Q-Andas
No Result
View All Result
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
باستى بەت قاجەت دەرەك

تورعاي ۋيەزى

admin
2026/08/30
قاجەت دەرەك
0
Торғай уйезі

باسى:  قىركۇيەكتىڭ ورتا كەزىندە تورعايعا قوستانايدان 170 اتتى كازاك كەلدى. بۇلار كەلگەننەن 3 كۇن وتكەن سوڭ مۇنداعى، بۇرىننان تۇرعان 120 اتتى كازاك (سولدات) باستىعى، ۋەز باستىعىنىڭ كومەكشىسى- نيكاشەنكو بولىپ، ءشۇبالاڭ جانە قاراقوعا ۇلىستارىن ارالاپ التى كۇن ءجۇرىپ قايتتى. اۋىلدى اسكەر ارالاعانى شارۋاعا جايسىز ەكەنى راس، بىراق جايشىلىقتا اسكەر شىعارماس ەدى. بۇعان سەبەپ بولعان تورعاي ۋەزىنىڭ قازاعىنا جايىلعان وسەك، «تورعاي قازاعى كونبەيدى ەكەن، پاتشا جارلىعىن ورىنداۋعا كوڭىلسىز…» دەگەن. بۇل وسەككە سەبەپكەر بولعان «ءبىزدىڭ ەلىمىز، ياعني جاستارىمىز كونبەي جاتىر» دەپ جۇرگەن اقساقالدارىمىز. حالىققا اۋىرلىق الابوتەن ەمەي نەمەنە؟ اۋىلدى ارالاعان اتتى كازاكتار التى كۇننىڭ ىشىندە 84 قوي-قوناقاسى جەپ، ەكى ۇلىس ەلگە 800 سوم شىعىن سالعان. 800 سوم سولداتتار ازىق-تۇلىگىن الىپ جۇرۋگە جالداعان تورعايدىڭ حاحولدارىنا بەرىلگەن.

«ەل قۇتىرتۋشىلار وسىلار» دەگەن بىرەۋدىڭ شاعىمىمەن بولسا كەرەك، ۋەز باستىعىنىڭ كومەكشىسى قاراقوعا ۇلىسىنان 3 ادامدى الا كەتىپ، جاۋىپ قويىپ ەدى. سوڭىنان ناقاقتىعىنا كوزى جەتىپ بوساتىپ جىبەردى.

20-شى قىركۇيەكتە  مۇنداعى حاكىمدەر تورعاي ۋەزىنە قاراعان 13 بولىستى شاقىرتىپ الدى (جالعىز-اق جولى الىس شىڭعىل بولىسى كەلمەدى). بۇلاردان حاكىم سۇراعان: اناۋ كۇنى گۋبەرناتور كەلگەندە نەگە كەلمەدىڭدەر دەپ. بولىستار: ءبىز جاستاردان قورىققانىمىزدان كەلمەدىك دەگەن. قورىققاندارىڭ كىمدەر، از-كوپ بولسا دا، اتى-ءجونىن اتا دەگەن ەكەن. بولىستار ەشكىمدى اتاي المايدى.

بولىستاردى شاقىرتقان ەكىنشى جۇمىسى: تورعايداعى ەكى بولىك اتتى سولداتتىنىڭ ءبىر بولىگى شولاقساي پوسەلكىسىنە بارىپ، ول جاقتان مۇندا باسقا ءبىر بولىك سولداتتار كەلمەكشى. وسى شولاقسايعا  باراتىن سولداتتىڭ نارسە-قاراسىن، ازىق-تۇلىگىن اپارۋعا جانە ول جاقتان كەلەتىندەردىڭ نارسەلەرىن مۇندا الىپ كەلۋگە ءبىر ساعاتتان  كەشىكپەي كولىك تاۋىپ بەرىڭدەر، دەگەن. بولىستار: ەلدەن كولىك جيناۋعا كوپ ۋاقىت بەرىڭىز دەپ ءوتىنىپ ەدى. جۇمىس اسىعىس، كەشىكتىرۋگە بولمايدى دەپ اكىم تىڭدامادى. بولىستار ساسقاندارىنان جۇگىرىپ، قالاداعى كوك اربالى حاحولدارعا جالىندى. جالدانىڭدار دەپ. بولىستاردىڭ قىسىلعانىن سەزگەن جانە بۇرىننان داندەگەن حاحولدار، جالدانامىز، 25 كولىككە شولاقسايعا بارىپ قايتۋعا 10 مىڭ سوم بەرىڭدەر دەدى. مۇنى ەستىگەن بولىستار اكىمگە قايتا كەلىپ، حاحولداردى جالداپ بولاتىن ەمەس، وتە كوپ سۇرايدى. ءالى دە ەل اراسىنان كولىك جيناپ كەلۋگە راقىم ەتىڭىز دەپ ەدى. اكىم ءىستىڭ تىعىزدىعىن ايتىپ، تاعى دا تىڭدامادى ءھام بولىستارعا ايتتى: «پەتروگرادقا ىزدەۋگە ادام جىبەرەمىز دەپ 40 مىڭ سومدى ءبىر كۇننىڭ ىشىندە تاباسىڭدار. مۇندا 10 مىڭ سومدى كوپسىنسەسىڭڭدەر، نەگە بولسا دا جالداڭدار» دەيدى. مۇنى ەستىگەن سوڭ بولىستار مالدان بەزىپ جاتقان قازاقتىڭ اقشاسىن اياسىنبا، بارىپ حاحولدارمەن سويلەسىپ، 7 مىڭ 500 سومعا 25 كولىك جالداپ الىپ، 24 سەنتيابردە سولداتتىڭ نارسە-قاراسىن ارتىپ، جونەلتتى.

«باسىمىز قالسا بولدى، بىزگە مال كەرەك ەمەس دەگەندەر» كوپ ەدى. بيىلعىداي قىمباتشىلىق بولىپ تۇرعاننىڭ ۇستىنە مىناداي تاعى 40 مىڭ سوم، 7 مىڭ 500 سوم، 800 سوم، 84 قوي سياقتى كوپتەگەن شىعىندار بولا بەرسە، قازاققا مالدان ايىرىلىپ قالۋى قيىن بولماس. بىراق ونىمەن باسىن دا الىپ قالۋى قيىن.

«ىزدەنەمىز» دەپ جۇرگەن جولاۋشىلار وسىنداي ەلدىڭ شارۋاسى كۇيزەلۋىنە سەبەپكەر بولعانشا ءھام «سولار ءبىر نارسە ءبىتىرىپ كەلەدى» دەگىزىپ ەلدى الاڭ قىلعانشا 40 مىڭ، پالەن مىڭداردى كۇنى ەرتەڭ الىنايىن دەپ وتىرعان جالاڭاش-جالپى كەدەيلەردىڭ كيىمىنە جۇمساسا قانداي جاقسى بولاتىن ەدى. قازاقتى قازاق اياماعاندا، حاحولعا نە بەتىمىزبەن وكپەلەيمىز! باسقالارعا نە كىنا قويامىز! «و، سابازدار-اي، جۇرت ءۇشىن جانىن قيناپ، ايانباي-اق ءجۇر-اۋ!» دەيتىندەر ەل ىشىندە بار بولسا بار شىعار. ءبىز «اسىرەسە،  قىزىل تەز وڭار» بولىپ كەتەمە دەپ وتىرمىز. بىراق… جولاۋشىلارىمىزدا ءوز ەسەسىن وزدەرى بىلەتىن شىعار، تىستەرى شىققان بالالار عوي…

ءتىلشى.

قوستاناي ۋەزى

(دامبار ۇلىسىنان)

 

25-ءشى ماۋسىم جارلىعى شىعىپ 19-31 جاس اراسىنداعى جىگىتتەر جيىلادى دەگەن سوڭ، بوز بالا ءۇرپيىستى. اۋىلناي، بولىستاعى ءتىزىم شاتاق، ونىمەن السا قيانات كوپ بولادى، دەپ ءتىزىمدى سۇراپ جۇرگەن كەزدە، دامبار ۇلىسىنىڭ كانتسەليارياسى ورتەندى. ەل كوپ، ورتەۋشى بەلگىسىز. تىم-تىرىس بولىپ تۇرعان ۋاقىتتا، وتكەن قىركۇيەكتىڭ 12-سىندە پريستاۆ، ۋريادنيك شىعىپ، دامبار ۇلىسى، 1-ءشى اۋىلىنىڭ قازاعى – جالبىر دەگەن 70 جاسار شال مەن جولدىباي بالاسى دەگەن جاس جىگىتتى ۇستادى. تاعى دا ۇستالار دەگەن بىرنەشە كىسىلەر بار. قالاداعى كانتسەلياريانى انىق ورتەگەن-ورتەمەگەنى بەلگىسىز بۇل كۇندەرى بۇل ەكەۋى قوستاناي اباقتىسىندا جاتىر.

«قازاق» گەزەتى، №200، 3-بەت.

تۇپ نۇسقا اراب حارپىندە

اۋدارعان قاجەت انداس.

 

ОТ КОРРЕСПОНДЕНТОВ Тургайский уезд

 

В середине сентября в Тургай из Костаная прибыли 170 конных казаков. Через три дня после их прибытия, начальник местных  120-ти конных казаков (солдат), помощник уездного начальника Никашенко, проехались по волостям Шубалана и Каракога. Поездка длилась шесть дней.

Когда по аулам ездят военные отряды – это будоражит народ, в обычное время не выдвигали бы отряды. Видимо неспроста. Причиной стало распространение слухов среди казахов Тургайского уезда, что «Наш народ, т.е. молодежь не хочет подчиняться». Их обход аулов в течении шести дней обошелся недешево. Казаками были съедены 84 барана, наложен налог в 800 рублей, которые были отданы Тургайским хохлам, нанятым к работам по перевозке продовольствия для отрядов казаков.

За чье-то, недовольное высказывание о том, что «они и есть кровососы народа», помощник уездного начальника арестовал и забрал с собой 3-х человек из Каракога. Но потом, убедившись в их невиновности отпустил их.

20-го сентября местные власти вызвали 13-волостных Тургайского уезда (Не прибыл только один – Жынгылский волостной, путь был неблизок). Он спросил их:

– В прошлый раз, почему не пришли, когда приезжал губернатор? Волостные ответили, что не пришли из-за боязни своей молодежи.

У волостных просили назвать конкретные имена людей, которых они боятся. Волостные ничего не ответили.

Вторым вопросом вызова волостных, было:

«Один конный отряд солдат переезжает в Шолаксай, а оттуда другой отряд должен переехать сюда. Для обеспечения отправки имущества, продовольствия отряда в поселок Шолаксай и для привоза имущества другого отряда из Шолаксая сюда, найти в течение часа, телеги».

Волостные попросили дать им больше времени для сбора телег у населения. Но начальник уезда сказал, что дело срочное, медлить нельзя.

Волостные, второпях побежали к городским хохлам имеющим телеги. Видя, что Волостные в безвыходном положении, ушлые в таких делах хохлы, за поездку в поселок Шолаксай, – туда и обратно, запросили за 25 телег 10 тысяч рублей. Услышав такое, волостные опять пришли к уездному, и сообщили, что нанимать хохлов очень дорого. Просили разрешения собрать телеги у своих людей. Но уездной начальник их не стал слушать, ссылаясь на срочность этого дела, и напомнил им:

«Когда вы отправляли в Петроград людей, вы 40 тысяч рублей нашли за один день, а здесь не можете найти 10 тысяч рублей». Выхода не было и они сторговались с хохлами за 7500 рублей, и 24-го сентября погрузив в телеги все солдатское имущество, отправили в Шолаксай.

«Лишь бы голова не слетела с плеч, скота нам не жалко» думали многие.

Если и дальше будут такие расходы: 40 тысяч рублей, 7 тысяч пятьсот рублей, 800 рублей, 84 съеденных барана, казахи вообще останутся без скота. А без скота и голову сохранить трудно.

Все эти расходы ложатся большим грузом на плечи народа, и являются причиной многих невзгод.

Было бы хорошо, если бы все эти многие тысячи рублей были расходованы на нужды бедных людей, на их одежду, на продовольствие, и другие необходимые вещи.

Не стоит обижаться на каких-то хохлов, когда казах не думает о казахе. Какую вину предъявлять другим. Среди народа,  может быть и есть те, которые думают: «О, джигиты, вы неустанно трудитесь для блага народа». Мы думаем – «Особенно красное полотно, быстро теряет свой цвет». Все – таки мы надеемся, что наши «отправленцы», в Петрограде кое-что решат, знают ведь свое дело, задачу, не беззубые же.

 Корреспондент.

 

КОСТАНАЙСКИЙ УЕЗД (Из дамбарской волости)

 

После выхода Указа от 25 июня, было сообщено о сборе джигитов в возрасте 19-31 лет, они были взбудоражены. Аулнай сказал, что волостные списки неточны, будет много вреда. Пока он составлял новые списки людей, сгорела канцелярия дамбарского волости. Народу много, поджигатель неизвестен. Наступила некоторая тишина, но в сентябре 12-го числа пристав, урядник, поймал 70-ти летнего старика Жалбыра и молодого джигита Жолдыбайулы, казахов первого аула Дамбарской волости. Были еще подозреваемые. Им вменялось – поджог канцелярии. Действительно ли они подожгли или нет – неизвестно.  В эти дни, эти двое находятся в Костанайской тюрьме.

Газета «Казах», №200. стр.3.

Материал подготовлен по переводу Кажета Андaса.
Перевод на русский язык
– Сабыржан Калиев.
Источник: информационное агентство “Q-Andas”.

Жалғасы бар…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 14
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
قاجەت دەرەك

تالدىقورعانداعى كونە كينوتەاترلار

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
قاجەت دەرەك

قالا كينوتەاترلارى قالاي وزگەردى؟

September 24, 2026
45 تاعدىر
قاجەت دەرەك

45 تاعدىر

September 8, 2026
قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح
قاجەت دەرەك

قاجەت دەرەك: ءبىر كوشە، ءبىر تاريح

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
قاجەت دەرەك

بۇيەن-اقسۋ كوتەرىلىسىنىڭ جەتەكشىلەرى كىم؟

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
قاجەت دەرەك

بۇل قاي ەردەنباەۆ؟

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ولكە شەجىرەسىن سويلەتكەن قالامگەر

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«بەكزات ءومىر»: ونەرگە ارنالعان ەڭبەك

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

ولكە تاريحى ۇرپاققا امانات

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

جاڭا قاعيدا: «الەۋمەتتىك كاسىپكەرلەرگە جاڭا تالاپتار ءتۇسىندىرىلدى»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

جۇمىسپەن قامتۋ تارتىبىندە نە وزگەردى؟

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • tjتوتە جازۋ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • باستى بەت
  • ولكەتانۋ
    • ءبىلىم
    • دەنساۋلىق
    • سپورت
    • قۋعىن-سۇرگىن
    • تۇلعا تانۋ
    • قورشاعان ورتا
    • حالىق جادى
    • مادەنيەت
    • جەتىسۋ جارتاس سۋرەتتەرى
    • جەتىسۋدىڭ اسيەتتى جەرلەر
    • ادەبيەت
    • شالعاي اۋىل
    • تۋريزم
      • تاريح
    • ەلتانۋ
    • كوشى-قون
    • تۋرنير
  • ارنايى جوبالار
    • بايقاۋ
    • كورمەلەر
    • كونفەرەنتسيا
    • گرانت
    • ەكسپەديتسيالار
  • مۇراعات
    • انداس وماراقىن ىزىمەن
    • اۋەسحان ماجايدىڭ جادىگەرلەرى
    • بەينەفيلم
    • حاتكەرلىك
    • گالەرەيا
  • ءبىز تۋرالى
    • ارىپتەستەر
    • بايلانىس
    • سايت اكىمشىلىگى
    • PDF-مۇراعات

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz