Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Қажет дерек

Торғай уйезі

admin
2026/08/30
Қажет дерек
0
Торғай уйезі

Басы:  Қыркүйектің орта кезінде Торғайға Қостанайдан 170 атты казак келді. Бұлар келгеннен 3 күн өткен соң мұндағы, бұрыннан тұрған 120 атты казак (солдат) бастығы, уез бастығының көмекшісі- Никашенко болып, Шүбалаң және Қарақоға ұлыстарын аралап алты күн жүріп қайтты. Ауылды әскер аралағаны шаруаға жайсыз екені рас, бірақ жайшылықта әскер шығармас еді. Бұған себеп болған Торғай уезінің қазағына жайылған өсек, «Торғай қазағы көнбейді екен, Патша Жарлығын орындауға көңілсіз…» деген. Бұл өсекке себепкер болған «Біздің еліміз, яғни жастарымыз көнбей жатыр» деп жүрген ақсақалдарымыз. Халыққа ауырлық алабөтен емей немене? Ауылды аралаған атты казактар алты күннің ішінде 84 қой-қонақасы жеп, екі ұлыс елге 800 сом шығын салған. 800 сом солдаттар азық-түлігін алып жүруге жалдаған Торғайдың хахолдарына берілген.

«Ел құтыртушылар осылар» деген біреудің шағымымен болса керек, уез бастығының көмекшісі Қарақоға ұлысынан 3 адамды ала кетіп, жауып қойып еді. Соңынан нақақтығына көзі жетіп босатып жіберді.

20-шы қыркүйекте  мұндағы хакімдер Торғай уезіне қараған 13 болысты шақыртып алды (Жалғыз-ақ жолы алыс Шыңғыл болысы келмеді). Бұлардан хакім сұраған: Анау күні губернатор келгенде неге келмедіңдер деп. Болыстар: біз жастардан қорыққанымыздан келмедік деген. Қорыққандарың кімдер, аз-көп болса да, аты-жөнін ата деген екен. Болыстар ешкімді атай алмайды.

Болыстарды шақыртқан екінші жұмысы: Торғайдағы екі бөлік атты солдаттының бір бөлігі Шолақсай поселкісіне барып, ол жақтан мұнда басқа бір бөлік солдаттар келмекші. Осы Шолақсайға  баратын солдаттың нәрсе-қарасын, азық-түлігін апаруға және ол жақтан келетіндердің нәрселерін мұнда алып келуге бір сағаттан  кешікпей көлік тауып беріңдер, деген. Болыстар: елден көлік жинауға көп уақыт беріңіз деп өтініп еді. Жұмыс асығыс, кешіктіруге болмайды деп әкім тыңдамады. Болыстар сасқандарынан жүгіріп, қаладағы көк арбалы хахолдарға жалынды. Жалданыңдар деп. Болыстардың қысылғанын сезген және бұрыннан дәндеген хахолдар, жалданамыз, 25 көлікке Шолақсайға барып қайтуға 10 мың сом беріңдер деді. Мұны естіген болыстар әкімге қайта келіп, хахолдарды жалдап болатын емес, өте көп сұрайды. Әлі де ел арасынан көлік жинап келуге рақым етіңіз деп еді. Әкім істің тығыздығын айтып, тағы да тыңдамады һәм болыстарға айтты: «Петроградқа іздеуге адам жібереміз деп 40 мың сомды бір күннің ішінде табасыңдар. Мұнда 10 мың сомды көпсінсесіңңдер, неге болса да жалдаңдар» дейді. Мұны естіген соң болыстар малдан безіп жатқан қазақтың ақшасын аясынба, барып хахолдармен сөйлесіп, 7 мың 500 сомға 25 көлік жалдап алып, 24 сентябрьде солдаттың нәрсе-қарасын артып, жөнелтті.

«Басымыз қалса болды, бізге мал керек емес дегендер» көп еді. Биылғыдай қымбатшылық болып тұрғанның үстіне мынадай тағы 40 мың сом, 7 мың 500 сом, 800 сом, 84 қой сияқты көптеген шығындар бола берсе, қазаққа малдан айырылып қалуы қиын болмас. Бірақ онымен басын да алып қалуы қиын.

«Ізденеміз» деп жүрген жолаушылар осындай елдің шаруасы күйзелуіне себепкер болғанша һәм «Солар бір нәрсе бітіріп келеді» дегізіп елді алаң қылғанша 40 мың, пәлен мыңдарды күні ертең алынайын деп отырған жалаңаш-жалпы кедейлердің киіміне жұмсаса қандай жақсы болатын еді. Қазақты қазақ аямағанда, хахолға не бетімізбен өкпелейміз! Басқаларға не кінә қоямыз! «о, сабаздар-ай, жұрт үшін жанын қинап, аянбай-ақ жүр-ау!» дейтіндер ел ішінде бар болса бар шығар. Біз «Әсіресе,  қызыл тез оңар» болып кетеме деп отырмыз. Бірақ… жолаушыларымызда өз есесін өздері білетін шығар, тістері шыққан балалар ғой…

Тілші.

 

ҚОСТАНАЙ УЕЗІ

(ДАМБАР ҰЛЫСЫНАН)

 

25-ші маусым жарлығы шығып 19-31 жас арасындағы жігіттер жиылады деген соң, боз бала үрпиісті. Ауылнай, болыстағы тізім шатақ, онымен алса қиянат көп болады, деп тізімді сұрап жүрген кезде, Дамбар ұлысының канцеляриясы өртенді. Ел көп, өртеуші белгісіз. Тым-тырыс болып тұрған уақытта, өткен қыркүйектің 12-сінде пристав, урядник шығып, Дамбар ұлысы, 1-ші ауылының қазағы – Жалбыр деген 70 жасар шал мен Жолдыбай баласы деген жас жігітті ұстады. Тағы да ұсталар деген бірнеше кісілер бар. Қаладағы канцелярияны анық өртеген-өртемегені белгісіз Бұл күндері бұл екеуі Қостанай абақтысында жатыр.

 «Қазақ» гезеті, №200, 3-бет.

Тұп нұсқа араб харпінде

Аударған Қажет Андас.

 

 

ОТ КОРРЕСПОНДЕНТОВ Тургайский уезд

 

В середине сентября в Тургай из Костаная прибыли 170 конных казаков. Через три дня после их прибытия, начальник местных  120-ти конных казаков (солдат), помощник уездного начальника Никашенко, проехались по волостям Шубалана и Каракога. Поездка длилась шесть дней.

Когда по аулам ездят военные отряды – это будоражит народ, в обычное время не выдвигали бы отряды. Видимо неспроста. Причиной стало распространение слухов среди казахов Тургайского уезда, что «Наш народ, т.е. молодежь не хочет подчиняться». Их обход аулов в течении шести дней обошелся недешево. Казаками были съедены 84 барана, наложен налог в 800 рублей, которые были отданы Тургайским хохлам, нанятым к работам по перевозке продовольствия для отрядов казаков.

За чье-то, недовольное высказывание о том, что «они и есть кровососы народа», помощник уездного начальника арестовал и забрал с собой 3-х человек из Каракога. Но потом, убедившись в их невиновности отпустил их.

20-го сентября местные власти вызвали 13-волостных Тургайского уезда (Не прибыл только один – Жынгылский волостной, путь был неблизок). Он спросил их:

– В прошлый раз, почему не пришли, когда приезжал губернатор? Волостные ответили, что не пришли из-за боязни своей молодежи.

У волостных просили назвать конкретные имена людей, которых они боятся. Волостные ничего не ответили.

Вторым вопросом вызова волостных, было:

«Один конный отряд солдат переезжает в Шолаксай, а оттуда другой отряд должен переехать сюда. Для обеспечения отправки имущества, продовольствия отряда в поселок Шолаксай и для привоза имущества другого отряда из Шолаксая сюда, найти в течение часа, телеги».

Волостные попросили дать им больше времени для сбора телег у населения. Но начальник уезда сказал, что дело срочное, медлить нельзя.

Волостные, второпях побежали к городским хохлам имеющим телеги. Видя, что Волостные в безвыходном положении, ушлые в таких делах хохлы, за поездку в поселок Шолаксай, – туда и обратно, запросили за 25 телег 10 тысяч рублей. Услышав такое, волостные опять пришли к уездному, и сообщили, что нанимать хохлов очень дорого. Просили разрешения собрать телеги у своих людей. Но уездной начальник их не стал слушать, ссылаясь на срочность этого дела, и напомнил им:

«Когда вы отправляли в Петроград людей, вы 40 тысяч рублей нашли за один день, а здесь не можете найти 10 тысяч рублей». Выхода не было и они сторговались с хохлами за 7500 рублей, и 24-го сентября погрузив в телеги все солдатское имущество, отправили в Шолаксай.

«Лишь бы голова не слетела с плеч, скота нам не жалко» думали многие.

Если и дальше будут такие расходы: 40 тысяч рублей, 7 тысяч пятьсот рублей, 800 рублей, 84 съеденных барана, казахи вообще останутся без скота. А без скота и голову сохранить трудно.

Все эти расходы ложатся большим грузом на плечи народа, и являются причиной многих невзгод.

Было бы хорошо, если бы все эти многие тысячи рублей были расходованы на нужды бедных людей, на их одежду, на продовольствие, и другие необходимые вещи.

Не стоит обижаться на каких-то хохлов, когда казах не думает о казахе. Какую вину предъявлять другим. Среди народа,  может быть и есть те, которые думают: «О, джигиты, вы неустанно трудитесь для блага народа». Мы думаем – «Особенно красное полотно, быстро теряет свой цвет». Все – таки мы надеемся, что наши «отправленцы», в Петрограде кое-что решат, знают ведь свое дело, задачу, не беззубые же.

 Корреспондент.

 

КОСТАНАЙСКИЙ УЕЗД (Из дамбарской волости)

 

После выхода Указа от 25 июня, было сообщено о сборе джигитов в возрасте 19-31 лет, они были взбудоражены. Аулнай сказал, что волостные списки неточны, будет много вреда. Пока он составлял новые списки людей, сгорела канцелярия дамбарского волости. Народу много, поджигатель неизвестен. Наступила некоторая тишина, но в сентябре 12-го числа пристав, урядник, поймал 70-ти летнего старика Жалбыра и молодого джигита Жолдыбайулы, казахов первого аула Дамбарской волости. Были еще подозреваемые. Им вменялось – поджог канцелярии. Действительно ли они подожгли или нет – неизвестно.  В эти дни, эти двое находятся в Костанайской тюрьме.

Газета «Казах», №200. стр.3.

Материал подготовлен по переводу Кажета Андaса.
Перевод на русский язык
– Сабыржан Калиев.
Источник: информационное агентство “Q-Andas”.

Жалғасы бар…

0 0 votes
Рейтинг статьи
Қаралым 53
Талдықорғандағы көне кинотеатрлар
Қажет дерек

Талдықорғандағы көне кинотеатрлар

October 5, 2026
Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?
Қажет дерек

Қала кинотеатрлары қалай өзгерді?

September 24, 2026
45 тағдыр
Қажет дерек

45 тағдыр

September 8, 2026
We Still Study the National Liberation Uprisings
Қажет дерек

We Still Study the National Liberation Uprisings

September 5, 2026
Қажет дерек:  БІР КӨШЕ, БІР ТАРИХ
Қажет дерек

Қажет дерек: БІР КӨШЕ, БІР ТАРИХ

September 6, 2026
Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?
Қажет дерек

Бүйен-Ақсу көтерілісінің жетекшілері кім?

August 31, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz