەر كۇيەكتى جەلتوقساندا الىڭدار. بيىل قىس جاقسى بولادى. از مالىڭدى باعىپ الاسىڭ، – دەيدى.
ايتقانداي، سول جىلى قىس جاقسى، جايلى بولىپ، ەل قىسىلماي قىستان شاعىادى. ەل كوكتەۋلىككە كوشكەننەن كەيىن تاعى دا سالەم بەرە بارعاندا:
– جەر كوگەردى مە، قوزى-لاعىڭ ويناقتاپ، قۇلىندارىنىڭ ەنەسىنە قاراماي ارى-بەرى شاۋىپ جۇرگەن شىعار، – دەپ سۇرايدى.
– ولار مالدىڭ قىستان جاقسى شىققانىن ايتىپ، العىس بىلدىرەدى.
سوندا ماكەڭ:
بيىل قىستا تەرىسكەيگە جۇت جۇرمەيدى. ءيتىڭ تاڭعىت، يتاياعىڭ التىن بولادى، – دەپتى.
– قادىراجى دەگەن باي كۇنەسكە ءتۇسىپ كەتىپ ەدى. مالى سۋعا ءشولى قانباي جىلان جىبىر جۇمىرتقالاعان جىلى سۋدى كوپ ءىشىپ، ىشەك قۇرت بولىپ قىرىلادى-اۋ» – دەپ وتىرادى. ايتقانداي، سول جىلى كوكتەمدە قادىراجىنىڭ مالى سول ىشەك قۇرتتان قىرىلادى. ول كەيىن ماناتبەكتىڭ ايتقانىن ەستىپ: «قاپ، سول ەسەپشىدەن نەگە سۇرامادىم ەكەن» دەپ وكىنگەن كورىنەدى.
ماناتبەكتىڭ ەل اراسىندا وسىنداي بولجام سوزدەرى وتە كوپ. وكىنىشكە قاراي، بۇلعىناياقتىڭ قاسيەتى ماناتبەكتەن كەيىنگى ۇرپاقتارىنا ءالى قونا قويعان جوق.
دەرەككوز: تاريح تالعارىندا [ءماتىن] : (تاريحي زەرتتەۋلەر، ەسسە، ماقالالار) / ا. وماراقىن- تالدىقورعان : [ب. ج.] ، 2022.– 500 دانا . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-ت.)، ISBN 978-601-7865-36-8 1-توم .– 287 ب.، سۋرەتتى .
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى
جالعاسى بار…











