شىدەنىڭ اينالاسىندا ءبىرتالاي ۇزەڭگى جولداس سەرىكتەرى، باتىرلارى، اقىلشىلارى مەن شەشەندەر بولعان. باتىرلاردىڭ قاتارىندا اتاقتى بۇعىباي، قىرىقباي، تيىندار بولسا، شىدەنىڭ بەس شەشەنى اتانعان قۇلشىعاشتان مەشپەت، ورازايدان جوبالاي، كورپەشتەن يگىباي، يگىسات، قاسقاقتاردى اتاۋعا بولادى. باتىرلاردىڭ ەرلىكتەرى كوبىنشە شىدەمەن قاتىستى ايتىلادى. قىرىقباي تورعاي ىشىندە سەگىز امانبايدىڭ ۇلكەنى توبەتتىڭ ءتورتىنشى ۇلى ساعيتتىڭ بالاسى. ال بۇعىباي شىدەنىڭ باۋىرى، ءسۇتتىباي اۋىلىنان سارسەمبىنىڭ بالاسى. سارسەمبى قاراكەرەي قاراكەسەك باتىردىڭ قىزىن الىپ، ودان بۇعىباي تۋادى. ناعاشىسى قاراكەسەك بۇعىبايدى بالا قىلىپ الىپ، سول كىسىنىڭ قولىندا وسەدى. ول بالا جاسىنان الىپ كۇشتىڭ يەسى بولىپ، بەلدەسكەنىن شەتىنەن دىعىپ وتىرعان بالۋان بولىپ وسەدى. 16 جاس كەزىندە ءبىر ارىستا وزىمەن تەڭدەس بالۋانداردىڭ بارىمەن بەلدەسىپ، ءبارىن جىعادى. سوندا ارالارىنان بىرەۋى: «سىڭبە، نەمە، نەمەنەڭە قۇتىراسىڭ»، – دەپ قالادى. وسى ءسوزدى ەستىگەن بۇعىباي ناعاشى اپاسىنا كەلىپ، ءىستىڭ ءمان-جايىن سۇرايدى.
سوندا شەشەسى:
– قىزدان تۋعان جيەنسىڭ. اسىقتى جىلىك ۇستاتىپ، باۋىرىما سالدىپ العانمىن. قىزاي دەگەن ەلىك بار، شىدە باتىردىڭ تۋىسقانىسىڭ، – دەيدى.
بۇعىباي وسىدان كەيىن ءوز ەلىن تاۋىپ الۋعا قامدانىپ، ۇلكەندەردىڭ الدىنان وتەدى. اۋىل اقساقالدارى جيىلدىپ، وعان باتاسىن بەرىپ اتتاندىرادى.
قوس اتپەن جولعا شىققان بۇعىبايدى جولدا ۇيىقتاپ جاتقان جەرىندە توناۋشىلار ات-كولىگى مەن قارۋ-جاراعىن، كيىم-كەشەگىن ۇرلاپ، جاياۋ قالادى. كۇندىز بەكىنىپ، تۇندە جول جۇرگەن بۇعىباي جولشىباي كەزىككەن ءبىر اۋىلدىڭ شەتكى قونعان ۇيگە ءتۇن ىشىندە ۇرلانىپ كىرىپ، كەرەگەدە ءىلۋلى تۇرعان جىگىت كيىمىن، سورەدەن ازىق-تۇلىك الىپ، كەرمەدە بايلاۋلى تۇرعان قوس اتتىڭ ءبىرىن ەرتتەپ ءمىنىپ جولعا تۇسەدى.
ءدال سول كۇنى جىگىتتەرىمەن جوتۋىلعا شىققان شىدە باتىر قويتاس دەگەن جەردە قونىپ جاتىپ، ءتۇس كورەدى.
تاڭەرتەڭ جولداستارىنا:
تۇندە تۇسىمە بۇعىباي كىرىپتى ءبىزدى ىزدەپ كەلە جاتقان شىعار. الدىنان شىعايىق، – دەپ سۋىت اتتانادى.
ايتقانداي، ءتۇس اۋا كوز كورىم جەردەن سالت ادام كورىنەدى. جاقىنداپ كەلىپ تانىسقاندا بۇعىباي بولىپ شىعادى.
قاتارىنا بۇعىباي قوسىلعاننان كەيىن شىدەنىڭ كۇشى تىپتەن ارتا تۇسەدى. بۇىباي كەيىن شىدەنىڭ بۇراتالانىڭ قىستاۋلىق جەرىن الۋعا ۇلكەن ەرلىك كورسەتەدى. كەيىن بۇرقان شوقى، توسقۋىر دەگەن جەرلەر باعىباي قىستاۋى اتانادى. شىدەن، قىرىقباي، بۇعىباي قاتار جۇرگەندە ەشكىم ولارعا باتىنىپ تيسە المايدى ەكەن. وسىدان كەيىن ەل اراسىندا «شىدەنىڭ سەنگەنى بۇعىباي، بۇعىبايدىڭ سەنگەنى ءبىر قۇداي» دەگەن ءسوز تاراپ، كەيىن قىزايلار اراسىندا باتىرلىق پەن سەنىمدىلىكتى بەينەلەيتىن قاناتتى سوزگە اينالىپ كەتكەن.
«زامانىڭ جاقسى بولسا، جەردىڭ استىنان ءۇستى جاقسى،
زامانىڭ جامان بولسا، ۇستىنەن استى جاقسى».
بۇل ءدارۋباي ءسۇرتىۇلىنان (1870-1939) تاراعان ءتامسىل ءسوز. اتاسى قويگەلدى، اكەسى ءسۇرتى سول تۇستا ەل قۇرمەتىنە بولەنگەن ادامدار. شەشەسى ايگەرىم قاراكەرەي مامبەت رۋىنىڭ قىزى. بالا جاسىنان زەردەلى، زەرەك بولعان اعاسى شەرىنجاپتىڭ قايىن اتاسى قارا ايت باتىر سىبىرگە جەر اۋدارىلىپ، كەيىن اقتالىپ سەمەيدە تۇرعان كەزىندە اباي قۇنانباەۆپەن كەزدەسكەنى تۋرالى اڭگىمەلەرىن كوپ ەستىپ، قىزايلار اراسىندا ابايدى العاش تانىعان ادام رەتىندە تاريحقا قالدى. ءدارۋباي 1938-1939 جىلدارى قانىشەر شىڭشىسايدىڭ قاقپانىنان قاشىپ، ەل كەزىپ، جاسىنىپ جۇرگەن كەزدە شىعارعان ءتامسىز ءسوزى ەكەن. ونىڭ ەلمەن قوشتاساردا ايتقان:
قاراجونداي جەر قايدا،
قوجانازارداي ەل قايدا.
ەندى كورەمىز بە، كورمەيمىز بە، قوش ەندى،
ايىرىلعان جەرىم وسى ەندى، – دەگەن ءسوزى دە ەل اراسىنا كەڭ تاراعان.
جەردى كورسەڭ ناراتقا(1) بار،
وزاتتى كورسەڭ ماناپقا(2) بار،
بايگەنى كورسەڭ كەرى اتقا(3) بار.
نارات – كۇنەس اۋدانىنىڭ باسىنداعى توپىراعى قۇنارلى، ءشوبى شۇيگىن، سۋى تۇنىق، تابيعاتى تاماشا جەر.
ماناپ احمەتشەۇلى (1909-1985) شيڭجياڭدا تۇڭعىش رەت ىلايستاي مال كووپەراتسياسىن قۇرعان ادام.
كەرى ات – ناراتتان شىققان. 1959 جىلى قىتايدا وتكەن ءبىرىنشى رەتكى ات بايگەسىندە باس جۇلدەنى يەلەنگەن ات.
دەرەككوز: تاريح تالعارىندا [ءماتىن] : (تاريحي زەرتتەۋلەر، ەسسە، ماقالالار) / ا. وماراقىن- تالدىقورعان : [ب. ج.] ، 2022.– 500 دانا . – ISBN 978-601-7865-39-9 (1-ت.)، ISBN 978-601-7865-36-8 1-توم .– 287 ب.، سۋرەتتى .
https://kazneb.kz/kk/catalogue/view/1657755
“Q-Andas” اقپاراتتىق اگەنتتىگى
جالعاسى بار…











