Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت ولكەتانۋ ەلتانۋ

لي باي – تاڭ ءداۋىرىنىڭ ۇلى اقىنى

admin
2026/08/30
ەلتانۋ
0
Ли Бай – таң дәуірінің ұлы ақыны

قىتايدىڭ تاڭ (تاڭ) ەۋلەتى دەۋىرى – ەلەم ەدەبيەتىنىڭ ەڭ بيىك كەزەڭدەرىنىڭ بىرى. سول دەۋىردىڭ رۋحاني شىڭىنا كۆتەرىلگەن ۇلى تۇلعا – لي باي (李白). ول ۆز زامانىنىڭ پوەزيياسىنا ەركىندىك, فيلوسوفييالىق تەرەڭدىك جەنە سۇلۋلىقتىڭ جاڭا تىنىسىن الىپ كەلدى.

لي باي 701 جىلى قازىرگى قىرعىزستان اۋماعىنداعى سۈيە-ە (碎叶) قالاسىندا دۈنيەگە كەلگەن. بۇل ايماق سول كەزدە قىتاي يمپەريياسىنىڭ باتىس شەكارالىق ۆڭىرى بولعان. كەيىن وتباسى سىچۋانь ۆلكەسىنە قونىس اۋدارىپ, اقىننىڭ بالالىق شاعى ميڭشانь تاۋىنىڭ باۋرايىندا ۆتەدى. جاستايىنان زەرەك بولعان لي باي كۆنە قىتاي ەدەبيەتى مەن تاريحىن تەرەڭ ۈيرەنىپ, داوس ىلىمىنە دەن قويادى. داوستىق دۈنيەتانىم – تابيعاتپەن ۈندەس ۆمىر سۈرۋ, ەركىندىك پەن رۋح بيىكتىگى يدەياسى – اقىننىڭ ۆمىرلىك فيلوسوفيياسىنا اينالدى.

لي باي جاستايىنان-اق ۆلەڭ جازۋعا قۇشتار بولدى. ونىڭ العاشقى ۆلەڭدەرىندە تابيعات سۇلۋلىعى, ادام رۋحىنىڭ ەركىندىگى مەن دوستىق جىرلاندى. ول ۆزىن “ەركىن اقىن” سانادى, سوندىقتان بيلىككە تەۋەلدى بولۋدان, مانساپ قۋۋدان اۋلاق جۈردى. الايدا ونىڭ تالانتى ەل ىشىندە كەڭ تانىلىپ, داڭقى سارايعا دەيىن جەتەدى.

742 جىلى تاڭ يمپەراتورى سيۇانь-تسزۋن (玄宗) اقىندى سارايعا شاقىرىپ, ارنايى قىزمەتكە تاعايىندايدى. سارايدا جۈرىپ ول اتاقتى يان گۈيفەي سۇلۋدىڭ سۇلۋلىعىن, ساراي سەنىن, يمپەراتور ۆمىرىنىڭ كۆرىنىستەرىن جىرلادى. بىراق بيلىك پەن باق تالاسى, قىزعانىش پەن مانساپشىلدىق ەركىن ويلى اقىندى قاجىتتى. بىرنەشە جىلدان سوڭ ول سارايدان كەتىپ, ەل ارالاپ, تابيعاتپەن سىرلاس ەركىن ۆمىرگە قايتا ورالدى.

سارايدان كەتكەننەن كەيىن لي باي ۆمىرىنىڭ كۆپ بۆلىگىن ساياحاتتاۋمەن ۆتكىزدى. ول يانتسزى ۆزەنىن بويلاپ, تۋنتين كۆلىن, لۋ تاۋىن, قىتايدىڭ تابيعاتى مەن تاريحقا تولى ۆلكەلەرىن ارالاپ, كۆرگەنىن ۆلەڭگە اينالدىردى. وسى ساپارلارىندا ول زامانداستارى – ۇلى اقىن دۋ فۋ (杜甫) مەن گاو شي (高适) سيياقتى دوستارىمەن شىعارماشىلىق بايلانىستا بولدى.

755 جىلى باستالعان انь لۋشانь كۆتەرىلىسى (كۆشپەلىلەر كۆتەرىلىسى-اۋتور) كەزىندە لي باي ساياسي ايىپقا ىلىگىپ, تۇتقىنعا الىنادى. كەيىن يمپەراتور راقىمشىلىعىمەن بوساتىلادى, بىراق بۇل وقيعا ونىڭ ۆمىرىن تۈبەگەيلى ۆزگەرتەدى. ول قايتادان ەل كەزىپ, تابيعات قۇشاعىندا ۆلەڭ جازىپ, ۆمىرىنىڭ سوڭعى جىلدارىن تۋعان ۆلكەسىندە ۆتكىزەدى.

لي باي 762 جىلى 61 جاسىندا قايتىس بولدى. اڭىز بويىنشا, ول ايدىڭ سۋداعى بەينەسىنە سۈيسىنىپ قاراپ وتىرىپ, ايعا قول سوزىپ ۆزەنگە قۇلاعان, سولايشا مەڭگىلىككە “ايمەن بىرگە كەتكەن” دەسەدى. بۇل بەينە – ونىڭ پوەزيياسىنداعى مەڭگىلىك سيمۋولعا اينالدى.

لي بايدان 1000-نان استام ۆلەڭ قالعان, ونىڭ شامامەن 900-گە جۋىعى بۈگىنگە جەتكەن. نەگىزگى تاقىرىپتارى: تابيعات سۇلۋلىعى مەن ەركىندىك; دوستىق پەن تۋعان جەرگە ساعىنىش; ماحاببات پەن شاراپ مەدەنيەتى; ۆمىر مەن ۆلىم فيلوسوفيياسى. اقىن پوەزيياسىندا جيى كەزدەسەتىن بەينەلەر – اي, شاراپ, جەل, ۆزەن, تاۋ, بۇلت. ول پوەزييانى ەركىن رۋحتىڭ جەنە سۇلۋلىقتىڭ كۆرىنىسىنە اينالدىردى.

لي باي زامانداستارىنىڭ اراسىندا “اسپان اقىنى (诗仙)” اتاندى. ونىڭ زامانداسى دۋ فۋ “اقىن ەۋليە (诗圣)” اتانعان. ەكەۋى بىرگە قىتاي پوەزيياسىنىڭ التىن دەۋىرىنىڭ قوس بيىگى سانالادى.

لي بايدىڭ شىعارمالارى قازاق تىلىنە بىرنەشە رەت اۋدارىلعان. تانىمال ۆلەڭدەرى – «بايديچىڭنان اتتانۋ», «جيڭمىن تاۋىنان ۆتكەندە», «اي استىنداعى جالعىزدىق», «دوستارمەن قوشتاسۋ». ونىڭ تابيعات پەن ەركىندىككە ۈندەگەن پوەزيياسى قازاق اقىندارىنىڭ دۈنيەتانىمىمەن ۈندەسەدى.

لي باي – ادامزات رۋحىنىڭ ەركىندىگىن, تابيعاتتىڭ تىلسىم ۈيلەسىمىن جەنە ۆمىردىڭ پوەتيكالىق مەنىن جىرلاعان ۇلى تۇلعا. ول تەك قىتاي پوەزيياسىنىڭ ەمەس, بۈكىل ەلەم ەدەبيەتىنىڭ التىن قازىناسىنا اينالدى.

 

لي بايدىڭ ۆلەڭدەرى

بايديچىڭنان اتتانۋ

بۇلت قۇشقان زەڭگىر بايديچىڭ – سەرىدە قوش دەپ اتتاندىم,
مىڭ شاقىرىم جانليڭدى جالعىز كۈندە-اق جاتقاردىم.
بۆكتەرىپ سان تاۋدى ارتىنا, كەلەدى لىپىپ جەل قايىق,
شۋلايدى مەشىن مايمىلى ەكى جاق كۆل شاتتاردىڭ.

 

جيڭمىن تاۋىنان ۆتكەندە

كۆكتەم ۆتىپ, قيىردا جيڭمىن تاۋىن,
چۋ ۆلكەسىن كەڭ بايتاق ارالادىم.
ارىسا كەپ, جازىق پەن تاۋ تاۋسىلىپ,
جۈزدى تۆسىن دارييا – كەڭ دالانىڭ.

شارايناداي اي قالقىپ سۋ بەتىندە,
سىزادى بۇلت سۋرەتىن تاس قالانىڭ.
سەرىك بولىپ ۇزاتقان ۇزىن جولدا,
سۈيەم, دارييام, ۈستىڭدە مەنىڭ جانىم.

*جيڭمىن – 唐 دەۋىرىندەگى (تاڭ) تاۋ اتاۋى, قازىر قىتايدىڭ سىچۋانь ۆلكەسىندە.

*چۋ ۆلكەسى – ەجەلگى وڭتۈستىك قىتاي ايماعى, بايتاق تابيعاتىمەن ەيگىلى.

 

«لۋشان سارقىراماسى»

شامدال قۇزى جامىلىپ قىزعىلت تۈتىن,
كەرگەن اق بۇلت تۈسىنە تۆمەن زۋلاپ.
ۇشادى سۋ قۇلديلاپ ۈش شاقىرىم,
قۇستىڭ جولى كەتكەندەي كۆكتەن قۇلاپ.

لۋشان – قىتايدىڭ تسزيانسي پروۋينتسيياسىنداعى ەيگىلى تاۋ جەنە سارقىراما.

شامدال قۇزى — بيىك, شۇڭقىر جارتاستى بەينەلەۋ; «شامدال» – مەتافورالىق بەينە (اسپانمەن شەندەسكەن شىڭ).

 

مىڭ حاۋراندى قارقارا كۈمبەزىنەن ياڭجوۋعا شىعارىپ سالعاندا

ياڭجوۋعا دوس اتتاندى قارقارادان,
جامىلىپ جاز ماۋسىمنىڭ شۋاق كەزىن.
قار ۈزدى جەتىم جەلكەن كۆز ۇشىنان,
اعىنىن جۈزىپ چاڭجياڭنىڭ – قالدى كۆزىڭ.

ياڭجوۋ – ەجەلگى قىتايدىڭ مەدەني جەنە ساۋدا ورتالىعى, تان دەۋىرىندە گۈلدەنگەن قالا.

قارقارا – مۇندا بيىك تۆبە نەمەسە مۇنارا ماعىناسىندا (قالالىق كۈزەت مۇناراسى).

چاڭجياڭ – قازىرگى يانتسزى ۆزەنىنىڭ تاريحي اتاۋى.

 

«چاڭگاڭلي جىرى»

بالا كەز كەكىلىمدى جەلكىلدەتىپ,
مەن ەسىكتەن شىعۋشى ەم گۈل سىندىرىپ.
سەن ات ەتىپ استىڭا شىبىق مىنىپ,
جاعالاپ تۆسەپ, جۈرۋشى ەك ويىن قۋىپ.

قۇلىن-تايداي بىرگە ۆسكەن چاڭگاڭليدە,
سەبي جۈرەك كۆرگەن جوق كىر تۈسىرىپ.
ون تۆرتىمدە قوسىلدىم قوساعىڭ بوپ,
بەت قىزاردى – ۇياتتى سوندا بىلىپ.

اي دەگەندە قىمسىنىپ تىل قاتا الماي,
كۆز تايسادى قاراۋدان, جەر تۇقىرىپ.
ون بەسىمدە ۇياتتىڭ بەتى اشىلدى,
ۆمىرلىككە ۆزىڭە بەكىدىم نىق.

شۇڭعان سوڭ دىڭگەك قۇشقان ماحابباتقا,
نە زەرى جەر تۆبەگە كۈندە شىعىپ.
ون التىمدا الىسقا شەكتىم ساپار,
دارييانىڭ جازىمى مول كۆپ تىعىرىق.

سەل تاسقىنى مۋسىمنىڭ لاڭ سالىپ,
كۈڭىرەنە جاعادا مايمىل ۇلىپ.
قاقپا الدىنداعى ىزىمدى تالاي جۈرگەن,
جاسىرىپتى جاپ-جاسىل قىنا تۇرىپ.

سول قىنادا سارعايدى – ورالمادىڭ,
جاپىراق تۈستى جەل مەزگىلى كۈزدىڭ شاعىن.
جەتىلىپ قاناتتارى كۆبەلەكتىڭ,
قوس-قوستان ارالايدى باقشا ماڭىن.

قارايمىن دا سانامەن سارعايامىن,
جۈز سولىپ, جاسقا تولىپ ومىراۋىم.
ەتتەڭ, امان قايتتىم دەپ ساپارىمنان
كەلەر بولسا كۈركەڭە بىر حابارىم.

ايشىلىق جول قيىرىن الىسسىنباي,
الدىڭنان شىعار ەدى-اۋ عازيز جارىڭ.

چاڭگاڭلي (常干里) – تان دەۋىرىندەگى چانъانь قالاسىنىڭ (قازىرگى سيانь) ماڭىنداعى كۆنە قونىس, ماحاببات جىرىنىڭ سيمۋولدىق ورنى.

 

«شۋدىڭ جولى – كەرۋ جولى»

ويپىرماي, پا, پا!
قاتەرلى-اق,
جالاما بيىكتىك قۇزار!
كەرۋ مە ەڭ مۇنشا سۋ جولى,
شىققاننان كۆككە كەرەيعار.

سول بىر كەز ساڭ-سۇڭ ۋيفۋ ەل ىرگەسىن قالاعان,
كىم بىلسىن, وتتى ىز-تۈسسىز قانشا ۋاقىت, قاي زامان.
سول شاقتان بەرمەن تاريحتىڭ كەشىپ سان مىڭ عاسىرىن,
كەرۋىڭ بىلگەپ چيڭمەننەن سالىسپادى ات ىزىن.

باتىسىڭ بيىك تايبايدىڭ – قۇس ۇشا الماس اسقارى,
ارجاعى شىڭىراۋ ىمەيدىڭ – جالاما قۇزار تاستارى.
كەزىندە قۇزدار وپات بوپ,
تاۋ جارىلىپ, تاس باسقان.
سوڭىنان جۇرت تاۋ تەسىپ, ساتى ساپ, ەزەر جول اشقان.

كۆك تىرەگەن شىڭىنان ايداھار دا سەسكەنگەن,
قۇلاما قۇزدىڭ تۈبىندە ۆزگەشە دارييا سەسكەنگەن.
اسقارىنان اققۋدا ۆتۋگە ۇشىپ باتپاعان,
تيىنشا تاستاپ سەكىرگەن مايمىل دا شارا تاپپاعان.

سەل ۈزىلمەس چيڭنيدىڭ قويباتپاق قۇزار شىڭىنان,
قارعا ادىم جول ون قايتا جالاما تاستان بۇرىلعان.
كەلەدى جۇلدىز تۆبەڭە, ۇسىنساڭ قولىڭ جەتەردەي,
شۆكەلەيسىڭ, اپ ۈرىپ, زاڭعاردان ۇشىپ كەتەردەي.

باتىسقا كەتكەن مىرزامىز, كىم بىلسىن, قاشان ورالار?
قۇلان ۆتپەس, قۇس ۇشپاس, كەشۋى تايعاق جول-تار.
شىعادى قۇستىڭ زارلى ۈنى, كۈڭىرەنتىپ بويىن توعايدىڭ,
جۇبىمەن ۇشىپ كەزەدى, اينالىپ ورمان ماڭايىن.

شىرقىرايدى سارتانعا, جاعى سەنبەي بايعىزدىڭ,
قۇلازيدى ەڭ تاۋ, مۇڭعا باتىپ ايلى تۈن.
كەرۋەن نەتكەن شۋ جولى, شىققاننان كۆپكە كەرەيعار,
جۈرمەك تۈگىل, ەستىگەن – از بويى قازالار.

قۇزاردىڭ كۆكتىڭ تۈبىنە ەكى ەلى-اق جەتپەي تۇرعانداي,
جارتاستىڭ مويىنىن سوزادى ەجەلگى جىنىس قاراعاي.
سارقىراما تاس سوعىپ كۈرىلدەر,
بەينە نايزاعاي.
وسىنشا قاتەر الىستان, جولاۋشىڭ سىرە نە العاي!

جاڭعىنىڭ قۇزار اسۋى ەرى بيىك, ەرى تىك,
بىر ادام توسسا اجالعا – مىڭ ادام تۇرار باس سۇعىپ.
ساقتاپ تۇرعان قامالدى بولماس تانىس جاقىنىڭ,
جەندەتىڭە اينالىپ, بۇراۋعا تۈسەر تاقىمىڭ.

بىرەسە جانىڭ قىسىلسا – جولبارىستىڭ اۋىزىنان,
بىرەسە تۇرىپ الدىڭدى – الاسۇرار ەبجىلان.
قيساپسىز باستار كەۋدەدەن مەزگىل جەتپەي دومالاپ,
جوسىپ اعادى قىزىل قان.

ديڭچىڭنىڭ شەرى بولعانمەن, سونشالىق قىزىق سەن قالا,
نە جەسىن مىرزا ەرتەرەك كۈركەڭدى تاۋىپ العانعا?
كەرۋەن نەتكەن شۋ جولى, شىققاننان كۆككە كەرەيعار,
قاراسام-اق باتىسقا – كۈرسىنىپ كۆڭىلىم الاڭدار!

 

 شۋ جولى (蜀道难, “شۋ داۋى”) – لي بايدىڭ ەيگىلى فيلوسوفييالىق-پوەتيكالىق داستانى, سىچۋانь (شۋ) ۆڭىرىنە اپاراتىن قاۋىپتى تاۋ جولدارى تۋرالى.

كەرەيعار – ەسكى اۋدارمادا “كەرەيقار” نەمەسە “كەرەيعار” دەپ بەرىلگەن, بيىككە يىلگەن, اسپانمەن تەڭەسكەن ماعىنادا.

چيڭني, تايباي, ىمەي – قىتايدىڭ سىچۋانь ۆلكەسىندەگى تاۋ سىلەمدەرى.

 

«شۋانьجۋدىڭ شەتياۋ سارايىندا حان ورداسىنىڭ قالامگەرى لي يۇن اعايدى ۇزاتىپ سالۋ»

تالاق قىپ تاستاپ جۆنەلدى, قايتا ورالماي ۆتكەن كۈن,
كەلەر كۈندەر الداعى – بۇدان بەتەر قايعى, مۇڭ.
شەر قۇماردان شىققانشا كۆكتەرەيىن شاراپتى,
قايتقان قازداي, ۇزاققا – دوستى وتىرمىن.

سىزدىڭ قالام ۇستانعان ەۋەنىڭ – ۆتكەن جان ەننىڭ,
شەتياۋ سىندى مەن پاقىر – كۆركەمدىككە تالعامىم.
ۈلكەن مۇرات ۇستانعان ويىمىز – بيىك اسقارداي,
ۆزىنە سالسا ەركىمىز – اسپانداعى ايعا شاپقانداي.

قىلىشپەن قيساڭ – اعىن سۋ ودان بەتەر اعادى,
شاراپپەن تىيسام –  قايعىنى ودان بەتەر قوزعادى.
كۆڭىل تولماس ۆمىردىڭ, ۆمىر بولىپ نەسى سەن?
ەڭ ابزالى – تەنتىرەپ, جيعان كەزىپ جوعالعان.

شۋانьجۋ – چانъانь قالاسىنىڭ ماڭىنداعى ساراي اتى (تاڭ دەۋىرىندە اقىندار مەن ساراي قىزمەتكەرلەرى جينالاتىن ورىن).

شەتياۋ سارايى – ساراي ىشىندەگى ەدەبي مەجىلىس ۆتەتىن ورىن.

لي يۇن – لي بايدىڭ زامانداسى, ساراي اقىنى.

 

«شەكارا قامالىندا»

سار تامىزدا اق قار, كۆك مۇز تاۋى كۆكتىڭ,
ەمگە جوق قىزارعان گۈل, كۆگەرگەن شۆپتىڭ.
تارتقانمەن سىرناي كۈيىن «كۆكتەرەكتىڭ»,
سەزىنەسىڭ جاس ەلى شىقپاعان دەپ.

يىر جاستانىپ, ۇيقىدا جاتقان قولعا,
قۇلان تاڭدا شارىق ۇردى دابىر ۈنى.
سەمسەرىن اپ, قولباسى شىقتى جولعا –
روراندا جايراتپاققا سۇم پايىنىن.

شەكارا قامالى – تان دەۋىرىندەگى قىتايدىڭ سولتۈستىك-باتىس شەبى (قازىرگى گانьسۋ نەمەسە شىڭجاڭ ايماعى).

 

«ساعىنامىن زارىعىپ»

ساعىنامىن زارىعىپ, ساعىنامىن, و چانъانь!
شەگىرتكە قۇدىق باسىندا بەۋ-بەۋ قاعىپ شىرىلداپ,
شىتقىل سۋىق قىمىراپ ۆتەدى سۋىق بويرادان.

جەتىم شامنىڭ جارىعى وي جازىعىن جەتەكتەپ,
پەردەنى اشىپ, جارىق اي – كۈرسىنىپ ۇزاق ساعىنام.
سۈيگەنىم – كۆزدە بۇلبۇل بوپ, بۇلت كەسەدى ارادان.

جوعارىدا – قيىرسىز, كۈڭىرەنگەن كۆك اسپان,
تۆمەنىم – تۈپسىز جايقىن كۆل, شار تاراپقا تارالعان.
اسپان بيىك, جەر اسىل – ۇشارىما قانات جوق,
اسۋ بەرمەس اسقارلار – تۈسىمدە دە بارا المان.

ساعىنامىن زارىعىپ, قۇشاقتا – قۇس كۆپ ارمان!

*چانъانь (长安) – قازىرگى سيانь قالاسى, تاڭ ەۋلەتىنىڭ استاناسى.

«داستارقان جىرى»

كۆرمەيسىز بە, حۋانحى بيىكتەن سونشا اعىپ كەپ,
جوسىلا قۇيىپ تەڭىزگە – قايتپاعانى نە سەبەپ?
كۆرمەيسىز بە, اعا بۋىندا اينادان شاشقا نالىعان:
تاڭەرتەڭ قۇلاڭ قارا ەدى, كەشكە جاقىن قانداي, – دەپ.

ماساتتانسا-اق ادامنىڭ كۆڭىل كۈيى شالقىماق,
ريۇمكا – التىن, اي جارىق, كۆتەرمەلىك بوس قۇرعاق.
تۋا بىتكەن دارىنىڭ ۆز كەرەگىن تابارعا,
شاشىلسا دا مىڭ دىلدە, بوداۋىنا جارار ما?

ۆگىز ايتىپ, قوي سويىپ, كۆتەرەيىن كۆڭىلدى,
ۈش جۈز ريۇمكا ىشسەم دە – ارتىق دەپ قالاي قارارعا?
سىرىم, مىرزا, دەنچۋ باس قوسقان داستارقاننىڭ باسىندا,
كۆتەرىلمەي ريۇمكا, قالاي توقتاپ قالارعا?!

بىر جىرىم ايتار سىزدەرگە – قالاساڭىزدار تىڭداڭدار:
باق ماناپتىڭ شالقىعان ەن دەۋلەتى سەن ەمەس,
اياقپاي ىشسەم, ماس بولىپ – سوعان جانىپ ىنتىزار.

ۇلى ادامدى ەجەلدەن ەسكە ەشكىم تۇتىپ كۆرگەن جوق,
الا بۆتەن, ارتىنا ىشكىلىكتەن عانا ات قالار.
كەزىندە چىنۋاڭ پينلو دا داستارقانىن ماقتاعان,
شاراپتىڭ قۇنىن جەتكىزىپ, قۇماردان شىعا شاتتانعان.

يەسىنە قوناقتىڭ – اقشا نەگە باعاسىز?
بەرى داعى ريياسىز, كۆتەرمەلىككە قىلعان قام.
جامىلىپ ەت, التىن تون – بەرىن سالىپ شاراپقا,
سوعىستىرىپ سىزدەرمەن – قايعىنىڭ كۆزىن جوعالتام!

حۋانحى (黄河) – قىتايدىڭ ۇلى ۆزەنى, لي باي پوەزيياسىندا ۆمىر مەن ۋاقىتتىڭ بەينەسى.

دەنچۋ – اقىننىڭ دوستارىنىڭ بىرى, شاراپسۈيگىش رەتىندە اتالادى.

پينلو  – تاڭ دەۋىرىنىڭ اتاقتى قوناقجاي مىرزاسى (ۆلەڭدە مىسال رەتىندە كەلتىرىلەدى).

 

«تيانمينچان تاۋىنا كۆز سالعاندا»

تيانمينچان تاۋىن قاق بۆلىپ, جاريياسى چۋدىڭ ۆتىپتى,
شاڭ بەرگەن ەكەۋ شىعىستان, سولتۈستىكتەن ەندى كەتىپتى.
ەكى جاقتا قۇزار شىڭ – بىرىنە بىرى تۆنەدى,
كۈن استىنان بىر جەتىم جەلكەن شىعىپ كەلەدى.

تيانمينچان – چۋ ۆلكەسىندەگى تاۋ, قازىرگى حۋبەي ايماعىندا ورنالاسقان.

چۋ – ەجەلگى قىتايدىڭ وڭتۈستىك پاتشالىعى, تابيعاتى باي جەنە جازبا دەستۈرى دامىعان ۆڭىر.

 

ساپار جولى قىستالاڭ»

التىن توسىت, زەمزەم شاراپ – مىڭ تەڭگەگە كەلگىسىز,
جاۋحار تاباق, ەسى تاعام – ساپ التىنعا بەرگىسىز.
تارتپاس تەبەت داستارقاننان, ادىراقاپ بەرى تۇر,
سۋىرىپ سەمسەر, شار تاراپقا قاراسام – كۆڭىلىم قۇلازار!

ۆتكىم كەلدى حۋانحىدان – بەرمەيدى ۆتكەل, جىلىم جار,
شىققىم كەلەدى تايحاڭشانьعا – تاۋدى باسقان قالىڭ قار.
ىشىم پىسىپ, ۆزەنگە قارماق سالا كەلەمىن,
كەنەت مىنىپ قايىققا, تۈسىمدە كۈندى كۆرەمىن.

ساپار جولى – قىستالاڭ جول,
ساپار جولى – قىستالاڭ!
كۆپ دەۋشى ەدى بۇرما سوقپاق –
بۈگىن قايدا جوعالعان?

بۋىلعانعا داۋىل, تولقىن,
كەلەر بىر كۈن جىل شىعىپ.
بۇلت – جەلكەن قىپ,
كۆك تەڭىزدى مەن دە ۆتەرمىن قاق تىلىپ.

تايحاڭشانь – قىتايدىڭ ەيگىلى تاۋ سىلەمى (تايحانь تاۋى), ەجەلگى جىرلاردا جيى اتالادى.

حۋانحى – قىتايدىڭ باستى ۆزەنى, ۆلەڭدە ۆمىر ۆتكەلى مەن تاعدىر كەدەرگىسىنىڭ سيمۋولى.

 

«تۈسىمدە ساياحاتتاعان تيانمۋشان تاۋىنا قوشتاسۋ جىرى»

تەڭىزشىلەر ايتاتىن – تەڭىزدە بار دەپ جەرۇيىق,
ۆركەش تولقىن, قالىڭ بۇلت – تاپپاعىڭ قيىن, جول تۇيىق.
جىجياڭدىقتار دا ايتاتىن – تيانمۋ دەگەن بىر تاۋ بار,
بىر جابىق, بىر ايىق دەپ كۈزەتسەڭ, بۇلتتى تابىلار.

بيىكتىگى ول تاۋدىڭ – تىلدەسىپتى اسپانمەن,
بەس اسقار ونىڭ قاسىندا – الاسا ەكەن دۆڭمەن تەڭ.
چىچىڭ تاۋى تىپتى دە – شەنىنە ونىڭ كەلمەگەن,
قىرىق مىڭ ارشىن بويلاعان – تيانتايدىڭ بيىگى,
قاسىندا ونىڭ – ميقى ەكەن, ىپىرىلعانداي يىعى.

اتتاندىم ساپار تۈسىمدە – عۋيۋيدىڭ سىپ بەلىنەن,
ايلى تۈندى جاستانىپ – ۇشتىم جينحۋ كۆلىنەن.
كۆلەڭكەمدى جارىق اي – مىزعىپ كۆلدىڭ بەتىنە,
اپارىپ سالدى شانچينىڭ – كۆلەڭكەلەنگەن شەتىنە.

مايمىل شۋلاپ قاسىندا – ايناداي ايدىن بۇلاعى,
قاز قالپىندا تۇر ەكەن – شيگۋڭنىڭ ەسىل تۇراعى.
اياعىما ىلىپ شيگۋڭنىڭ – تەمىر تاقا كەبىسىن,
ارالاپ تاۋدىڭ جۆنەلدىم – قايقاڭ ۆر مەن قۇلاما ەڭىسىن.

جەتكەنشە ورتان بەلىنە – تەڭىزدى تۈرە شىقتى كۈن,
كۈڭىرەنتىپ اسپاندى – قوراز اتا سالدى ۈن.
مىڭ سان قييا, كۆپ جارتاس – اداسىپ جولدان ەس شىعىپ,
دەم الىپ, تاستا وتىرسام – كۈن كەنەت قاپتى, كەش كىرىپ.

ايداھار, ايۇ اقىرىپ – گۈرىلدەيدى شاتقالدان,
تىتىركەر جۈرەك, نۋ ورمان – سامساعان قۇز, ات جالدان.
كۆز جەتپەس جايقىن سۋ – كۆلەگەي تەڭىز, كۆك تۈتىن,
قاتپار-قاتپار قارا بۇلت – سەبەلەپ كەلەدى تامشىسىن.

جارق-جۇرق ەتتى جاي وتى – كۈركىرەدى نايزاعاي,
وپىرىلدى جان-جاققا – تاۋ شىڭدارى نايزاداي.
كەرەمەت كۈشتى بىر داۋىس – زىلزالا بولىپ ەستىلدى,
ەۋليە مەكەن عاردىڭ – اشىلدى تاس ەسىگى.

كۆز جەتپەيدى تۈبىنە – تەرەڭى شىرقاۋ اسپانداي,
جارقىرايدى كۈمىس مۇنارا – وڭىندا كۈن, سولىندا اي.
كەمپىرقوساق شاپانىن – قىزىلدى-جاسىل جامىلىپ,
كەلەدى ەكەن جەل مىنىپ – بۇلت تەڭىرى اعىلىپ.

جولبارىستار ساز شەرتىپ,
كۈيمەسىن سۈيرەپ سامۇرىق,
قيساپسىز كۆپ ەۋليە – ساپ تۈزەدى تابىنىپ.

وياندىم, ەستىپ شوشىعان – جۈرەگىمنىڭ دۈرسىلىن,
تۈرەگەلىپ ورنىمنان – اۋىر ۇزاق كۈرسىندىم.
قارايىپ جالعىز قاسىندا – بويرا مەن جاستىق قالىپتى,
شىرىن تۈس, قايران كۆركەم تاۋ – كەتىپتى تاستاپ, قارىپتى.

دۈنيەنىڭ قىزىعى بايانسىز- وسى تۈسپەن تەڭ,
كۈللى ىستەر ەجەلدەن – بىر ۆتسە, قايتىپ كەلمەگەن.
ايىرىلىسسام وسىدان – ورالارىم قاي زامان?
اق بۇعىمدى ەزىرشە – قورايىن قاسقا بىر تامان.

اتتانا جاتسام زەۋىدە – سول بۇعىما مىنىپ اپ,
ەسىل تاۋدىڭ ۆن بويىن – كەتەيىن كەزىپ ارالاپ.
ۆزىمدى ۆزىم جۈدەتىپ – كۆڭىلىمە قۇسا ساپ,
باي-ماناپتىڭ الدىندا – نەم بار قۇرداي جورعالاپ!

*تيانمۋشان (天目山) – چجەتسزيان ۆلكەسىندەگى قاسيەتتى تاۋ; لي بايدىڭ تۈسىندە كۆرگەن رۋحاني ساياحات مەكەنى.

عۋيۋي, جينحۋ, شانچي, شيگۋڭ – قىتايدىڭ شىعىس ايماعىنداعى جەر جەنە عيبادات ورىندارى.

 

«ۋاڭ اۋڭگە ارناۋ»

قامداندى لي باي – قايىقپەن اتتانباققا,
جاعادان جامىرادى ەن – قۇلاققا.
ايدىنى شابدول كۆلدىڭ – تۈپسىز, تەرەڭ,
ۇزاقتان دوس كۆڭىلىنە – كەلسىن بە تەڭ!

ۋاڭ اۋڭ – اقىننىڭ زامانداسى ەرى دوسى, كەيدە ساياحاتتاس سەرىگى رەتىندە اتالادى.

شابدول كۆلى – لي باي شىعارمالارىندا بەينەلەنەتىن تابيعي كەڭىستىك (اۋدارماشى نۇسقاسىندا وسىلاي بەرىلگەن, تۈپنۇسقاداعى شاپدول — 波渭湖 نەمەسە بوحۋ كۆلىنىڭ بالاماسى بولۋى مۈمكىن).

سوڭى

اۋدارىپ, تۈسىنىكتەر جازعان قاجەت انداس,

“Q-andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى

5 1 vote
Рейтинг статьи
Post Views: 23
Әбу Насыр әл-Фараби мен Конфуций философиясындағы ел билеу тәсілі
ەلتانۋ

ءابۋ ناسىر ءال-فارابي مەن كونفۋتسيي فيلوسوفياسىنداعى ەل بيلەۋ ءتاسىلى

August 31, 2026
Мемлекет тұтастығын нығайтқан Чао Цо
ەلتانۋ

مەملەكەت تۇتاستىعىن نىعايتقان چاو تسو

August 31, 2026
Жяй ілімі
ەلتانۋ

جياي ءىلىمى

August 31, 2026
Жиңди тағылымы
ەلتانۋ

جيڭدي تاعىلىمى

August 31, 2026
Хан әулетінің негізін қалаушы – Лю Бан
ەلتانۋ

حان اۋلەتىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى – ليۋ بان

August 31, 2026
ЛИ СЫ Қытайды біріктіру идеологиясының сәулетшісі
ەلتانۋ

لي سى قىتايدى بىرىكتىرۋ يدەولوگياسىنىڭ ساۋلەتشىسى

August 30, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz