«Jetisy media» ақпарат алаңында өткен брифингте Жоңғар Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркі аумағындағы табиғи, археологиялық, тарихи және киелі мұраларды кешенді зерттеу мәселесі кеңінен талқыланды. Жиынға ұлттық парк мамандары, ғалымдар, өлкетанушылар мен табиғат жанашырлары қатысып, өңірдегі тарихи мұраларды сақтау мен жүйелеудің өзекті бағыттары сөз болды.
Жетісу жері табиғаттың көркі мен тарихтың терең ізі қатар сақталған қасиетті мекендердің бірі. Асқар таулар, көне шатқалдар, сарқыраған өзендер мен тылсым жоталар тек табиғи байлық қана емес, адамзат өркениетінің үнсіз куәсі ретінде де бағалы. Сол бай мұраны ғылыми тұрғыдан зерттеп, келер ұрпаққа жеткізу бағытында Жоңғар Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінде кешенді жұмыстар қолға алынуда.
Посмотреть эту публикацию в Instagram
Брифинг барысында Жоңғар Алатауы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің ғылым бөлімінің басшысы Жанар Нургожанова ұлттық парк аумағындағы петроглифтер, қорғандар, көне қоныстар мен киелі орындардың ғылыми маңызына ерекше тоқталды.
– Жоңғар Алатауы тек табиғи байлығымен ғана емес, тарихи мәдени мұраларымен де ерекшеленеді. Парк аумағындағы петроглифтер ежелгі адамдардың тұрмыс тіршілігін, дүниетанымын, аңшылық кәсібін бейнелейді. Ал қорғандар мен көне орындар сақ, түркі дәуірлерінің тарихи қабаттарын танытады. Сондықтан табиғатты қорғаумен қатар тарихи мұраларды сақтау да басты міндеттердің бірі болуы тиіс», – деді ол.
Ғылыми жоба аясында Сарқан, Лепсі және Алакөл филиалдары кезең кезеңімен зерттелмек. Алғашқы жұмыстар Сарқан филиалына қарасты Аманбөктер орманшылығы аумағында жүргізіледі. Үлкен Айдау мен Сарқан өзендерінің салаларын қамтитын шатқалдарда петроглифтерді, қорғандарды, көне қоныстарды анықтау, картаға түсіру, фотофиксация жасау және GIS форматындағы дерекқор қалыптастыру көзделіп отыр.
Жиында сөз алған «Жетісу» өлкетанушылар орталығы» қоғамдық бірлестігінің төрағасы Қажет Андас бұл бастаманың тек археологиялық жоба емес, халықтың тарихи жадын сақтауға бағытталған маңызды ғылыми қадам екенін айтты.
– Әрбір шатқал, әрбір өзен аңғары, әрбір тас бедер мен қорған халқымыздың тарихи жадын сақтап тұрған үнсіз шежіре іспетті. Бүгінде көптеген тарихи орындар табиғи әсерден, адам әрекетінен немесе ғылыми бақылаудың болмауынан жойылу қаупіне ұшырап отыр. Егер дәл қазір жүйелі зерттеу мен қорғау жұмыстарын қолға алмасақ, келер ұрпаққа жеткізе алмайтын құндылықтардан айырылып қалуымыз мүмкін», – деді өлкетанушы.
Зерттеу барысында тек археологиялық нысандар ғана емес, табиғи географиялық кеңістіктер де назарға алынады. Асулар, жайлаулар, көне көш жолдары, арасандар, өзен көлдер мен тарихи сүрлеулердің табиғи және тарихи маңызы сараланады. Себебі ежелгі қоныстар мен көш жолдары көбіне табиғатпен етене байланыста қалыптасқан.
Сонымен қатар дәрілік өсімдіктер, жабайы жеміс жидек түрлері, аң құстар дүниесі мен су экожүйесінің ерекшеліктері де зерттеу нысанына айналады. Бұл бағыт табиғатты қорғау мен халықтың дәстүрлі танымының өзара сабақтастығын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.
Жоба аясында ашаршылық пен саяси қуғын сүргін жылдарына қатысты орындар, халық киелі санаған мекендер, көне керуен жолдары мен шекаралық бекеттерді зерттеу де жоспарланған. Мамандардың айтуынша, мұндай жұмыстар ұлттық тарихи сананы жаңғыртуға және халық жадында сақталған деректерді ғылыми айналымға енгізуге жол ашады.
Жанар Нургожанова өз сөзінде тарихи мұраларды сақтау болашақ алдындағы жауапкершілік екенін атап өтті.
– Жоңғар Алатауының табиғи және тарихи мұраларын сақтау болашақ ұрпақ алдындағы маңызды міндеттердің бірі. Бұл зерттеу жұмыстары тарихи мұраны сақтауға, жастардың тарихи танымын арттыруға және экологиялық танымдық туризмді дамытуға мүмкіндік береді, – деді ол.
Мамандардың пікірінше, зерттеу нәтижесінде археологиялық және киелі нысандардың жүйеленген тізімі жасалып, олардың сақталу жағдайына ғылыми баға беріледі. Сонымен қатар болашақта туристік танымдық бағыттар әзірлеуге, тарихи ескерткіштерді қорғау аймақтарын нақтылауға және халықаралық деңгейдегі жобаларға енгізуге негіз қаланады.
Жетісу табиғат пен тарихтың қатар өрілген мекені. Сондықтан табиғатты қорғау тек орман мен жануарлар дүниесін сақтау ғана емес, сол кеңістіктегі халықтың рухани мұрасын, тарихи жадын және мәдени іздерін қорғау деген сөз. Ұлттық парк аумағындағы әрбір жартас суреті, әрбір көне қорған, әрбір киелі мекен өткеннің аманаты, келешекке жетуі тиіс асыл қазына.
«Q-Andas» ақпарат агенттігі
