قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگى اللانىڭ وسى قايسار حالىققا بەرگەن سىيى. ءيا، عاسىرلار بويى اتا-بابالارىمىزدىڭ اسقاق ارمانى ورىندالىپ، ەل مەن جەردىڭ بەرەكەسى بۇزىلماي، ەگەمەندىگىمىزدىڭ ەڭسەسى بيىكتەسە، ەلدىڭ باعىنا تۋعان ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىندى ۇلى تۇلعانىڭ تارىداي شاشىلعان قانداستارىمىزدىڭ باسىن قوسىپ، بەرەكە-بىرلىكتىڭ ۇيىتقىسى بولعانىن ءدۇيىم جۇرت ىستىق ىقىلاسپەن ەسكە الاتىنىن ايتقان ءجون. اسىرەسە، ەل رۋحىن كوتەرگەن ءبىرتۋار ازاماتقا تاريحتىڭ دا، قازاقتىڭ دا العىسى شەكسىز ەكەندىگىن اتاجۇرتقا ورالعان انداس وماراقىننىڭ وتباسىمەن كەزدەسكەندە تاعى ءبىر كوز جەتكىزىپ، شەت جەردە ءجۇرىپ، كوڭىل شەرىن جۇرەگىنە تۇيگەن حاننىڭ پەيىل-نيەتىن اڭعاردىق.
وتان دەگەن ىستىق سەزىم. ول جۇرەگىمدى شارپىعاندا شيرىعىپ، تۋعان جەردەن جىراقتا جۇرگەنىم ەسىمە ورالا بەرەدى. قۇجاتتارىمدى جيناستىرىپ، قازاقستان قايداسىن دەپ شەكارا اتتادىم. ارينە، كەلۋىن كەلسەم دە قايدا بارارىمدى بىلمەدىم. اۆتوبەكەتتە جولىقتىرعان جاننىڭ مەيىرباندىلىعىمەن جۇمىسقا ورنالاستىم. اكەم انداس باتاسىن بەرگەندە: «بالام، اتا-باباڭنىڭ كىندىك قانى تامعان جەرگە تابان تىرەگەلى تۇرسىڭ. «وزگە ەلدە سۇلتان بولعانشا، ءوز ەلىڭدە ۇلتان بول» دەگەن. ەڭبەك ەتسەڭ، ەرتەڭ-اق ءورىسىڭ كەڭەيەدى. جولىڭ بولسىن»، – دەپ اق باتاسىن بەرگەنى بۇگىنگىدەي.
جەتىسۋ جەرىنە ات باسىن بۇرىپ، تالدىقورعان قالاسىندا قارقىن العان قۇرىلىسقا بىلەك ءتۇرىپ، ارالاسىپ كەتتىم دەگەن قاجەت مىرزانىڭ بار قيىندىقتىڭ ارتتا قالعانىنا قۋانىشتى ەكەنىن اڭعاردىق. قازىر قالانىڭ شىعىسىنداعى ەركىن اۋىلىندا وتباسىن قۇرىپ، ەڭبەك ەتۋدە.
جاس جىگىتتىڭ تابالدىرىعىن اتتاعاندا كەشە عانا قىتايدان اكەسى انداس پەن اناسى اۋەسحان كەلىپتى. ولار بالالارىنىڭ اراسىندا اعايىن-تۋعانىنىڭ جاڭالىعىن ورتاعا سالىپ، ءماز-مەيرام ەكەن. انداس اعامىز قىتايداعى كۇنەس اۋداندىق ساياسي كەڭەسىنىڭ تاريحي ماتەريالدار كوميتەتىندە ەڭبەك ەتىپ، 14 كىتاپ جازىپ، قازاق حالقىنىڭ تاريحىنا بايلانىستى زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەنىن ەستىپ بىلدىك. كىتاپتارىنىڭ دەنى جەكە شىعارماشىلىعىنا ارنالسا، قالعانى قىتايداعى قانداستارىمىزدىڭ قۋعىن-سۇرگىننىڭ زاردابى مەن بۇگىنگى ومىرىنە ارنالعان زەرتتەۋ ەڭبەكتەرى كورىنەدى. سورەدەگى قاز-قاتار قويىلعان وسى دۇنيەلەر تىنىمسىز ەڭبەكتىڭ ناتيجەسى ەكەندىگى داۋسىز. ارينە، كوپشىلىگى قىتاي تىلىندە. جازۋشىنىڭ «كۇنەس تاريحى» اتتى تاريحي-زەرتتەۋ ەڭبەگى اعىلشىن تىلىنە اۋدارىلىپتى. وسىلايشا ول قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى جازۋشىلار وداعىنىڭ، «تاڭجارىق» عىلىمي زەرتتەۋ قوعامى مەن اۋىز ادەبيەتى قوعامىنىڭ مۇشەسى رەتىندە جاقسى باستامالارعا جاناشىر بولعان.
