Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný jartas sýretteri

JETISU JARTAS SURETTERI

admin
2025/02/17
jartas sýretteri
0

Keiingi jyldary tabylǵan tarihi jádigerler bizdiń babalarymyzdyń óz zamanyndaǵy eń ozyq, eń úzdik tehnologiyalyq jańalyqtarǵa tikelei qatysy bar ekenin aiǵaqtaidy. Búl jádigerler Úly dalanyń jahandyq tarihtaǵy ornyna tyń kózqaraspen qarauǵa múmkindik beredi.

                                                       Simvoldarǵa toly suretter
Aitalyq, ondaǵy beinelerdiń bári piketaj tehnikasynda, keibiriniń temir aspaptyń nemese taspen oiyp salynǵanyn baiqaimyz. Tastaǵy suretter galereyasyn arǵy ata-babalarymyz orta qola, kesh qola, ótpeli dáuir (ertedegi saq), ertedegi temir dáuiri (saq pen úisin), orta ǵasyr (ertedegi túrik) jáne jańa zaman (jońǵar jáne qazaq) siyaqty ártúrli tarihi dáuirde jasaǵan. Tamǵalydaǵy tastaǵy suretterdiń kóne jáne eń áserli seriyasyn qúraityn, orta qola dáuirdiń petrogliftary estetikalyq jáne mádeni qúndylyqtarǵa bai. Sol kezdegi tastaǵy beineleu óneriniń sheberlerin solyarii qúdireti («kúnbastylar»), «maskaradshylar», shoqpar ústaushylar, qasqyr maskasyndaǵy sadaqshylar, qaru ústaǵan jauyngerler, mal men adamdy qúrbandyqqa shalu kórinisteri, erotikalyq kórinister, jas bosanǵan áielder, arbalar, túrli belgiler, simvoldar, sondai-aq búqalardy, qabandardy, attardy, túielerdi, búǵylardy birneshe ret beineleu siyaqty oilarynyń keńdigi erekshelenip túrady.
Tastaǵy suretterdiń ǵylymi-tanymdyq negizderi de jetkilikti. Úqyptap qaraityn bolsaq, odan ejelgi paleolit dáuirinde ordos adamdary molynan aulap alatyn jalǵyz túyaqty shudaly bizon, teristiktiń dáu búǵysy amaonot, sirenderiya atalatyn teńiz siyrynan basqa, dinozavr, pilge úqsaityn apatazaur, bauyrymen jorǵalap úsha alatyn btuazr, bókenge úqsaityn gadzaurlardan basqa da túr-túlǵasy beimálim haiuandar kóptep kezdesedi. Tipti, halyqtyq kórkemónermen qatysty jartas suretterindegi sheberlik, qarapaiym syzylǵan adam túrqy jáne úzyn kóilek kigen áielder beinesi, tasqa bederlengen ru-taipalardyń tańbasy, adam, jylqy, siyr, búǵy, keruen, aǵash, ósimdik, qústardyń suretteri úlken sheberlik pen tabandylyqtyń jáne joǵary deńgeidegi talǵampazdyǵyn kórsetedi.
Ejelgi Jetisudy ár kezeńde mekendegen baǵzy júrttyń túrmys-tirshiliginen, nanym-seniminen habar beretin múralar jiyntyǵy Almaty qalasynan 170 shaqyrym soltústik-batysta, Mátibúlaq selolyq okrugine qarasty Qarabastau auyly mańynda ornalasqan. Júrt ony búginde «Tańbaly tas» degen ataumen qabyldaidy. Jalpy audany 3800 gektardy alyp jatqan aumaq beine bir ashyq aspan astyndaǵy alyp kórme ispetti. Múnda ártúrli dáuirge tán júzden astam eskertkish bar. Olar qola dáuirinen bastap bizdiń zamanymyzǵa deiingi ǵasyrlardy jáne keiingi jyl sanauymyzdy qamtyǵan qonystar, molalar, ertedegi tas qashalǵan oryndar, petroglifter jáne qúlshylyq ǵimarattary. Olardyń bári birigip, birneshe myń jyl boiy osy jerdi mekendegen ertedegi jáne keiingi kezdegi halyqtardyń tarihyn naqtyly kórsetetin arheologiyalyq keshen qúraidy. Múndaǵy negizgi jádiger – jaqpar tastar betindegi úsh myńǵa juyq petroglif. Jartasqa qashap salynǵan sansyz suretter galereyasy negizinen qola dáuirine tán.

Kúnge tabynudyń qúpiyasy

Búgingi  beineleu óneriniń bastauy bolyp tabylatyn  tasqa salynǵan  suretterdiń basym kópshiliginiń adamdar men januarlardyń qozǵalystaǵy bederli  beineleri qúraidy.  Máselen, tastaǵy «Kún basty» men «Ai basty» shekilgen surette ekeuin ainala on eki adam qorshap, bilep júr. Neshe myń jyldar ótse de, kompozitsiya anadaidan kózge anyq kórinedi. Kúnge tabynushylardyń sany dál 12 boluy tegin bolmasa kerek. Jyldyń 12 aidan túratynyn, adamnyń jasy 12 jyl saiyn bir múshelge tolyp otyratynyn Úly Dalada ǵúmyr keshkender bayaǵydan-aq topshylaǵan-au degen oiǵa jeteleidi. Jazba derek kózderine súiensek, qozǵalystaǵy ań beineleri qola, saq kezeńderindegi halyqtyń túrmysymen jeke taipalardyń arasyndaǵy qaqtyǵystardyń bolyp túrǵanyn dáleldeidi. Sol siyaqty búǵy, qaban, tauteke, búqa, qúlan beineleri, toptalyp ań aulau sáti, jylqyny júgendep minu, tu ústaǵan salt atty, eki dóńgelekti arba jegilgen túie siyaqty kórinister óte ertede bederlengen. Keiingi túrki dáuirinde jańartylǵan keskinder de kezdesedi. Ár surette belgili bir mazmún bar. Otandyq ǵalymdardyń pikirinshe, múndaǵy suretterde qazaq óner tarihynyń, filosofiyasynyń bastauy jatyr.
Bir qyzyǵy, jartas betindegi suretter arqyly halqymyzdyń ǵylymi-tanymdyq deńgeiinde, sanalyq tereńdiginde paiymdauǵa, matematikalyq esepteudiń eń úlken tásilderin ańǵaruǵa bolady. Tipti, sol tústaǵy ata-babalarymyz jartas betindegi jalǵyz aǵash beinesin ǵaryshtyń ámbebap modeliniń balamasy retinde kórsetedi. Sol jalǵyz syzbanyń ayasyna uaqyt, orta, ǵúmyr keńistigin siǵyza bilgen. Al keibir jartas suretterine tórt, jeti sáuleniń beinesin túsirgen. Osy arqyly jyl, ai, kún, mausymnyń beinesi aishyqtalǵan.
Kieli oryndar tizimine enbegen nysandardyń biri Qaradala óńirin endei jatqan Dardamty auylynyń ońtústiginde 5 shaqyrym qashyqtyqtaǵy Qazanbúlaq shatqalyndaǵy qola, saq túrki kezeńderiniń qonystary mańyndaǵy jartastarda salynǵan suretter. Atalǵan nysan qola, saq, túrki kezeńderiniń qonystary mańynda baǵzy zamanda kishi-girim rulyq ǵibadathana retinde  oqshaulanǵan ziarat etu qyzmetin atqarǵan.
Onda negizinen maǵynasy, tartymdylyǵymen erekshelenetin saq taipalarynyń sharuashylyǵymen tikelei qatysy bar búǵynyń basqa aumaqta kezdespeitin biregei sureti úisin, túrki, kezeńderi men orta ǵasyrlarǵa jatatyn  túieniń, aqyn beinelengen tau eshki, jylqy men qúljanyń jáne qozǵalystaǵy  adamnyń beineleri salynǵan. Olardyń mán-maǵynasy men mazmúny Jambyl audanyndaǵy Qarabastau tauyndaǵy «Tańbaly», Qúljabasy tauyndaǵy, Eskeldi audanyndaǵy Eshkiólmes tauyndaǵy paleomádeni sakralьdy oryndar sanalatyn jartastaǵy suretterden kem túspeidi. Suretter shaǵyn jartas taqtalarynyń Ońtústik jáne Ońtústik-batys betkeilerine qashap salynǵan. Jalpy sany 100-ge juyq. Olar negizinen tasty qashau ádisimen salynǵan. Suretterdiń arasynda adamdardyń jáne januarlardyń beineleri kezdesedi. Kóp beineli úlken kompozitsiyalar joq, eshki jáne arqar aulau kópinictepinde kóruge bolady. Jyrtqysh ańdardyń shóp qorekti januarlarǵa shabuyl jasaǵany suretteletin syujetter de bar. Petroglifterdiń kópshiliginde búǵylar, búqalar, at mingen adamdar, túieler, tekeler arqarlar kóptep beinelengen.
Búl suretter biik jartastardyń betine salynǵan.  Qazirgi kezde belgili bir petrogliftiń paida bolǵan uaqytyn dál anyqtauǵa múmkindik joq.  Alaida tarihshylardyń málimetterine sáikes onda bizdiń jyl sanauymyzdan  shamamen 2-3 myń jyl búrynǵy qola, saq kezeńderiniń  tasqa qashap salǵan suretteri degen boljam jasadyq. Suretter negizinen sudyń, jeldiń aua temperaturasynyń eroziyalyq áreketine berik úsaq kristalldy tastardyń jyltyr tegis betine syzyp beinelengen. Múndaǵy tastaǵy suretter qashau  jáne syzu arqyly salynǵan, sondai-aq, osy tásilder úilestire qoldanylǵandary da bar. Olarda januardyń basy men dene túrqy qashalyp, qúiryq-jaly, ayaqtary ótkip qúralmen syzyp keltirilgen.

Eshkiólmeske bardyń ba?

Eskeldi audany, Eshkiólmes tau jotasyndaǵy jartas betteri, shyń basy men shatqaldarda tas betindegi beineler saqtalyp, qola dáuiri men ortaǵasyrdaǵy osy óńirdi mekendegen taipalar ómirinen syr berip túr. Kóne suretter 24 shatqaldan tabylyp, olardyń sany 10 myńnyń ústinde ekeni anyqtaldy. 1886 jyly mausymda Kóksu stansasy men Jalǵyzaǵash auylynyń D.Kashkarov jáne M.Hmylev esimdi kazaktary Jetisu áskeri gubernatoryna: «Jalǵyzaǵash auyly mańyndaǵy Terekti saiynan ótip kele jatyp, biz jazuy bar alpysqa juyq tas kórdik», – dep habarlaidy. Sodan bastap-aq, patsha ókimeti Kóksu ózeni tilgilegen ańǵardy zertteudi bastap ketedi. Qazirgi Kóksu audanynyń Terekti auylynyń shyǵys jaǵyndaǵy biik betkeidegi petroglifter sol kezden-aq arheolog ǵalymdardyń nazaryna iligedi. Alaida ártúrli sebeppen álemdik mádeni múra qoryna kirgizilmei qala beredi. Eshkiólmes tauyndaǵy tańbalardyń basym bóligin arqar, tauteke, búǵy sekildi januarlar qúraidy. Arasynda adam súlbasy, dini rásim ótkizgender, sadaq atqan, shoqpar kóterip, tu ústaǵandar kezdesedi. Odan bólek, núr beineli beimálim jaratylystar da bar. Qasqyr, it, túlki sekildi jyrtqyshtar da tabylady izdegenge.
Jalpy Eshkiólmes petroglifteri erte kezden-aq zerttelip keledi. Kóksu ańǵarynyń kóne dáuirin ashu men zertteu XIX ǵasyrdyń ekinshi jartysynda-aq bastalǵan. Múnda Eshkiólmes pen SHybyndy tauynyń shyǵys jaǵyn boilai Jalǵyzaǵash auyly men Kóksu stansasy arqyly Ile ólkesin Semei óńirimen jalǵastyratyn bas poshta kúrejoly ótken. Múnda Qapal jáne Gavrilov stansasynan (qazirgi Taldyqorǵan qalasy) shyǵyp Ile ózenine, odan Vernyiǵa aparatyn jol túsken. Búl jolmen SHoqan Uálihanov, Petr Semenov-Tyanь-SHanskii, Vasilii Radlov, Nikolai Severtsov, Ivan Mushketov syndy kóptegen zertteushi júrip ótip, ǵylymi jańalyqtar ashty. Keńes odaǵy túsynda qazaqstandyq ǵalymdar Eshkiólmes petroglifteriniń syry ashuǵa talpyndy. Atap aitqanda, arheologtar E.Ageeva, K.Qarabaspaqova jáne A.Marьyashev bastaǵan zertteu júmystaryn A.Rogojinskii, A.Goryachev,  Karl Baipaqov jalǵastyrady. Sóitip, kúlli álem Eshkiólmes petroglifteri jaily derekke qanyǵyp, qazaq dalasynyń asyl qúndylyǵyna tamsandy.

Úly dalada túnǵan syr

Qola, saq, túrki kezeńderiniń zirattarynda basynda – antropomorfty eskertkish retinde qoiylatyn jazuy bar, granitten qashalyp jasalǵan taqtalar – Jetisu Alatauynyń alasa jáne orta biik tauly bólikter Suyqtóbe, SHóldiadyr, Matai taularynyń eteginde jii kezdesedi. Olarda  jazudan basqa sadaq, semser, qoramsaqtyń sureti bar. Kóksu audanyndaǵy qola, saq kezeńinen bastau alatyn ejelgi tabiǵi ǵibadathana qyzmetin atqarǵan jartastaǵy suretter úsh deńgeili tau aralyq Orta Kóksu, Molaly, Aqtekshe oiystarymen olardy qorshap jatqan SHaǵan (2552m), Labasy (1562m), Eshkiólmes (1054m), Qarashoqy (1398m), SHóldiadyr (1126m), taularynda shoǵyrlanǵan. Alakól óńiriniń Yntaly, Aqshi, Beskól, Úsharal, Qarabúlaq jáne Lepsi auyldaryndaǵy balbaltastarda beinelengen adam músininiń ańshylyqpen nemese belgili bir kásippen ainalysqany qashalynyp jasalǵan. Olar – balbal tastar, sandyq tastar, qoshqar tastar, muflon atalatyn múiizderi sheńberine oratylǵan januarlar: iri tauteke, taueshkiler. Sondai-aq, iri januarlar it pen ań aulau formasynda tau etegindegi jalpaq tastarǵa qashalyp jasalady. Qarabúlaq jáne Yntaly taularyndaǵy petroglifter IV-III jáne VIII-IX ǵasyrlarda jasalǵan degen boljam bar. Alakól óńirindegi taularynda kóne petroglifter asa kólemde jaqpar tasqa salynǵan surette múiizderi búratylǵan tautekeleremen maraldardyń it tektilerdiń bir kórinisi miftik saryndaǵy kompozitsiya dep baǵalaimyz.
Ásirese, ejelgi suretshilerdiń sheber jasaǵany arqardyń nemese qoshqardyń basy, múiizi. Ol zergerlik ister (júzikte, bilezikte, moiyn alqada, sholpyda) jii kezdesedi. Búl ejelgi dástúr qazaq zamanyna jetip, «Qoshqar múiiz» qazaq óneriniń últtyq túrine ainaldy. Aitalyq, Esik qalasynan tabylǵan jas jigittiń bas kiimi (telpek) arqar múiizdi altynnan jasalǵan. Sondai-aq, tauteke beinesi de, bókenniń, eliktiń basy, olardyń jaudiregen kózi túrli túrmystyq búiymda yńǵaiyna qarai qoldanylǵan. Sonymen qatar, arystannyń syrtqy kelbetin sipattau arqyly onyń minezin, daǵdyly kórinistermen kórsete bilgen. Tipti, arystandy ań patshasy retinde sipattaumen qatar, onyń qúlaǵyn salpityp tómen túsirip nemese shúntitip joǵary kóterip qoyu arqyly ázilge de ainaldyrǵan. Taǵy bir aita keterligi, jyrtqysh ańdar ómirin beineleude ejelgi sheberlerdiń kóbirek oi bólgeni – bóri beinesi. Oǵan kóńil bólu eki túrli tarihi jaǵdaiǵa bailanysty bolsa kerek. Biri, bóriniń sharuaǵa kóp ziyan keltiretindigi bolsa, ekinshiden, ony kieli kúshtiń beinesi retinde tanyǵan. Búl eki túrli tanym bóri beinesiniń ár aluan túrde beinelenuin keltirip shyǵarǵan. Onyń altynnan, qoladan qúiylǵan bas músini, qúlaǵy, tabany, tyrnaqtary «at-ábzelderde» jii úshyrasady. Qysqasy, sol kezde suret ónerinde «Ań beineleu ádibiniń» tereń damyǵanyn ańǵaramyz. Alaida keiingi uaqytta ań beineleu ádibi kómeskilenip, tek olardyń nobaiyn ǵana kórsetetin jańa bir nyshan – oyu-órnek túrinde aishyqtau jaqsy damyǵan.
Demek, jartas betindegi suretterdiń mazmúny birden-birge baiyp, oqiǵasy kemeldenip otyrǵan. Búǵan áueli ertedegi syzbalar men keiingi syzbalardaǵy aiyrmashylyq dálel bola alady. Mysaly, alǵashqy syzbalarda jalǵyz adam nemese ań, taǵy basqa da zat beinelense, keiin kele jyrtqysh ańdarmen bolǵan kúres, tabyndaǵy maldy qorǵau jolyndaǵy batyrlyqtar anyq kórsetiledi. Kóshpendiler osy arqyly ózderiniń estetikalyq óresin áigilep otyrdy. Biraq búl turaly ǵalymdar: «Úisin dáuirinde, ejelgi saq kóshpendileri zamanynda biik óredegi skiftik stilь nemese jabaiy januarlar stili syndy óner túrleri keiingi kezde qúldyrap joǵaluǵa bet alǵan» degen tújyrymyna kelispeske sharań joq. Biraq sol kezdegi babalarymyzdyń parasaty bizge suret óneriniń qúpiyasyn basqa elden izdemei-aq, ózimizden qarastyrudyń kerektigin synalap túrǵandai seziledi. Biraq osy saparǵa at basyn búryp, iz shalǵandardyń qatary az bolyp túrǵany qynjyltady. Dese de, jartas betindegi ejelgi stilь birtindep qúldyraǵanymen qazaq halqynyń suret ónerin ózindik ózgesheligimen tarihqa tańbalap ketti. Sonymen qatar, januarlar dúniesiniń beinesin shemaǵa ainaldyratyn qoldanbaly óner jaryqqa shyqty. Qazaqstannyń ońtústik shyǵysyn meken etken san aluan taipalardyń beineleu mashyǵy osylaisha jetile kele qazirgi Jetisu qazaqtarynyń túrmystyq búiymdarǵa, áshekei zattarǵa aishyqtalatyn oyu-órnekter úlgisinde bizge jetti. Uaqyt óte kele túrki taipalary túgelge derlik qabyldaǵan islam dininiń tanymy jergilikti beineleu ónerine ózindik yqpalyn tigizbei qoimady. Sonau saq zamanynan jetken adam-qúdai beinesin salu úrdisi múlde óshti. Ańdardyń suretin salu ádibi de kómeskilene berip, aldyńǵy qatarǵa shema-órnektermen qatar, sheberlikpen aishyqtalǵan arab jazulary shyqty. Áshekeili surette – ydystarǵa, kiimderge, úi jihazdaryna kestelenip salyndy.
Búginge deiin búzylmai, qiramai jetken petroglifterdi keleshekke jetkizu, óskeleń úrpaqtyń sanasyna sińiru – Otanyn súietin, tuǵan jeri men eliniń tarihyn qúrmetteitin árbir azamattyń basty mindeti. Sondyqtan da Eshkiólmes tastaǵy tańbalaryn saqtau, qorǵau aldyńǵy orynda túruy tiis. Óitkeni barlyq zaman men ǵasyrlardy qamtyǵan suretterdiń ishinde erte temir dáuiriniń, qola dáuiriniń, saq zamanynyń belgileri bar. Ǵylymda «ań stili» dep atalatyn saqtar dáuirinen jetken mádeni múranyń qúndylyqtary petroglifter arasynan tabylady. Bir sózben aitqanda, qazaq dalasyndaǵy órkeniettiń izderi – osy beinelerde jatyr. Syryn tauyp, jigin ashqanǵa tastaǵy tańba  qúpiyasyn ashady.

 

Qajet ANDAS, ólketanushy
https://qazaqadebieti.kz/25876/zhetisu-zhartas-suretteri

Post Views: 41
Ешкіөлмес жартас суреттері
jartas sýretteri

Eshkiólmes jartas suretteri

August 31, 2026
Алтайдай, жер қайда?
jartas sýretteri

Altaidai, jer qaida?

March 19, 2026
Жартас суреттерінің жаңа шоғыры анықталды
jartas sýretteri

Jartas suretteriniń jańa shoǵyry anyqtaldy

February 15, 2025
ЫРҒАЙЛЫ  САЙ ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ
jartas sýretteri

YRǴAILY SAI JARTAS SURETTERI

May 30, 2025
jartas sýretteri

OSPAN SAZYNDAǴY JARTAS SURETTERI

February 16, 2025
ТАЛДЫ  ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ
jartas sýretteri

TALDY JARTAS SURETTERI

May 30, 2025
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz