ءبىر ۇيدە جەتى بالا وستىك. ءوزى قانشاما قاربالاس بولسا دا، ءبىزدىڭ وقۋىمىزعا، ءبىلىم الۋىمىزعا، اقىلدى بولىپ وسۋىمىزگە ەرەكشە نازار اۋداراتىن. ءتىپتى، كەي كەزدەرى ويىنعا بەرىلىپ، ساباق ۇلگەرىمىز تومەندەپ كەتكەندە نەمەسە مۇعالىمدەر تاراپىنان ءبىز تۋرالى جاعىمسىز مىنەزدەمە ەستىگەن كۇنى ۇيدەن تىنىشتىق كەتەتىن. ول كۇنى كەمشىلىك وتكىزگەندەرىمىز عانا ەمەس، ءبارىمىزدى بىرگە جازالايتىن. ۇرىپ-سوقپايتىن، ءومىر بويى بىرەۋىمىزگە ءبىر شاپالاق جۇمساپ، ەلدىڭ اكەلەرىنشە كوشەنى اينالدىرا قۋالاپ، اتۋەرىمىزدى كەتىرگەن ەمەس. وزگەلەرشە اۋزىنان اق يت كىرىپ، كوك يت شىعىپ بوقتامايتىن دا. اكەم جەك كورگەن ادامىن “يت ەكەنسىڭ” دەپ قانا كىنالايتىن. بىراق، سول كۇنى جازانىڭ ەڭ اۋىرىن قولداناتىن – شاشىمىزعا ءجىپ تاعىپ، ونى ءۇيدىڭ ارقالىعىنا بايلاپ، تاڭ اتقانشا كىتاپ وقىتاتىن. ۇيقى قىسىپ، باسىڭ سالبىراي باستاسا، توبەڭ شىمىر ەتە قالادى دا ۇيقىڭ شايداي اشىلادى. قايتادان كىتاپقا ۇڭىلەسىڭ. ال ءالى مەكتەپكە بارا قويماعان ءىنى-قارىنداستارىمىزدا سول كۇنى بىزبەن بىرگە ۇيقىسىز تاڭ اتىرۋى كەرەك. مىڭ دەسە دە، بالا عوي. ۇيقىعا شىداماي باسى سالبىراپ، قورىلداي باستاسا، ونى الداپ-سۋلاپ وياتىپ الۋعا تىرىساتىنبىز. ويىن ويناتامىز نەمەسە ەرتەك وقىپ بەرەمىز. ول كەزدە تەلەديدار دەگەن جوق. «ءتورت ءدارۋىش»، «مىڭ ءبىر ءتۇن»، «قىرىمنىڭ قىرىق باتىرى» ءبىزدىڭ ۇيقىاشار كىتاپتارىمىز بولاتىن. اكە-شەشەمىز دە ءبىزدى باعىپ وتىرمايتىن. بىراق بالا كۇنىمىز ۇلكەندەردىڭ اقىلىن، تاپسىرماسىن قالتقىسىز ورىندايتىن اسا ءبىر ۇقىپتىلىقتى، قازاقى قانعا سىڭگەن قاسيەتتى ارداقتاۋمەن وتكەدىكتەن ايتقانىن ورىنداۋعا تىرىساتىنبىز.
ءالى ەسىمدە، 3 سىنىپتا وقىپ جۇرگەن جىلى اكەمنىڭ جۇمىسى اۋىسىپ، ارالتوبە دەگەن اۋىلدان جاڭا ءۇي سالدىق. ءبىز تۇراتىن كەڭسۋ اۋىلىمەن ارالتوبەنىڭ اراسى 20 شاقىرىم-اق جول. قازىرگى كوزبەن قاراساڭ مىنا تۇرعان جەر. ال ول كەزدە تىم ۇزاق سەزىلەتىن. ەكى اۋىلدىڭ اراسىنا كۇنىنە تاڭەرتەڭ جانە كەشكە قاراي ەكى ۋاقىت جولاۋشىلار اۆتوبۋس قاتىنايدى. كەشكى جەتىدە كەڭسۋدان ارالتوبەگە، تاڭعى التىدا ارالتوبەدەن كەڭسۋعا قاراي اۆتوبۋس جۇرەدى. وعان ۇلگەرمەسەڭ 20 شاقىرىم جولدى جاياۋ باسۋىڭ كەرەك. مەن اپتاسىنا ءۇش رەت ءۇي سالىپ جاتقان جۇمىسشىلارعا تاماق جەتكىزىپ تۇرامىن. ول كەزدە تاڭعى ساعات سەگىزدەن كەشكى التىعا دەيىن ساباق بولاتىن. ساباقتان تۇسە سالا القىن-جۇلقىن ۇيگە كەلەتىنمىن دە شەشەم دايىنداپ قويعان ءبىر كەسە شالاپتى جۇتا سالىپ، جارتى قالتا تاماقتى يىعما ارتىپ الىپ، بەكەتكە جۇگىرەمىن. ەندى قوزعالعان اۆتوبۋسقا مىقشىڭداپ كىرىپ كەلە جاتقانىمدى كورىپ، ىشىندەگىلەر اياۋشىلىق تانىتاتىن. بىراق، مەن ۇلگەرگەنىمە قۋانىپ، ماسايراپ تۇرۋشى ەدىم. ول كەزدە ۇي سالۋمەن اينالىساتىن ارنايى ادامدار، بريگادا دەگەن اتىمەن جوق. قولىنان ءىس كەلەتىن باۋىر-تۋىس، كورشى-قولاڭ، اكەمنىڭ جورا-جولداستارى كومەكتەسەتىن. ولار سول ەڭبەكتەرى ءۇشىن اقى دامەتپەيتىن، قايتا اسارلاتىپ بىتىرگەن جۇمىستارىن ماقتانىش ەتۋشى ەدى. قازىر قولى قيمىلداسا بولدى اقىسىن دامەتىپ جاتاتىنداردى كورگەندە كوڭىلىڭ جابىرقايتىنى انىق. ەكى تۋىپ، ءبىر قالعاندارىنىڭ ءوزى ەسەپ قۋىسقاندا ۇياتتان جەرگە كىرە جازدايسىڭ. ءتىپتى، دۇنيە-مۇلىك، بايلىق ءۇشىن جاقىنىن جارعا ءيتىرىپ، سوتقا سۇيرەلەپ، جاعالاسىپ جاتقانداردى كورگەندە جانىڭ اۋىرادى.
كەتەۋى كەتكەن جولمەن ىڭىرسىپ، ىرعالىپ جۇرگەن الجىعان اۆتوبۋس جيىرما شاقىرىم جولدى ءبىر ساعات جۇرەدى. كۇن باتا ۇيدەن شىعىپ، كەش كىرگەندە اكەمدەرگە جەتەتىنمىن. اماناتىن تاپسىرىپ بارىپ، سامايدان اققان جاعال-جاعال تەردى سۇرتۋگە سوندا عانا قول بوسايتىن. قانشا قينالساڭدا بىلدىرمەۋگە تىرىساسىڭ قايتا تاپسىرمانى مۇلتكىسىز ورىنداعانىڭا ىشتەي ريزا بولىپ، قاشان ماقتار ەكەن دەپ جاۋتەڭدەپ تۇراسىڭ. بىراق ول كەزدىڭ اكەلەرى كەلسىن-كەلمەسىن ماقتاي بەرمەيتىن. كوڭىلىڭ جۇتاپ قالسا دا، كوپپەن بىرگە مارە-سارە كەشكى اسىمدى ءىشىپ، ولارعا ۇيقىعا كەتكەندە، بىلتە شامنىڭ جارىعىمەن تاعى دا ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداۋعا كىرىسەمىن. ءتۇن جارىمعا دەيىن تاپسىرمالاردى ءبىتىرىپ، سوسىن ۇيقىعا باس قوياسىڭ. تاڭعى التى دا تاعى دا بوساعان قالتالاردى بوقشاعا جۇمارلاپ تىعا سالىپ، اۆتوبەكەتكە قاراي جۇگىرۋىڭ كەرەك. ءسويتىپ، ءبىرىنشى ساباققا جينالۋ قوڭىراۋى شىلدىرلاعاندا سىنىپقا كىرىپ كەلە جاتامىن. سول جىلعى سوڭعى وقۋ ماۋسىمى وسىلاي ءوتتى. ءبىر كۇنى تاڭەرتەڭ ۇيىقتاپ قالىپ، اۆتوبۋستان قالىپ قويدىم. اكەم مەنى اۋىلعا قايتاتىن ءبىر تانىسىڭ ارتىنا مىنگەستىرىپ جىبەردى. ول جولى جازالاعان جوق. بىراق، ماعان: «كەدەي باي بولامىن دەسە، جامباسىنا تىكەن قادالادى. باي كەدەي بولامىن دەسە، ۇيقى ماس بولادى» دەگەندى ۇمىتپا؟ ادامنىڭ ءۇش ءدۇشپانى بار. ونىڭ ءبىرى – ۇيقى، قالعان ەكەۋىن كەيىن ايتامىن؟» دەپ قانا ەسكەرتتى. وسى كۇنى بىرەۋلەر بايىپ جاتسا، كاسىپ اشىپ، بيزنەسىن كەڭەيتسە: «الىپ قويعان جوق پا، ءىشىپ قويعان جوق پا؟» دەگەن كۇمان-كۇدىكپەن قارايتىندار كوپ. «جالعاننىڭ ءىسى جالعاندا، اقيرەتتىڭ ءىسى بارعاندا» دەگەندەي، الىپ قويعان بەرىپ بىتىرەدى. ءىشىپ قويعان ءتۇبى قايتا قۇسادى. ونى ءومىر سان مارتە ءتۇسىندىرىپ كەلەدى. بىراق مەن ەڭبەگىمەن بايىعانداردىڭ ءبارىن جامباسىنا تىكەن قادالعانداردىڭ قاتارىنا قوسامىن. ولار ۇيقىعا باسقالارعا قاراعاندا وتە از ۋاقىتىن جۇمسايدى.
…وكىنىشكە قاراي، كەيىنگى كەزدەرى تىم ۇيقىشىل بولىپ بارامىن. مەن ەمەس، بۇكىل قوعام ۇيقىدا جاتقان سياقتى مۇلگىپ كورىنەدى. وسىندايدا ناپولەوننىڭ قىتايلارعا قاراتىپ ايتقان: «شىعىستا ءبىر الىپ ايداھار ۇيىقتاپ جاتىر، ول ويانعاندا بۇكىل الەمدى الاقىنىندا ويناتادى» دەگەن ءسوزى ورالادى. قىتايلار سودان بەرى ەكى ءجۇز جىل ۇيىقتادى. ويانعانىنا اسا كوپ بولعان جوق. قازىر ولار ۇيقىنى مۇلدەم ۇمىتتى. دەمەك، ولاردىڭ بارلىق جەتىستىگىنىڭ باسىندا تىم از ۇيىقتايتىندىعى جاتىر. ءبىزدىڭ دە ويانار ۋاقىتىمىز جەتكەن سياقتى.
قاجەت انداس
«Q-andas» اقپاراتتىق اگەنتتىگى.











