وسى جولعى سەزد مەزگىلىندە تاعى دا مىناداي ءبىر ايتا قالسىن وقيعا وقىستان ءجۇز بەرەدى. قاراكەرەي رۋىنان شىققان ەسەنباي ۇلى قازىبەك بي وسى سەزگە ۇسىنىس ەتىلەدى. ءبىر قانشا اتقوسشى، نوكەر، جولداس-جورالارىمەن كەلە جاتقان جولىندا اللا جازىمعا جازدى ما، ءبيدىڭ ۇيرەنشىكتى جۋاس، ءمىنىس اتى قاراجال، قاراقۇيرىق قۇلا اتى كەنەتتەن ۇركىپ، جىعىلعان ءبيدى قوزى كوشجەرگە سۇيرەپ كەتەدى. ءبيدىڭ سۇيەكتەرى وڭباي ۇساتىلىپ، سىنادى. سول ماڭداعى بارلىق سىنىقشى مەن وتاشى كورىپ، ەش شيپا، ۇتىمدى امال تابا الماي داعدارادى. ەل-جۇرت جان-جاققا ات شاپتىرىپ، ادام جىبەرىپ، سىنىقشى ىزدەپ سۇراۋ سالادى. اقىرى: «قىزاي ەلىنىڭ اتاقتى ساسكە دەگەن اۋليە سىنىقشىسى بار ەكەن» دەگەندى ەستىپ، قوس ات شاپتىرىپ، ادام جىبەرىپ، ساسكەنى شاقىرتادى. ساكەڭ شاقىرتۋ بويىنشا كەلىپ، قازىبەك بيگە ارنايى ءۇي تىكتىرىپ، اۋاشالاپ قارايدى. ول الدىمەن جارىلعان باستىڭ ميىن ورنىنا سالىپ، جارىعىن تاڭىپ، بىرنەشە كۇن تىنىشتاندىرادى. ودان كەيىن ەكى ءجۇرىس داۋالاۋىن باستاپ، دەنەدەگى پارشالانىپ كەتكەن ۇساق سۇيەكتەردى ءبىر-بىرلەپ وتە ەپتىكپەن ىق-ىعىنا، جىك-جىگىنە كەلتىرىپ قيۋلاستىرىپ، ابايلاپ تاڭادى، وتە مۇقياتتىلىقپەن دەن قويا داۋالاعاندىقتان الپىس بەس كۇندە بۇرىنعى ساۋ قالپىنا كەلگەن قازىبەك بي قاز تۇرادى. بۇل كەرەمەتتى كورگەن قاراكەرەي ەلى: «اتقا شاپشاڭ قورىقپاي شاپ، باسىڭ شاعىلىپ، ميىڭ كورىنسە، قول اياعىڭ قيراپ تالقاندالسا، قىزاي ەلىنىڭ اۋليە وتاشىسى ساسكە بار»، – دەپ باعاسىن بەرىپ، العىسىن جاۋدىرىپ، ۇرانىن قالدىرعان ەكەن. ساسكە مىرجىق ۇلى قىزاي ەلىنىڭ تىلەۋبەردىسى ىشىنەن جارىلقاپ رۋىنان ەسەپتەلەدى.
ءتۇيىن
باياندالعان قىسقا اڭگىمەلەر قىزايدىڭ ءتورت اۋليەسىنىڭ تەك ءبىر رەتكى، ءبىر وڭىردەگى ىزگىلىكتى ءىسىنىڭ ءبىر پاراسى جانە ونى جالعاستىرۋشىلار تۋرالى از-كەم اقپارات. ولار تۇتاس ءومىرىن ءمان-ماعىنالى وتكىزىپ، تۋعان ەلىنىڭ باقىتى ءۇشىن تولىپ جاتقان تارتىمدى تارتۋىن ۇسىندى. سوندىقتان قاسيەتتى اۋليە اتتارى الاپقا جايىلىپ، ۇرپاقتان-ۇرپاققا جالعاسىپ كەلەدى.
سول سەزدە قىزاي ەلى بارلىق دۋالى ىستەردى تولىعىمەن شەشىپ، تابىسپەن ورالادى. توپتى باستاپ بارعان سارايىت باتىر، قارايىت بيلەر دە ەرەن تولعامدىلىقپەن ەل كوڭىلىنەن قۇرمەتپەن ورىن الادى. وسىدان بىلاي قاراكەرەي مەن قىزاي ەلى ورتاسىندا داۋ-جانجال، بارىمتا-سىرىمتا تۇگەلىمەن توقتاپ، ەكى ەل جەر شەكاراسىن بەلگىلەپ، قىزايلار توقتابارلىقتان ەكىگە ءبولىنىپ كوشىپ، ءبىر بولىگى التايعا، ەندى ءبىر بولىگى ەرەنقابىرعاعا بارىپ، قونىستانادى. كەيىن ەكى وڭىردەگى قىزايلار تاعى دا ءۇش باعىتپەن كوش تۇزەپ، قازىرگى قونىسىنا ىلە وزەنىنىڭ جوعارعى اڭعارىنا كەلىپ، ماڭگىلىك مەكەن ەتتى. قازىر قىتايداعى قىزايلاردىڭ سانى 800 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. ال قازاقستانداعى ماتاي تاۋىن، تارباعاتاي تاۋىن، قالبا تاۋىن جانە سىر بويى مەن جەزقازعاندى مەكەندەپ قالعان ءبىر ءبولىم قىزاي اۋىلدارى بولدى. ولار جايلى ءبىزدىڭ قولىمىزعا ناقتى اقپارات تۇسكەن جوق. بىزدەن كەيىنگىلەر انىقتاي جاتار دەگەن سەنىمىمىز كامىل.
دەرەككوز: تاريح تالعارىندا [ءماتىن] : (تاريحي زەرتتەۋلەر، ەسسە، ماقالالار) / ا. وماراقىن- تالدىقورعان : [ب. ج.] ، 2022.– 500 دانا . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-ت.)، ISBN 978-601-7865-36-8 1-توم .– 287 ب.، سۋرەتتى .
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى











