Q-Andas
No Result
View All Result
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Basty bet Ólketaný jartas sýretteri

Eshkiólmes jartas suretteri

admin
2026/08/31
jartas sýretteri
0
Ешкіөлмес жартас суреттері

Qola, saq, túrki kezeńderiniń zirattarynda basynda – antropomorfty eskertkish retinde qoiylatyn jazuy bar, granitten qashalyp jasalǵan taqtalar – Jetisu Alatauynyń alasa jáne orta biik tauly bólikter Suyqtóbe, SHóldiadyr, Matai taularynyń eteginde jii kezdesedi. Olarda  jazudan basqa sadaq, semser, qoramsaqtyń sureti bar. Kóksu audanyndaǵy qola, saq kezeńinen bastau alatyn ejelgi tabiǵi ǵibadathana qyzmetin atqarǵan jartastaǵy suretter úsh deńgeili tau aralyq Orta Kóksu, Molaly, Aqtekshe oiystarymen olardy qorshap jatqan SHaǵan (2552m), Labasy (1562m), Eshkiólmes (1054m), Qarashoqy (1398m), SHóldiadyr (1126m) taularynda shoǵyrlanǵan. Alakól óńiriniń Yntaly, Aqshi, Beskól, Úsharal, Qarabúlaq jáne Lepsi auyldaryndaǵy balbaltastarda beinelengen adam músininiń ańshylyqpen nemese belgili bir kásippen ainalysqany qashalynyp jasalǵan. Olar – balbal tastar, sandyq tastar, qoshqar tastar, muflon atalatyn múiizderi sheńberine oratylǵan januarlar: iri tauteke, taueshkiler. Sondai-aq, iri januarlar it pen ań aulau formasynda tau etegindegi jalpaq tastarǵa qashalyp jasalady. Qarabúlaq jáne Yntaly taularyndaǵy petroglifter IV-III jáne VIII-IX ǵasyrlarda jasalǵan degen boljam bar.

 Eskeldi audany, Eshkiólmes tau jotasyndaǵy jartas betteri, shyń basy men shatqaldarda tas betindegi beineler saqtalyp, qola dáuiri men orta ǵasyrdaǵy osy óńirdi mekendegen taipalar ómirinen syr berip túr. Kóne suretter 24 shatqaldan tabylyp, olardyń sany 10 myńnyń ústinde ekeni anyqtaldy. 1886 jyly mausymda Kóksu stansysy men Jalǵyzaǵash auylynyń D.Kashkarov jáne M.Hmylev esimdi kazaktary Jetisu áskeri gubernatoryna: «Jalǵyzaǵash auyly mańyndaǵy Terekti saiynan ótip kele jatyp, biz jazuy bar alpysqa juyq tas kórdik», – dep habarlaidy. Sodan bastap-aq, patsha ókimeti Kóksu ózeni tilgilegen ańǵardy zertteudi bastap ketedi. Qazirgi Kóksu audany Terekti auylynyń shyǵys jaǵyndaǵy biik betkeidegi petroglifter sol kezden-aq arheolog ǵalymdardyń nazaryna iligedi. Alaida ártúrli sebeppen álemdik mádeni múra qoryna kirgizilmei qala beredi. Eshkiólmes tauyndaǵy tańbalardyń basym bóligin arqar, tauteke, búǵy sekildi januarlar qúraidy. Arasynda adam súlbasy, dini rásim ótkizgender, sadaq atqan, shoqpar kóterip, tu ústaǵandar kezdesedi. Odan bólek, núr beineli beimálim jaratylystar da bar. Qasqyr, it, túlki sekildi jyrtqyshtar da tabylady izdegenge.

Jalpy Eshkiólmes petroglifteri erte kezden-aq zerttelip keledi. Kóksu ańǵarynyń kóne dáuirin ashu men zertteu XIX ǵasyrdyń ekinshi jartysynda-aq bastalǵan. Múnda Eshkiólmes pen SHybyndy tauynyń shyǵys jaǵyn boilai Jalǵyzaǵash auyly men Kóksu stansysy arqyly Ile ólkesin Semei óńirimen jalǵastyratyn bas poshta kúrejoly ótken. Múnda Qapal jáne Gavrilov stansysynan (qazirgi Taldyqorǵan qalasy) shyǵyp Ile ózenine, odan Vernyiǵa aparatyn jol túsken. Búl jolmen SHoqan Uálihanov, Petr Semenov-Tyanь-SHanskii, Vasilii Radlov, Nikolai Severtsov, Ivan Mushketov syndy kóptegen zertteushi júrip ótip, ǵylymi jańalyqtar ashty. Keńes odaǵy túsynda qazaqstandyq ǵalymdar Eshkiólmes petroglifteriniń syryn ashuǵa talpyndy. Atap aitqanda, arheologtar E. Ageeva, K. Qarabaspaqova jáne A. Marьyashev bastaǵan zertteu júmystaryn A. Rogojinskii, A. Goryachev,  Karl Baipaqov jalǵastyrady. Sóitip, kúlli álem Eshkiólmes petroglifteri jaily derekke qanyǵyp, qazaq dalasynyń asyl qúndylyǵyna tamsandy.

Qajet Andas, «Qazaq ádebieti» gazeti.

Qajet Andas,

«Q-Andas» aqparat agenttigi.

Derekkóz: ÓTKENI EREN, KELESHEGI KENEN ERKIN/(Tarihi-tanymdyq kitap)

/Q. Andas/ Taldyqorǵan. «Ofset» baspahanasy, 2023. – 320 bet

ISBN 978-6017646-45-5

0 0 votes
Рейтинг статьи
Post Views: 12
Алтайдай, жер қайда?
jartas sýretteri

Altaidai, jer qaida?

March 19, 2026
Жартас суреттерінің жаңа шоғыры анықталды
jartas sýretteri

Jartas suretteriniń jańa shoǵyry anyqtaldy

February 15, 2025
ЫРҒАЙЛЫ  САЙ ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ
jartas sýretteri

YRǴAILY SAI JARTAS SURETTERI

May 30, 2025
jartas sýretteri

OSPAN SAZYNDAǴY JARTAS SURETTERI

February 16, 2025
ТАЛДЫ  ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ
jartas sýretteri

TALDY JARTAS SURETTERI

May 30, 2025
КҮПКІ ЖАРТАС СУРЕТТЕРІ
jartas sýretteri

KÚPKI JARTAS SURETTERI

May 30, 2025
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ÓLKE SHEJIRESIN SÓILETKEN QALAMGER

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Bekzat ómir»: ónerge arnalǵan eńbek

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Ölke tarihy ūrpaqqa amanat

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

JAŃA QAǴIDA: «Áleumettik kásipkerlerge jańa talaptar túsindirildi»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Júmyspen qamtu tártibinde ne ózgerdi?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • qzQazaq
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Basty bet
  • Ólketaný
    • Bılım
    • Densaulyq
    • Sport
    • Mádenıet
    • Eltaný
    • Qorshaǵan orta
    • Kóshi-qon
    • Ädiebet
    • Qýǵyn-súrgin
    • Şalǵai auyl
    • jartas sýretteri
    • Halyq jady
    • Tarih
    • Tulǵataný
    • Turizm
    • Jetisýdyń asıetti jerler
  • Arnaıy jobalar
    • Ekspedısııalar
    • Grant
    • Konferensııa
    • Kórmeler
    • Týrnır
  • Muraǵat
    • Andas Omaraqyn izimen
    • Aýeshan Majaıdyń jádigerleri
    • Beınefılm
    • GalereIA
    • Hatkerlik
  • Biz týraly
    • Áriptester
    • Baılanys
    • Saıt ákimshiligi
    • PDF-mūraǵat

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz