Qazaq halqy mol bailyǵymen respublika jerinde eskiden qalyptasqan kóne mádeniettiń tikelei múrageri jáne sol dástúrdi, saltty órkendetushi, ary qarai jańǵyrtyp, baiytushy.Qazaq qonaqjai halyq bolǵandyqtan arnauly bir bólek qonaq úii bolady. Onyń jasau jabdyǵynda kúndelikti qoldanylyp júrgenderdei emes óte sándikpen bezendirilgen búiymdar tútylǵan. Túsqa aishyqty tús kiiz ilingen. Tús kiiz-qazaqtyń halyq sheberleriniń taǵy qatty kóńil bólip, sándep bezendirgen búiymdarynyń biri. Tús kiizdi de kiiz ústine aq, qara, qyzyl órnekter salyp daiyndaǵan.Onyń kólemi kóp jaǵdaida tik tórtbúrysh bolyp, keregege tútastai tútuǵa jeterlik bolǵan.Tús kiiz úidiń jasauy retinde sán berer jihaz bolǵanmen keregeden suyq úrmas úshin jylulyq qasieti taǵy qatty eskerilgen.Sondyqtan da ony da qalyń kiizden jasap, ústinen ádemilep, kórkemdep mánerli órnek túsirgen.Túskiiz – úi qabyrǵasyn sándeuge arnalǵan jihaz. Kóbinese tósek túsyna ústalatyn bolǵandyqtan Túskiiz atalǵan.
Túskiizdiń sheti túrli-tústi jippen órnektelip kestelengen bir tústi matamen (barqyt, máuiti, shúǵa t.b.) kómkeriledi. Ortasynda úilesimdi mata (jibek, maqpal, qymqap) salyp kiizben astarlaidy. Keide aq kiizdiń betine túgeldei (qyzyl, sary, kók) oyu japsyrady. Erterekte Túskiizdiń qyzyl bylǵaryny kúmispen áshekeilep jasaǵan túri de bolǵan. Túskiizdiń kestesi kóbinese birtútas mazmúndaǵy birneshe órnektiń (“múiiz”, “gúl”, “japyraq”, “shyrmauyq”, “túietaban”, “alqa”) únamdy úilesken tútas jelisin jasau arqyly túrli-tústi jippen (ishinara meruert, marjanmen) tigiledi.
Búl túskiizdiń naqty qai jyly tigilgenin anyqtau qiyn. Biraq Jansarbai Últaraq úlyna tán múra ekendigi belgili. Óitkeni, 1946 jyly Jansarbai últaraq úly 95 jasqa kelip, qaitys bolǵanda osy túskiizdi auyl áielderi yrymdap bólip, bólip alady. Búl sodan qalǵan bir bólegi. Ónertanushylar búl túskiizdiń kezindegi qytai jibek jibinen tigilgenin anyqtap otyr. Ol 1850-1870 jyldar aralyǵynda ishki Qytaidan Ile, Tarbaǵatai óńirine saudagerler ákelip satqan jip dep otyr.
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755
Q-Andas aqparat











