Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Qajet derek

Torǵai uiezi

admin
2026/08/30
Qajet derek
0
Торғай уйезі

Basy:  Qyrkúiektiń orta kezinde Torǵaiǵa Qostanaidan 170 atty kazak keldi. Búlar kelgennen 3 kún ótken soń múndaǵy, búrynnan túrǵan 120 atty kazak (soldat) bastyǵy, uez bastyǵynyń kómekshisi- Nikashenko bolyp, SHúbalań jáne Qaraqoǵa úlystaryn aralap alty kún júrip qaitty. Auyldy ásker aralaǵany sharuaǵa jaisyz ekeni ras, biraq jaishylyqta ásker shyǵarmas edi. Búǵan sebep bolǵan Torǵai ueziniń qazaǵyna jaiylǵan ósek, «Torǵai qazaǵy kónbeidi eken, Patsha Jarlyǵyn oryndauǵa kóńilsiz…» degen. Búl ósekke sebepker bolǵan «Bizdiń elimiz, yaǵni jastarymyz kónbei jatyr» dep júrgen aqsaqaldarymyz. Halyqqa auyrlyq alabóten emei nemene? Auyldy aralaǵan atty kazaktar alty kúnniń ishinde 84 qoi-qonaqasy jep, eki úlys elge 800 som shyǵyn salǵan. 800 som soldattar azyq-túligin alyp júruge jaldaǵan Torǵaidyń haholdaryna berilgen.

«El qútyrtushylar osylar» degen bireudiń shaǵymymen bolsa kerek, uez bastyǵynyń kómekshisi Qaraqoǵa úlysynan 3 adamdy ala ketip, jauyp qoiyp edi. Sońynan naqaqtyǵyna kózi jetip bosatyp jiberdi.

20-shy qyrkúiekte  múndaǵy hakimder Torǵai uezine qaraǵan 13 bolysty shaqyrtyp aldy (Jalǵyz-aq joly alys SHyńǵyl bolysy kelmedi). Búlardan hakim súraǵan: Anau kúni gubernator kelgende nege kelmedińder dep. Bolystar: biz jastardan qoryqqanymyzdan kelmedik degen. Qoryqqandaryń kimder, az-kóp bolsa da, aty-jónin ata degen eken. Bolystar eshkimdi atai almaidy.

Bolystardy shaqyrtqan ekinshi júmysy: Torǵaidaǵy eki bólik atty soldattynyń bir bóligi SHolaqsai poselkisine baryp, ol jaqtan múnda basqa bir bólik soldattar kelmekshi. Osy SHolaqsaiǵa  baratyn soldattyń nárse-qarasyn, azyq-túligin aparuǵa jáne ol jaqtan keletinderdiń nárselerin múnda alyp keluge bir saǵattan  keshikpei kólik tauyp berińder, degen. Bolystar: elden kólik jinauǵa kóp uaqyt berińiz dep ótinip edi. Júmys asyǵys, keshiktiruge bolmaidy dep ákim tyńdamady. Bolystar sasqandarynan júgirip, qaladaǵy kók arbaly haholdarǵa jalyndy. Jaldanyńdar dep. Bolystardyń qysylǵanyn sezgen jáne búrynnan dándegen haholdar, jaldanamyz, 25 kólikke SHolaqsaiǵa baryp qaituǵa 10 myń som berińder dedi. Múny estigen bolystar ákimge qaita kelip, haholdardy jaldap bolatyn emes, óte kóp súraidy. Áli de el arasynan kólik jinap keluge raqym etińiz dep edi. Ákim istiń tyǵyzdyǵyn aityp, taǵy da tyńdamady hám bolystarǵa aitty: «Petrogradqa izdeuge adam jiberemiz dep 40 myń somdy bir kúnniń ishinde tabasyńdar. Múnda 10 myń somdy kópsinsesińńder, nege bolsa da jaldańdar» deidi. Múny estigen soń bolystar maldan bezip jatqan qazaqtyń aqshasyn ayasynba, baryp haholdarmen sóilesip, 7 myń 500 somǵa 25 kólik jaldap alyp, 24 sentyabrьde soldattyń nárse-qarasyn artyp, jóneltti.

«Basymyz qalsa boldy, bizge mal kerek emes degender» kóp edi. Biylǵydai qymbatshylyq bolyp túrǵannyń ústine mynadai taǵy 40 myń som, 7 myń 500 som, 800 som, 84 qoi siyaqty kóptegen shyǵyndar bola berse, qazaqqa maldan aiyrylyp qaluy qiyn bolmas. Biraq onymen basyn da alyp qaluy qiyn.

«Izdenemiz» dep júrgen jolaushylar osyndai eldiń sharuasy kúizeluine sebepker bolǵansha hám «Solar bir nárse bitirip keledi» degizip eldi alań qylǵansha 40 myń, pálen myńdardy kúni erteń alynaiyn dep otyrǵan jalańash-jalpy kedeilerdiń kiimine júmsasa qandai jaqsy bolatyn edi. Qazaqty qazaq ayamaǵanda, haholǵa ne betimizben ókpeleimiz! Basqalarǵa ne kiná qoyamyz! «o, sabazdar-ai, júrt úshin janyn qinap, ayanbai-aq júr-au!» deitinder el ishinde bar bolsa bar shyǵar. Biz «Ásirese,  qyzyl tez ońar» bolyp keteme dep otyrmyz. Biraq… jolaushylarymyzda óz esesin ózderi biletin shyǵar, tisteri shyqqan balalar ǵoi…

Tilshi.

 

QOSTANAI UEZI

(DAMBAR ÚLYSYNAN)

 

25-shi mausym jarlyǵy shyǵyp 19-31 jas arasyndaǵy jigitter jiylady degen soń, boz bala úrpiisti. Auylnai, bolystaǵy tizim shataq, onymen alsa qiyanat kóp bolady, dep tizimdi súrap júrgen kezde, Dambar úlysynyń kantselyariyasy órtendi. El kóp, órteushi belgisiz. Tym-tyrys bolyp túrǵan uaqytta, ótken qyrkúiektiń 12-sinde pristav, uryadnik shyǵyp, Dambar úlysy, 1-shi auylynyń qazaǵy – Jalbyr degen 70 jasar shal men Joldybai balasy degen jas jigitti ústady. Taǵy da ústalar degen birneshe kisiler bar. Qaladaǵy kantselyariyany anyq órtegen-órtemegeni belgisiz Búl kúnderi búl ekeui Qostanai abaqtysynda jatyr.

 «Qazaq» gezeti, №200, 3-bet.

Túp núsqa arab harpinde

Audarǵan Qajet Andas.

 

ОТ КОРРЕСПОНДЕНТОВ Тургайский уезд

 

В середине сентября в Тургай из Костаная прибыли 170 конных казаков. Через три дня после их прибытия, начальник местных  120-ти конных казаков (солдат), помощник уездного начальника Никашенко, проехались по волостям Шубалана и Каракога. Поездка длилась шесть дней.

Когда по аулам ездят военные отряды – это будоражит народ, в обычное время не выдвигали бы отряды. Видимо неспроста. Причиной стало распространение слухов среди казахов Тургайского уезда, что «Наш народ, т.е. молодежь не хочет подчиняться». Их обход аулов в течении шести дней обошелся недешево. Казаками были съедены 84 барана, наложен налог в 800 рублей, которые были отданы Тургайским хохлам, нанятым к работам по перевозке продовольствия для отрядов казаков.

За чье-то, недовольное высказывание о том, что «они и есть кровососы народа», помощник уездного начальника арестовал и забрал с собой 3-х человек из Каракога. Но потом, убедившись в их невиновности отпустил их.

20-го сентября местные власти вызвали 13-волостных Тургайского уезда (Не прибыл только один – Жынгылский волостной, путь был неблизок). Он спросил их:

– В прошлый раз, почему не пришли, когда приезжал губернатор? Волостные ответили, что не пришли из-за боязни своей молодежи.

У волостных просили назвать конкретные имена людей, которых они боятся. Волостные ничего не ответили.

Вторым вопросом вызова волостных, было:

«Один конный отряд солдат переезжает в Шолаксай, а оттуда другой отряд должен переехать сюда. Для обеспечения отправки имущества, продовольствия отряда в поселок Шолаксай и для привоза имущества другого отряда из Шолаксая сюда, найти в течение часа, телеги».

Волостные попросили дать им больше времени для сбора телег у населения. Но начальник уезда сказал, что дело срочное, медлить нельзя.

Волостные, второпях побежали к городским хохлам имеющим телеги. Видя, что Волостные в безвыходном положении, ушлые в таких делах хохлы, за поездку в поселок Шолаксай, – туда и обратно, запросили за 25 телег 10 тысяч рублей. Услышав такое, волостные опять пришли к уездному, и сообщили, что нанимать хохлов очень дорого. Просили разрешения собрать телеги у своих людей. Но уездной начальник их не стал слушать, ссылаясь на срочность этого дела, и напомнил им:

«Когда вы отправляли в Петроград людей, вы 40 тысяч рублей нашли за один день, а здесь не можете найти 10 тысяч рублей». Выхода не было и они сторговались с хохлами за 7500 рублей, и 24-го сентября погрузив в телеги все солдатское имущество, отправили в Шолаксай.

«Лишь бы голова не слетела с плеч, скота нам не жалко» думали многие.

Если и дальше будут такие расходы: 40 тысяч рублей, 7 тысяч пятьсот рублей, 800 рублей, 84 съеденных барана, казахи вообще останутся без скота. А без скота и голову сохранить трудно.

Все эти расходы ложатся большим грузом на плечи народа, и являются причиной многих невзгод.

Было бы хорошо, если бы все эти многие тысячи рублей были расходованы на нужды бедных людей, на их одежду, на продовольствие, и другие необходимые вещи.

Не стоит обижаться на каких-то хохлов, когда казах не думает о казахе. Какую вину предъявлять другим. Среди народа,  может быть и есть те, которые думают: «О, джигиты, вы неустанно трудитесь для блага народа». Мы думаем – «Особенно красное полотно, быстро теряет свой цвет». Все – таки мы надеемся, что наши «отправленцы», в Петрограде кое-что решат, знают ведь свое дело, задачу, не беззубые же.

 Корреспондент.

 

КОСТАНАЙСКИЙ УЕЗД (Из дамбарской волости)

 

После выхода Указа от 25 июня, было сообщено о сборе джигитов в возрасте 19-31 лет, они были взбудоражены. Аулнай сказал, что волостные списки неточны, будет много вреда. Пока он составлял новые списки людей, сгорела канцелярия дамбарского волости. Народу много, поджигатель неизвестен. Наступила некоторая тишина, но в сентябре 12-го числа пристав, урядник, поймал 70-ти летнего старика Жалбыра и молодого джигита Жолдыбайулы, казахов первого аула Дамбарской волости. Были еще подозреваемые. Им вменялось – поджог канцелярии. Действительно ли они подожгли или нет – неизвестно.  В эти дни, эти двое находятся в Костанайской тюрьме.

Газета «Казах», №200. стр.3.

Материал подготовлен по переводу Кажета Андaса.
Перевод на русский язык
– Сабыржан Калиев.
Источник: информационное агентство “Q-Andas”.

Жалғасы бар…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 14
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Qajet derek

Taldyqorǵandaǵy kóne kinoteatrlar

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Qajet derek

Qala kinoteatrlary qalai ózgerdi?

September 24, 2026
45 тағдыр
Qajet derek

45 тағдыр

September 8, 2026
Qajet derek: Taldyqorǵan –  keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH
Qajet derek

Qajet derek: Taldyqorǵan – keshe jáne búgin BIR KÓSHE, BIR TARIH

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Qajet derek

Búien-Aqsu kóterilisiniń jetekshileri kim?

August 31, 2026
Бұл қай Ерденбаев?
Qajet derek

Búl qai Erdenbaev?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz