Q-Andas
No Result
View All Result
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
kz Қазақ qz Qazaq tj توتە جازۋ ru Русский en English
Q-Andas
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат
No Result
View All Result
Q-Andas
No Result
View All Result
Басты бет Қажет кітап

Алты жолға сыйған

салмақты ой

admin
2026/09/14
Қажет кітап
0
Алты жолға сыйған

 

Кітаптың құндылығы кейде оның көлемімен емес, оқырманға қалдырған ойымен өлшенеді. Бір шығарма өткенді еске түсірсе, енді бірі бүгінгі қоғамға сын көзбен қарауға жетелейді. Ал кейбір кітаптарда ақынның сезімі, журналистің байқағыштығы, жазушының көркем ойы мен азаматтың ел тағдырына қатысты алаңдаушылығы бір арнаға тоғысады. Ақын, журналист, жазушы Қажет Андастың «Алты жол өлең» атты жинағы – осындай көпқырлы еңбектердің бірі.

 

Посмотреть эту публикацию в Instagram

 

Публикация от Кажет Андас (@q_andass)

Кітап 2014 жылы Алматы қаласындағы «Арда» баспасынан жарық көрген. Көлемі – 376 бет, таралымы – 500 дана. Жинақ Алматы облысының сол кездегі әкімі Амандық Ғаббасұлы Баталовтың қолдауымен басылған. Кітаптың атауындағы «алты жол» ұғымы автордың шағын көлемге терең мағына сыйғызуға ұмтылған шығармашылық ізденісін аңғартады. Ал мұқабадағы «өлең сөз бен көсем сөз» деген анықтама жинақтың мазмұнын дәл танытады. Өйткені мұнда поэзия мен публицистика, мақала мен сұхбат, әңгіме мен толғаныс қатар өрілген.

Жинақ сегіз бөлімнен тұрады: «Ойымды өлеңмен өрнектеп», «Ардың ісі», «Парасат», «Сахна», «Екеу ара», «Іште пікір өлгенше», «Қаз қалпында» және «Шалқыма». Осы бөлімдердің атауларының өзі кітаптың көркемдік және мазмұндық ауқымын көрсетеді. Бірінші бөлімде автор ойын өлеңмен өрнектесе, кейінгі тарауларда елдік мәселелерді публицистикалық пайыммен талдайды, өнер мен әдебиет өкілдерінің еңбегіне тоқталады, түрлі мамандық иелерімен сұхбаттасады, өмірден алынған оқиғаларды көркем әңгімеге айналдырады.

Алты жол – аз сөзге сыйған терең мағына

Қажет Андастың алты жолдық өлеңдері сыртқы көлемі жағынан шағын болғанымен, ішкі мазмұны жағынан салмақты. Ақын әр шумаққа тұтас бір ойды, өмірлік түйінді немесе қоғамдық мәселені сыйғызуға тырысады. Мұндай өлең жазу ақыннан сөзді үнемдеуді, ойды шашыратпай жеткізуді және әр тармаққа мағыналық міндет жүктеуді талап етеді.

Жинақтағы өлеңдердің тақырыптық аясы кең. Автор Ілияс Жансүгіров, Жұматай Жақыпбаев, Нұрғиса Тілендиев сияқты ел руханиятына өлшеусіз үлес қосқан тұлғаларға жыр арнайды. Олардың шығармашылық болмысын жеке адамның тағдырымен ғана шектемей, халықтың рухани өмірімен байланыстыра суреттейді. «Шекараға бағынбайды талант» өлеңінде Ілияс Жансүгіров мұрасы арқылы шынайы өнердің уақыт пен кеңістікке тәуелді болмайтынын аңғартады. Ал Жұматай Жақыпбаевқа арналған «Ғажап ғұмыр» өлеңінде ақынның нәзік лирикасы мен туған жерге деген сүйіспеншілігі бағаланады.

Бұл туындыларды тұлғаға арналған мадақ өлеңдер деп қана қабылдау жеткіліксіз. Автор белгілі қайраткерлердің өмірін үлгі ете отырып, талантты құрметтеу, рухани мұраны ұлықтау және ұлтқа қызмет ету мәселесін алға шығарады. Оның түсінігінде өнер иесінің өмірі жеке бастың шеңберінде қалмайды. Шынайы шығарма халықтың рухани игілігіне айналып, кейінгі ұрпаққа жол көрсетеді.

Ақынның ана тіліне арналған өлеңдері де ерекше назар аудартады. «Тілім менің», «Туған тілім – байлығым» секілді шығармаларда тіл қарым-қатынас құралы ретінде ғана емес, ұлттық жадтың, тарихи сабақтастықтың және халықтық болмыстың негізі ретінде бағаланады. Автор ана тілінің қоғамдағы орнына алаңдай отырып, мәселені құр ұранмен шектемейді. Ол тілді құрметтеу адамның өз тарихын, тегін және ұлттық құндылығын тануынан басталатынын ұқтырады.

«Қазақ жерінің жүрегі», «Ата заң – айбыным» сияқты өлеңдерден тәуелсіздікке деген құрмет, мемлекеттілікке сенім және ел бірлігіне қатысты ойлар көрінеді. Автор азаттықтың өздігінен келмегенін, оның артында халықтың күресі, төзімі мен арманы тұрғанын еске салады. Сондықтан тәуелсіздікті мақтан ету жеткіліксіз, оны біліммен, адал еңбекпен және азаматтық жауапкершілікпен нығайту қажет деген тұжырым жасайды.

Ар мен адамдықты биік қойған қаламгер

Кітаптағы негізгі құндылықтардың бірі – ар мәселесі. Жинақтың екінші бөлімінің «Ардың ісі» деп аталуы кездейсоқ емес. Автор үшін ар – адамды адастырмайтын ішкі өлшем, ал адалдық – қоғамды сақтайтын басты тірек. Оның өлеңдері мен мақалаларында адам мінезіндегі жалғандық, жағымпаздық, дүниеқоңыздық, немқұрайлылық пен рухани әлсіздік сынға алынады.

Қаламгер қоғамдық кемшіліктерді сырттай бақылап қана қоймайды. Ол әр мәселенің адамның ішкі дүниесімен байланысын іздейді. Қоғамдағы әділетсіздік, отбасындағы түсініспеушілік, адамдар арасындағы сенімсіздік пен рухани күйзелістің түпкі себебі ар алдындағы жауапкершіліктің әлсіреуінен туындайтынын көрсетеді.

Кітаптың алғашқы бетіндегі «Шешеме» өлеңінің «Алғы сөз орнына» берілуінің де тағылымдық мәні терең. Автор өзінің ақындық жолын ана тәрбиесімен, ана рухымен байланыстырады. Ана бейнесі мұнда бір отбасының ғана емес, ұрпақ бойына батылдық, қайсарлық, мейірім мен адамдық қасиет сіңіретін ұлы тәрбиенің нышаны ретінде көрінеді. Осы өлең жинақтың жалпы рухани бағытын айқындап тұрғандай. Қаламгердің елге, жерге және адамға деген көзқарасының бастауында отбасылық тәрбие мен ананың өнегесі жатыр.

Автор бақыт, достық, жалғыздық, өкініш, махаббат, сенім және өмірдің өткіншілігі туралы да толғанады. «Достық», «Сыңарым», «Тірі жүрмін», «Сенім», «Бақыт» сияқты өлеңдер адам сезімінің түрлі қырларын ашады. Бұл туындылардан өмірдің қуанышы мен қайғысын қатар көрген, адамдардың мінезін таныған, соған қарамастан жақсы күннен үміт үзбеген лирикалық кейіпкерді байқаймыз.

Осы тұрғыдан алғанда «Алты жол өлең» – автордың сыртқы әлем туралы пайымы ғана емес, ішкі жан дүниесінің де шежіресі. Ақын өз көңіл күйін жасырып қалмайды. Кейде налиды, кейде қоғамға сауал қояды, кейде өз мінезіне үңіледі. Бірақ қандай жағдайда да үміт пен елге деген сенімнен ажырамайды.

Ұлттық мұраға жанашырлық

Жинақтағы публицистикалық мақалалардың маңызды бағыты – ұлттық мұраны сақтау. «Ардың ісі» бөліміндегі материалдарда қазақ әні, биі, әдебиеті, тарихи мұрасы және мәдени құндылықтары сөз болады. Автор ұлттық мәдениетке құр мақтанышпен қарауды жеткіліксіз санайды. Оның ойынша, құндылық сақталуы, зерттелуі, насихатталуы және күнделікті өмірде қолданылуы керек.

«        Ән мен әнші көп бізде…» мақаласында қаламгер қазақ әнінің қоғамдағы орнына тоқталып, белгілі бір кәсіп пен заманауи мамандықтарды бейнелейтін қазақша шығармалардың аздығына назар аударады. Бұл мәселені тілдің қолданыс аясымен байланыстырады. Тіл тек ресми мінберде немесе мерекелік шарада емес, ғылымда, техникада, өндірісте, кәсіптік ортада және күнделікті қызметте өмір сүруге тиіс деген ой ұсынады.

«Қаражорға болмаса…» мақаласында ұлттық мұраға иелік етудің жауапкершілігі көтеріледі. Автор өзгені кінәлаудан бұрын қазақ қоғамының қолындағы құндылықты қаншалықты танып, бағалап және дамытып отырғанына назар аудартады. Ұлттық өнер халықтың тарихи жадында ғана сақталып қоймай, қазіргі ұрпақтың саналы әрекеті арқылы қорғалуы керектігін ескертеді.

Бұл пайымдардың бүгін де маңызы төмендеген жоқ. Жаһандану дәуірінде ұлттық мұраны сақтау оны өзгеден қызғанумен шектелмейді. Оны ғылыми тұрғыдан зерттеу, нақты деректермен бекіту, жас ұрпаққа түсінікті тілмен жеткізу және әлемге лайықты деңгейде таныстыру қажет. Осы тұрғыдан келгенде, кітаптағы публицистикалық мақалалар оқырманды әрекетке шақыратын азаматтық үн ретінде қабылданады.

Журналистиканың басты нысаны – адам

Қажет Андастың журналистік ұстанымы кітаптағы сұхбаттар мен мақалалардан анық көрінеді. Автор қоғамдағы құбылыстарды жалпы дерек пен ресми мәлімет деңгейінде қалдырмай, оның адам өміріне әсерін ашуға ұмтылады. Ол өнер, мәдениет, денсаулық, тәрбие, әлеуметтік жағдай және рухани күйзеліс секілді әртүрлі тақырыптарды қозғайды.

«Екеу ара» бөлімінде сұхбат жанры арқылы түрлі мамандардың тәжірибесі мен көзқарасы ұсынылады. Сұрақ қою барысында журналист тек мәлімет алушы болып қалмайды. Ол мәселенің себебін іздеп, қоғам үшін қажетті жауабын табуға талпынады. Сұхбаттарда кәсіби тәжірибе мен адам тағдыры өзара сабақтасып отырады.

Жүйке ауруы, қоғамдық түсіністік және адамның жан дүниесі туралы әңгімелерде қаламгер сырқатты адамды қоғамнан бөліп қарамау керектігін аңғартады. Адамның рухани күйзелісіне отбасылық қиындық, әлеуметтік қысым, жалғыздық және түсіністіктің жетіспеуі әсер етуі мүмкін екенін алға тартады. Мұндай материалдардың тағылымы – адамның сыртқы қалпына қарап үкім шығармай, оның ішкі жан дүниесін түсінуге ұмтылуында.

Автор шығармаларындағы кейіпкерлерді мінсіз етіп көрсетуге тырыспайды. Олардың өміріндегі қайшылықты, өкінішті, күйзелісті сәттерді де жасырмайды. Бірақ адамға деген жанашырлық жоғалмайды. Бұл – кітаптағы әңгімені де, сұхбатты да, публицистикалық мақаланы да біріктіретін ортақ қасиет.

Тарихқа құрмет, болашаққа жауапкершілік

Кітаптың өн бойында тарих тақырыбы тұрақты көрініс табады. Автор тарихи тұлғаларға, ел басынан өткен кезеңдерге, халықтық мұраға және туған жердің қасиетіне қайта-қайта оралады. Алайда өткенді баяндаудағы мақсаты тек ескі оқиғаны еске түсіру емес. Ол тарихтың бүгінгі ұрпаққа берер сабағын іздейді.

Қаламгердің түсінігінде тарих – мақтануға арналған дайын әңгіме емес, жауапкершілік жүктейтін аманат. Бабалардың ерлігі мен даналығын айту қазіргі ұрпақтың міндетін ұмыттыруға тиіс емес. Керісінше, өткеннің өнегесі бүгінгі әрекеттің өлшеміне айналуы керек.

«Кие мекен – әулиесі көп елдің» сияқты туындыларда туған жердің табиғаты мен қасиеті рухани ұғымдармен сабақтастырылады. Жер – жай ғана мекен емес, ата-бабаның ізі, халықтың жады және ұрпақтың болашағы. Сондықтан туған жерге сүйіспеншілік оны сөзбен дәріптеумен ғана емес, тарихын танумен, табиғатын қорғаумен және ел игілігіне қызмет етумен дәлелденеді.

Өлең мен көсем сөздің сабақтастығы

Жинақтың басты ерекшелігі – әртүрлі жанрлардың бір кітапта табиғи үйлесім табуы. Бір қарағанда өлең, мақала, сұхбат және әңгіменің көркемдік табиғаты бөлек. Бірақ оларды автордың дүниетанымы мен азаматтық ұстанымы біріктіреді.

Өлеңде көтерілген тіл, ел, ар, адамдық, тарихи жады секілді мәселелер публицистикалық мақалаларда кеңінен талданады. Ал сұхбаттарда сол мәселелерге мамандардың пікірі мен өмірлік тәжірибесі қосылады. Әңгімелерде қоғамдық құбылыстар жеке адамның тағдыры арқылы бейнеленеді. Осылайша кітаптың әр жанры бірін-бірі толықтырады.

Поэзия оқырманның сезіміне әсер етсе, публицистика ойлануға шақырады. Сұхбат нақты тәжірибені алға шығарса, әңгіме өмір шындығын кейіпкер тағдыры арқылы сезіндіреді. Мұндай құрылым Қажет Андастың бір ғана шығармашылық бағытпен шектелмейтінін көрсетеді. Ол – өлеңмен сыр айтатын ақын, қоғамдық мәселені саралайтын журналист, адам өмірін көркем бейнелейтін жазушы.

Кітаптың тағылымдық құндылығы

«Алты жол өлең» оқырманға дайын жауап ұсынудан гөрі, маңызды сұрақтар қояды: ана тіліміздің қадірін қаншалықты түсініп жүрміз? Ұлттық мұрамызды сақтауға қандай үлес қосып келеміз? Тәуелсіздіктің жауапкершілігін сезінеміз бе? Адамды сыртқы жағдайына қарап бағалап жүрген жоқпыз ба? Ар мен адалдықтың қоғамдағы орны қандай? Тарихтан тағылым алып жүрміз бе?

Кітаптың танымдық маңызы – әдебиет, өнер, тарих, мәдениет және қоғам мәселелерін өзара байланыста қарастыруында. Ал тағылымдық мәні – оқырманды адамдық қасиетке, ана тілін құрметтеуге, елге адал қызмет етуге, өткенді бағалап, болашаққа жауапкершілікпен қарауға шақыруында.

Жинақтың жарық көргеніне уақыт өтсе де, онда көтерілген мәселелер өзектілігін жоғалтқан жоқ. Тілдің қолданыс аясы, ұлттық мұраны сақтау, рухани құндылық, адам тағдыры, өнердің қоғамдық орны және азаматтық жауапкершілік бүгінгі күннің де маңызды тақырыптары болып отыр. Бұл кітаптың уақытпен бірге ескірмей, жаңа оқырманмен қайта табысуына мүмкіндік береді.

«Алты жол өлең» – Қажет Андастың шығармашылық жолындағы белгілі бір кезеңді жинақтаған еңбек. Сонымен бірге ол – қаламгердің ел мен жер, тіл мен тарих, өнер мен адам тағдыры туралы ойларының тұтас көрінісі. Автор алты жолдық өлеңге үлкен мағына сыйғызып, көсем сөз арқылы қоғамдық мәселелердің тереңіне үңіледі.

Кітаптан ақынның сезімін, журналистің сергек көзқарасын, жазушының адамға деген жанашырлығын және азаматтың ел алдындағы жауапкершілігін қатар көреміз. Сондықтан «Алты жол өлең» – оқып шығатын ғана емес, ойға тоқып, тағылым алатын кітап. Оның басты құндылығы да осында.

ББК 821.512.122
УДК 84 (5Қаз)-44
A57

Алматы: «Арда», 2014 – 376 бет

ISBN 978-601-7355-28-9

https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1524861

Мақала авторы:

Айсұлу Бауыржанқызы,

Бейнефильді түсірген Әмина Саяхатқызы.

«Q-Andas» ақпарат агентігінің тілшілері.

 

 

5 1 vote
Рейтинг статьи
Қаралым 29
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР
Қажет кітап

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026
«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек
Қажет кітап

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026
Майдан мен тыл тарихын тоғыстырған жинақ
Қажет кітап

Майдан мен тыл тарихын тоғыстырған жинақ

October 8, 2026
«Сайын даланың Сайболаттары»
Қажет кітап

«Сайын даланың Сайболаттары»

October 5, 2026
Парасат жолы өнегелі өмір естелігі
Қажет кітап

Парасат жолы өнегелі өмір естелігі

September 30, 2026
Сарқанда өлкетану кітаптары таныстырылды
Қажет кітап

Сарқанда өлкетану кітаптары таныстырылды

September 24, 2026
Subscribe
Login
Notify of
guest
guest
0 комментариев
Oldest
Newest Most Voted
Inline Feedbacks
View all comments
ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

ӨЛКЕ ШЕЖІРЕСІН СӨЙЛЕТКЕН ҚАЛАМГЕР

November 9, 2026

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

«Бекзат өмір»: өнерге арналған еңбек

November 7, 2026

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

Өлке тарихы ұрпаққа аманат

October 23, 2026

ЖАҢА ҚАҒИДА?  «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

ЖАҢА ҚАҒИДА? «Әлеуметтік кәсіпкерлерге жаңа талаптар түсіндірілді»

October 13, 2026

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

Жұмыспен қамту тәртібінде не өзгерді?

October 12, 2026

Ақпараттық агенттігі

Меншік иесі: “Жетісу” өлкетанушылар орталығы” қоғамдық бірлестігі
Қазақстан Республикасы, Жетісу облысы, Талдықорған қаласы “Болашақ” шағын ауданы, 12-27

Q-Andas желілік басылымы Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникация министрлігі Ақпарат комитетінде 2025 жылғы 19 наурызда тіркеліп, № KZ21VPY00115275 куәлігі берілген.

Сайт материалын пайдалану үшін редакция келісімі керек және гиперсілтеме жасау міндетті.

Тел: 8 747 706 1382
email: andas_kazhet@mail.ru

qandas.kz © 2026. Барлық авторлық құқық заңмен қорғалған.

  • kzҚазақ
    • kz Қазақ
    • qz Qazaq
    • tj توتە جازۋ
    • ru Русский
    • en English
  • Басты бет
  • Өлкетану
    • Елтану
    • Жартас суреттері
    • Қажет дерек
    • Қажет кітап
    • Қасиетті жерлер
    • Қажет ақпарат
    • Халық жады
    • Ауесхан Мажайдың жәдігерлері
    • Андас Омарақын ізімен
    • Қуғын-сүргін
    • Көші-қон
    • Тұлғатану
  • Арнайы жобалар
    • Турнир
    • Экспедиция
    • Конкурс
    • Грант
    • Конференция
    • Көрме
  • Мұрағат
    • Бейнефильм
    • Галерея
    • Хаткерлік
  • Біз туралы
    • Әріптестер
    • Байланыс
    • Сайт әкімшілігі
    • PDF-мұрағат

© 2025 qandas.kz

wpDiscuz