قانداي قيىندىق كەزدەسسە دە انداس اعا مەن اۋەسحان جەڭگەي 7 بالاسىن قىتايداعى تاڭداۋلى جوعارى وقۋ ورنىنا وقىتىپ، ءبىلىم الۋىنا، حالقىمىزدىڭ ءتىلى مەن ءدىنىن ساقتاۋىنا كوڭىل ءبولىپتى. قىتايدا جوعارى وقۋ ورنى اقىلى ەكەنىنە قاراماستان، بالالاردى بىرنەشە ماماندىقتى مەڭگەرتىپتى.
– تاۋەلسىز ەلدىڭ بويتۇمارى استانانى بارىپ، ارنايى كورىپ كەلدىم. كوركىنە كوز قىزىعاتىن قازاقستاننىڭ التىن شاڭىراعى كۇن وتكەن سايىن اسەمدىگىمەن كورگەن جاننىڭ مەيىرىن قاندىرادى. وسىنىڭ ءوزى-اق، مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەرەن ەڭبەگىن، حالقى مەن تۋعان جەرىنە دەگەن شەكسىز سۇيىسپەنشىلىگىن تانىتادى. جات جەردە جۇرسەك تە قازاقتىڭ تۋى بيىكتە بولسا ەكەن دەگەن ىستىق تىلەك ويىمىزدان كەتكەن ەمەس، دەگەن قاجەت اكە ءسوزىن تولىقتىرىپ، اڭگىمەگە ارالاستى.
ەلجاندىلىق قاسيەت دەپ كوپ ايتامىز. وسىنىڭ دالەلى 30-دان جاڭا عانا اسقان قاجەتتىڭ بۇگىنگى ءىس-ارەكەتىنەن، كۇندەلىكتى ەڭبەگىنەن دە اڭعارىلادى. توردە ەلباسىنىڭ ۇلكەن پورترەتى ىلىنگەن. ءبىرتۋار تۇلعانى وتباسىمەن ەرەكشە قۇرمەتتەيتىنىم، بۇگىنگى ساياساتتى قولداپ، وعان ازىراق بولسا دا ۇلەستەرىن قوسۋعا ۇمتىلعانى. اتاجۇرتقا كەلىسىمەن قانداستارىمىز كوبىنەسە «كۆوتا» الامىز دەپ ءار ەسىكتى اشىپ، شاپقىلايتىنى بەلگىلى. ال جاس وتباسى وعان دا ءمان بەرمەي، ءوز قارجىلارىمەن باسپانا الىپ، ۇرپاق ءوسىرىپ جاتقان جايى بار.
– بيىلعى جولداۋدا «داعدارىس وتەدى كەتەدى. ال مەملەكەت تاۋەلسىزدىگى، ۇلت مۇراتى، ۇرپاق بولاشاعى سياقتى قۇندىلىقتار ماڭگى قالادى» دەگەن عوي ەلباسى. ەركىندىك قۇشاعىندا جۇرگەنىمىزگە كوڭىلىمىز توق دەيدى ولار. ويتكەنى، وسى باقىتتى كۇندەردىڭ جالعاسى حالقىمىزدىڭ بەرەكەسى مەن بىرلىگىندە، ىنتىماعى مەن ىرىسىندا ەكەنىن تۇسىنگەن وتباسى مۇشەلەرىنىڭ جۇرەگىندە وتانعا دەگەن ىستىق سەزىم بەرىك ورنىققان.
كۇمىسجان بايجان،
الماتى وبلىسى.











