قازاق حالقى مول بايلىعىمەن رەسپۋبليكا جەرىندە ەسكىدەن قالىپتاسقان كونە مادەنيەتتىڭ تىكەلەي مۇراگەرى جانە سول ءداستۇردى، سالتتى وركەندەتۋشى، ارى قاراي جاڭعىرتىپ، بايىتۋشى.قازاق قوناقجاي حالىق بولعاندىقتان ارناۋلى ءبىر بولەك قوناق ءۇيى بولادى. ونىڭ جاساۋ جابدىعىندا كۇندەلىكتى قولدانىلىپ جۇرگەندەردەي ەمەس وتە ساندىكپەن بەزەندىرىلگەن بۇيىمدار تۇتىلعان. تۇسقا ايشىقتى ءتۇس كيىز ىلىنگەن. ءتۇس كيىز-قازاقتىڭ حالىق شەبەرلەرىنىڭ تاعى قاتتى كوڭىل ءبولىپ، ساندەپ بەزەندىرگەن بۇيىمدارىنىڭ ءبىرى. ءتۇس كيىزدى دە كيىز ۇستىنە اق، قارا، قىزىل ورنەكتەر سالىپ دايىنداعان.ونىڭ كولەمى كوپ جاعدايدا تىك ءتورتبۇرىش بولىپ، كەرەگەگە تۇتاستاي تۇتۋعا جەتەرلىك بولعان.ءتۇس كيىز ءۇيدىڭ جاساۋى رەتىندە ءسان بەرەر جيھاز بولعانمەن كەرەگەدەن سۋىق ۇرماس ءۇشىن جىلۋلىق قاسيەتى تاعى قاتتى ەسكەرىلگەن.سوندىقتان دا ونى دا قالىڭ كيىزدەن جاساپ، ۇستىنەن ادەمىلەپ، كوركەمدەپ مانەرلى ورنەك تۇسىرگەن.تۇسكيىز – ءۇي قابىرعاسىن ساندەۋگە ارنالعان جيھاز. كوبىنەسە توسەك تۇسىنا ۇستالاتىن بولعاندىقتان تۇسكيىز اتالعان.
تۇسكيىزدىڭ شەتى ءتۇرلى-ءتۇستى جىپپەن ورنەكتەلىپ كەستەلەنگەن ءبىر ءتۇستى ماتامەن (بارقىت، ءماۋىتى، شۇعا ت.ب.) كومكەرىلەدى. ورتاسىندا ۇيلەسىمدى ماتا (جىبەك، ماقپال، قىمقاپ) سالىپ كيىزبەن استارلايدى. كەيدە اق كيىزدىڭ بەتىنە تۇگەلدەي (قىزىل، سارى، كوك) ويۋ جاپسىرادى. ەرتەرەكتە تۇسكيىزدىڭ قىزىل بىلعارىنى كۇمىسپەن اشەكەيلەپ جاساعان ءتۇرى دە بولعان. تۇسكيىزدىڭ كەستەسى كوبىنەسە ءبىرتۇتاس مازمۇنداعى بىرنەشە ورنەكتىڭ (“ءمۇيىز”، “گۇل”، “جاپىراق”، “شىرماۋىق”، “تۇيەتابان”، “القا”) ۇنامدى ۇيلەسكەن تۇتاس جەلىسىن جاساۋ ارقىلى ءتۇرلى-ءتۇستى جىپپەن (ءىشىنارا مەرۋەرت، مارجانمەن) تىگىلەدى.
بۇل تۇسكيىزدىڭ ناقتى قاي جىلى تىگىلگەنىن انىقتاۋ قيىن. بىراق جانسارباي ۇلتاراق ۇلىنا ءتان مۇرا ەكەندىگى بەلگىلى. ويتكەنى، 1946 جىلى جانسارباي ۇلتاراق ۇلى 95 جاسقا كەلىپ، قايتىس بولعاندا وسى تۇسكيىزدى اۋىل ايەلدەرى ىرىمداپ ءبولىپ، ءبولىپ الادى. بۇل سودان قالعان ءبىر بولەگى. ونەرتانۋشىلار بۇل تۇسكيىزدىڭ كەزىندەگى قىتاي جىبەك جىبىنەن تىگىلگەنىن انىقتاپ وتىر. ول 1850-1870 جىلدار ارالىعىندا ىشكى قىتايدان ىلە، تارباعاتاي وڭىرىنە ساۋداگەرلەر اكەلىپ ساتقان ءجىپ دەپ وتىر.
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755
Q-Andas اقپارات











